Kısaca
Kaynak işleri mesleki eğitim yönetmeliğinin Ek-1 listesinde olduğundan kaynakçı, işe alınmadan önce yönetmeliğin saydığı belgelerden birine (MEB onaylı kurs, ustalık, MYK vb.) sahip olmalıdır. Çelik ve alüminyum kaynakçısı gibi bazı mesleklerde ayrıca MYK belgesi zorunludur. EN ISO 9606 ise kaynakçının belirli bir süreç ve pozisyonda nitelendirildiğini gösteren, müşteri şartnamelerinin istediği bir sertifikadır ve mevzuattaki belgelerin yerine kendiliğinden geçmez.
Kaynakçı belgesi tek bir belge değildir
“Kaynakçının belgesi var mı?” sorusu, aslında üç ayrı soruyu bir arada sorar. Birincisi yasal bir sorudur: Kaynakçı, tehlikeli işlerde mesleki eğitim yükümlülüğünü karşılayan bir belgeye sahip mi? İkincisi yine yasaldır ama daha dardır: Yaptığı iş, MYK belgesi zorunlu tutulan meslekler arasında mı? Üçüncüsü ise ticari bir sorudur: Müşterinin şartnamesi, kaynakçının EN ISO 9606’ya göre nitelendirilmesini istiyor mu?
Bu üç sorunun cevabı farklı belgelerle verilir ve biri diğerinin yerini her zaman tutmaz. Bu yazı, kaynakçı belgesi denince akla gelen MEB kurs belgesini, MYK belgesini ve EN ISO 9606 sertifikasını karşılaştırır ve bir işverenin kaynakçı dosyasında neyi kontrol etmesi gerektiğini anlatır. Bursa ve çevre illerdeki metal ve makine ile otomotiv yan sanayi işletmelerinde bu üç belge sıkça birbirine karıştırılır.
Mesleki eğitim yükümlülüğü: Ek-1’in 22. satırı
Tehlikeli ve Çok Tehlikeli Sınıfta Yer Alan İşlerde Çalıştırılacakların Mesleki Eğitimlerine Dair Yönetmelik’in Ek-1 çizelgesinde 22. sırada “soğuk demircilik ve her çeşit kaynak işleri (oksijen, elektrik, punta ve dikiş kaynağı işleri gibi)” yer alır. Yönetmeliğin 5. maddesine göre bu işlerde çalışacakların işe alınmadan önce mesleki eğitim almış olması zorunludur. Belirleyici olan unvan değil, fiilen yapılan iştir: Arada kaynak yapan bakım teknisyeni de bu kapsamdadır.
Yönetmeliğin 6. maddesi, yapılan işe uygun olmak şartıyla kabul edilen belgeleri sayar. Kaynakçılar için sahada en sık karşılaşılanlar şunlardır:
- 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu’na göre verilen diploma, kalfalık ve ustalık belgeleri
- İŞKUR’un mesleki eğitim kursları sonunda verilen belgeler
- MEB onaylı kurs belgeleri; Halk Eğitim Merkezleri ile yapılan protokollerle açılan kurslar bu gruptadır
- MYK Sınav, Ölçme, Değerlendirme ve Belgelendirme Yönetmeliği kapsamında verilen mesleki yeterlilik belgeleri
- Uluslararası kuruluşlardan alınan ve MEB tarafından denkliği sağlanan belgeler
SGK kayıtlarına göre 1 Mayıs 2017’den önce bu işte çalışmaya başlamış olanlar için yönetmelik ayrıca en az 32 saatlik protokollü eğitim modüllerini kabul eder (md. 6/2). Hangi pozisyonların Ek-1 kapsamına girdiğini sektörlere göre mesleki eğitim zorunlu işler yazımızda eşleştirdik.
Kaynakçı MYK belgesi: hangi kaynakçılar için zorunlu?
