İşyerinde Yangın Önleme: Kontrol Listesi

İşyerinde yangın önleme tedbirleri neden söndürmeden önce gelir?

Bir yangının çıkması için üç şeyin aynı anda bir araya gelmesi gerekir: yanıcı madde, oksijen ve tutuşma kaynağı. Söndürücü, sprinkler ve tahliye planı yangın başladıktan sonra devreye girer; işyerinde yangın önleme tedbirleri ise bu üçlünün hiç buluşmamasını hedefler. Havadaki oksijeni kontrol edemezsiniz; yapabileceğiniz şey, tutuşma kaynaklarını sınırlamak ve yanıcı yükü bu kaynaklardan uzak tutmaktır.

Mevzuat da sırayı böyle kurar. 6331 sayılı Kanun md. 11/1-a, işverenin mümkün ve muhtemel acil durumları önceden belirlemesini ve bunların olumsuz etkilerini önleyici ve sınırlandırıcı tedbirleri almasını ister. İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik md. 9 aynı yükümlülüğü tekrarlar ve alınacak tedbirlerin toplu korumayı esas almasını şart koşar. Binanın yapı, tesisat ve söndürme donanımı şartları ise Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ile belirlenir.

Bu yazı tesisat projesini değil günlük işletmeyi ele alır: bir üretim tesisinde, atölyede veya depoda her hafta aynı gözle bakılması gereken noktaları uygulanabilir bir kontrol listesine çevirir.

İşyeri yangın riski en çok nereden doğar?

Fabrika, atölye ya da depo fark etmeksizin işyeri yangın riski çoğunlukla aynı beş tutuşma kaynağında toplanır. Bursa ve çevre illerdeki işletmelerde bunun yerel karşılığı tanıdıktır: metal ve otomotiv yan sanayinde kaynak ve taşlama kıvılcımı, mobilya atölyelerinde talaş ve ince toz, tekstilde elyaf ve kumaş yükü, depolarda karton ve ambalaj.

Bu listeye fırın, ram ve kompresör gibi sıcak yüzeyler, sürtünme ve statik elektrik de eklenebilir. Bunlar makineye ve prosese özgü olduğu için risk değerlendirmesinde ayrı satırlar olarak ele alınmalıdır.

Haftalık yangın güvenliği kontrol listesi

Aşağıdaki yangın güvenliği kontrol listesi, bir üretim tesisinde her hafta aynı gün ve aynı güzergâhta yürütülmek üzere hazırlanmıştır. Her madde “evet / hayır / not” ile işaretlenir; “hayır” cevabı alan her madde bir sorumluya ve termin tarihine bağlanır.

Sıcak işler

• Bu hafta yapılan her kaynak, kesme ve taşlama işi için izin formu düzenlenmiş ve iş bitince kapatılmış mı?
• İş noktasının çevresindeki yanıcı malzeme kaldırılmış ya da yanmaz örtüyle kapatılmış mı?
• İş bittikten sonra alan belirli bir süre gözlenmiş ve bu süre forma yazılmış mı?
• Kaynak makinesi kabloları, pense ve şase bağlantısı hasarsız mı?

Elektrik

• Pano kapakları kapalı ve pano önleri malzemeden arındırılmış mı?
• Kalıcı kullanıma dönüşmüş uzatma kablosu, çoklu priz zinciri ya da ek yapılmış kablo var mı?
• Isınmış priz, kararmış fiş veya yanık kokusu bildirimi var mı?
• Mesai sonunda kapatılması gereken ısıtıcı, su ısıtıcısı ve şarj cihazları kapatılıyor mu?

Depolama

• Yanıcı sıvılar etiketli kaplarda ve yalnızca günlük ihtiyaç kadar mı? Fazlası emniyet dolabında ya da ayrı depoda mı?
• Aerosoller, gaz tüpleri ve oksitleyici maddeler birbirinden ayrı mı?
• İstif, sprinkler başlıklarına ve aydınlatma armatürlerine yaklaşmıyor mu?
• Raf arası koridorlar ve kaçış yolları istifle daralmamış mı?

Atık ve temizlik

• Yağlı bez ve emici malzemeler kapaklı metal kaplarda mı?
• Talaş, toz ve elyaf makine üstlerinde, kanal içlerinde ve lambaların üzerinde birikmiş mi?
• Atık konteynerleri bina duvarına ve yükleme kapılarına bitişik değil mi?

Sigara noktası

• Belirlenen nokta dışında izmarit var mı?
• Noktada yanmaz küllük ve yanmaz zemin var mı, çevresinde palet veya karton istifi var mı?

Müdahaleye hazırlık

• Söndürücülerin önü açık, mühürleri sağlam ve basınç göstergeleri uygun bölgede mi?
• Yangın dolapları ve hidrantların önü kapatılmamış mı?
• Acil çıkış kapıları kilitsiz ve önleri açık mı?
• Yangın kapıları takozla açık bırakılmamış mı?

Listeyi kim yürütür, bulgular nereye yazılır?

Turu yürütmek için en doğal kişi, acil durum planında söndürme ekibine atanmış destek elemanıdır. Mevzuat; söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin her biri için çok tehlikelide 30, tehlikelide 40, az tehlikelide 50 çalışana kadar en az bir destek elemanı görevlendirilmesini ister ve bu kişiler zaten yangın konusunda eğitim alır. Bölüm sorumlusunun tura katılması, bulguların aynı gün kapanmasını kolaylaştırır.