Mesleki eğitim yönetmeliği MYK belgesini kabul edilen belgelerden biri olarak sayar. Bazı mesleklerde ise MYK belgesi tek başına zorunludur. 5544 sayılı Kanun’un ek 1. maddesine dayanan tebliğlerle, tehlikeli ve çok tehlikeli işlerden olup ulusal standardı yayımlanmış belirli mesleklerde MYK belgesi olmayan kişi çalıştırılamaz.
Kaynak alanındaki ilk düzenleme, 25 Mayıs 2015 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 2015/1 sayılı Tebliğ’dir. Tebliğ ekindeki listede kaynakla ilgili şu yeterlilikler yer alır:
| Yeterlilik | Seviye |
|---|---|
| Çelik Kaynakçısı | 3 |
| Alüminyum Kaynakçısı | 3 |
| Direnç Kaynak Ayarcısı | 4 |
| Doğal Gaz Çelik Boru Kaynakçısı | 3 |
| Doğal Gaz Polietilen Boru Kaynakçısı | 3 ve 4 |
Tebliğ’in 3. maddesine göre 3308 sayılı Kanun’a göre ustalık belgesi almış olanlar ile MEB’e bağlı meslekî ve teknik eğitim okullarından ve üniversitelerin meslekî ve teknik eğitim veren bölümlerinden mezun olanlar, belgelerinde yazan alanda çalıştırılıyorsa MYK belgesi aranmaz. Liste zaman içinde başka tebliğlerle genişlediği için güncel durumu MYK’nın internet sitesinden kontrol edin; MYK sürecinin ayrıntıları MYK belgesi zorunlu meslekler yazımızdadır.
EN ISO 9606 nedir?
TS EN ISO 9606-1, “Kaynakçıların yeterlilik sınavı – Ergitme kaynağı – Bölüm 1: Çelikler” standardıdır; alüminyum ve diğer metaller için serinin diğer bölümleri kullanılır. Standart, kaynakçının belirli bir kaynak yöntemi, ürün şekli (levha veya boru), birleştirme türü, malzeme grubu, kalınlık ve kaynak pozisyonunda sağlam kaynak yapabildiğini bir sınav parçasıyla doğrular. Sertifika bu nedenle kapsamlıdır: Levhada yatay pozisyonda MAG kaynağıyla nitelendirilmiş bir kaynakçı, boruda tavan pozisyonunda TIG kaynağı için nitelendirilmiş sayılmaz.
Bu sertifikayı mevzuat değil, müşteri ister. Çelik yapı imalatı, basınçlı ekipman ve bazı ana sanayi tedarikçi şartnameleri, kaynakçıların EN ISO 9606’ya göre nitelendirilmesini şart koşar. Sınav, standarda göre çalışan bir sınav görevlisi veya belgelendirme kuruluşu tarafından yapılır.
Geçerlilik konusunda iki kural öne çıkar:
- Altı aylık teyit: Kaynakçının sertifika kapsamındaki işte düzenli kaynak yaptığı her 6 ayda bir doğrulanır (TS EN ISO 9606-1 md. 9.2). Teyit kaydı yoksa sertifika fiilen işlevini yitirir.
- Yenileme: Seçilen yönteme göre sertifika 2 veya 3 yıl geçerlidir. Üç yıllık yöntemde süre sonunda yeniden sınava girilir; iki yıllık yöntemde son altı ayda yapılmış kaynaklardan alınan numuneler muayene edilir.