Önerdiğimiz düzen şöyledir:

1. Haftalık tur: Destek elemanı ve bölüm sorumlusu listeyi birlikte yürür ve formu imzalar.
2. Yerinde düzeltme: Pano önündeki palet veya açık bırakılmış yangın kapısı gibi basit bulgular tur sırasında giderilir ve “giderildi” olarak işaretlenir.
3. Takip listesi: Satın alma veya bakım gerektiren bulgular (emniyet dolabı, ek priz hattı) sorumlu ve termin tarihiyle takip listesine yazılır.
4. Uzman değerlendirmesi: İş güvenliği uzmanı ziyaretinde takip listesini inceler; kapanmayan veya tekrarlayan eksiklikleri 6331 md. 8/2 gereği işverene yazılı olarak bildirir.
5. Risk değerlendirmesine dönüş: Aynı bulgu art arda haftalarda çıkıyorsa sorun disiplin değil sistemdir; risk değerlendirmesindeki ilgili satırı ve önlemi güncelleyin.

Kalıcı yangın önleme yöntemleri

Kontrol listesi sapmaları yakalar; kalıcı çözüm ise düzenlemededir. 6331 md. 5’teki ilkeler burada da geçerlidir: riskten kaçınmak, riskle kaynağında mücadele etmek ve toplu korumaya öncelik vermek. Uygulamada en çok sonuç veren yangın önleme yöntemleri şunlardır:

• Sıcak işleri bir yerde toplayın. Tekrarlanan kaynak ve taşlama işleri için yanmaz bölmeli sabit bir alan, her seferinde üretim alanında izin açmaktan daha güvenlidir. Kaçınılmaz durumlar için sıcak çalışma izni yazımızdaki form akışını kullanın.
• Uzatma kablosunu kalıcı çözüm olmaktan çıkarın. Sürekli takılı kalan her uzatma kablosu eksik bir sabit prizi gösterir. Elektrik iç tesisatı ve topraklama, İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III’e göre yılda bir periyodik kontrole tabidir.
• Yanıcı yükü azaltın. Üretim alanında yalnızca vardiyalık ihtiyaç kadar boya, tiner veya solvent bulundurun; ambalaj ve kartonu sevkiyat sıklığına göre üretim alanından çıkarın.
• Toz ve elyafı kaynağında toplayın. Mobilya ve tekstil işletmelerinde yerel emiş ve düzenli kanal temizliği, yanıcı yükü ve toz tutuşması olasılığını birlikte düşürür. Patlayıcı toz ortamı olasılığı varsa bunu patlayıcı ortam dokümanında ayrıca değerlendirin.
• Sigara noktasını tasarlayın. Tütün ürünleri, üretim ve ticaret amaçlı binaların kapalı alanlarında zaten tüketilemez (4207 sayılı Kanun md. 2). Çalışanlara yanıcı malzemeden uzak, küllüklü ve yanmaz zeminli bir dış nokta göstermek, deponun arkasında gizlice içilen sigaradan çok daha güvenlidir.

Yangın güvenliği denetimine hazırlık

Bir yangın güvenliği denetiminde haftalık listeniz tek başına sorulmayabilir; ama diğer belgelerin gerçekten uygulandığını gösteren en iyi kanıttır. Denetimde genellikle şu belgeler istenir:

Acil durumlarla ilgili yükümlülüklere aykırılıkta 2026 temel idari para cezası, yerine getirilmeyen her yükümlülük için 22.194 TL’dir ve aykırılık sürdükçe her ay aynı tutar uygulanır; tutar, çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre artırılır. Kendi durumunuzu İSG idari para cezaları aracında hesaplayabilir, tatbikat ve plan yenileme tarihlerini İSG takviminde izleyebilirsiniz.

Söndürücünün türü ve sayısı ayrı bir hesaptır; yangın söndürücü türleri ve işyerinde kaç yangın söndürücü olmalı yazılarımız bu konuyu ayrıntılı anlatır. Yangın eğitimi kapsamında Yangın Eğitim Merkezimizde teorik ve uygulamalı eğitim veriyor, acil durum planı hizmetimizde yangın senaryosunu işletmenizin yerleşimine ve ekiplerine göre hazırlıyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Yangın önleme kontrol listesini kim doldurmalı?

Söndürme ekibine atanmış destek elemanı ile bölüm sorumlusunun birlikte yürütmesi pratiktir. İş güvenliği uzmanı listeyi işyerine göre hazırlar, sonuçları inceler ve kapanmayan eksiklikleri işverene yazılı olarak bildirir. Önlemlerin uygulanmasından ise her durumda işveren sorumludur.

Kontrol haftalık mı, aylık mı yapılmalı?

Mevzuat bu iç kontrol için bir sıklık belirlemez. Sıcak iş yapılan, yoğun depolama olan veya toz ve elyaf üreten işletmelerde haftalık tur, sapmaları birikmeden yakalar. Yanıcı yükü düşük bir ofiste aylık tur yeterli olabilir; kararı risk değerlendirmesine göre verin.

Yangın tesisatının periyodik kontrolü ne sıklıkla yapılır?

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III’e göre söndürme sistemleri, sprinkler, hidrant, portatif söndürücüler ve algılama sistemleri için azami süre 1 yıldır. Standart veya imalatçı talimatı daha kısa bir süre öngörüyorsa o süre uygulanır.

İşyerinde sigara içmek tamamen yasak mı?

4207 sayılı Kanun, üretim ve ticaret amaçlı binaların kapalı alanlarında tütün ürünü tüketilmesini yasaklar. Açık alanda bir sigara noktası belirlemek işverenin kararıdır; belirlenecekse yanıcı malzemeden uzak, yanmaz zeminli ve küllüklü olmalıdır.