Üç belgenin karşılaştırması
| MEB onaylı kurs belgesi | MYK mesleki yeterlilik belgesi | EN ISO 9606 sertifikası | |
|---|---|---|---|
| Dayanak | Mesleki eğitim yönetmeliği md. 6 | 5544 sayılı Kanun ve MYK tebliğleri | Uluslararası standart |
| Ne gösterir? | Kaynakçılık eğitiminin tamamlandığını | Ulusal yeterliliğe göre sınavla ölçülen yetkinliği | Belirli yöntem ve pozisyondaki kaynak becerisini |
| Mesleki eğitim yükümlülüğünü karşılar mı? | Evet, yapılan işe uygunsa | Evet, yapılan işe uygunsa | Kendiliğinden hayır; md. 6’da ayrıca sayılmaz |
| MYK zorunluluğunu karşılar mı? | Hayır | Evet | Hayır |
| Geçerlilik | Yönetmelik bir yenileme süresi öngörmez | Yeterliliğe göre; çelik kaynakçısında 2 veya 3 yıl ve 6 aylık gözetim | 2 veya 3 yıl ve 6 aylık teyit |
| Kim ister? | İş müfettişi, mevzuat | İş müfettişi, MYK kapsamındaki mesleklerde | Müşteri, şartname, kalite denetçisi |
Tablodan çıkan pratik sonuç: EN ISO 9606 sertifikası olan ama mesleki eğitim belgesi olmayan bir kaynakçı, iş müfettişi açısından belgesiz sayılabilir. Tersi de geçerlidir: MEB kurs belgesi olan bir kaynakçı, şartnamesi 9606 isteyen bir müşterinin işinde kaynak yapamayabilir.
Sahada sık karşılaşılan durumlar
- Yıllardır kaynak yapıyor, hiç belgesi yok. SGK kayıtlarında 1 Mayıs 2017’den önce bu işte çalışmaya başladığı görülüyorsa 32 saatlik protokollü modül yolu değerlendirilir; değilse MEB onaylı kurs veya MYK sınavı gerekir. Çelik veya alüminyum kaynakçısıysa MYK zorunluluğu ayrıca kontrol edilir.
- Yalnızca 9606 sertifikası var. Mesleki eğitim yükümlülüğü için ayrıca md. 6’da sayılan bir belge sağlayın veya kapsamı uygun bir MYK belgesine yönelin.
- Gaz altı kaynakçısı TIG’e geçiyor. Mesleki eğitim belgesi “her çeşit kaynak işleri” satırını karşılasa da 9606 sertifikası ve MYK birimleri yönteme özeldir; yeni yöntem için kapsam genişletilir.
- Alt işveren kaynakçısı fabrikanızda çalışacak. Belgeleri işe başlamadan önce isteyin ve doğrulayın; doğrulama adımları için mesleki eğitim belgesi sorgulama yazımıza bakın.
İşverenin kaynakçı dosyası kontrol listesi
Her kaynakçı için tek bir dosyada şunlar bulunsun:
- Ek-1 satır 22’yi karşılayan mesleki eğitim belgesi ve doğrulama kaydı
- MYK kapsamındaki bir meslekte çalışıyorsa MYK belgesi ve geçerlilik tarihi
- Şartname istiyorsa EN ISO 9606 sertifikası ve 6 aylık teyit kayıtları
- İşe uygunluk raporu ve periyodik muayene tarihi
- İşe başlama, temel ve işe özgü riskler eğitim kayıtları
- KKD zimmeti: kaynak maskesi, eldiven, önlük ve solunum koruyucu
Kaynakçının sağlık ve güvenlik riskleri için kaynakçının riskleri, işyeri dışındaki kaynak işleri için sıcak çalışma izni yazılarımıza bakabilirsiniz. Belgesiz çalıştırmanın idari para cezası boyutunu İSG idari para cezaları aracımızla görebilirsiniz.
SİSTEMER Mesleki Eğitim Merkezi, Halk Eğitim Merkezleri ile yapılan işbirliği protokolü kapsamında MEB onaylı, 40 saatlik modüller düzenler; modüller işletmenin üretim konusuna göre işletmeyle birlikte seçilir. MYK sınavı ve EN ISO 9606 nitelendirmesi ise yetkili belgelendirme kuruluşlarınca yapılır; mesleki eğitim hizmetimizde hangi kaynakçı için hangi yolun gerektiğini pozisyon bazında birlikte belirliyoruz.
Sık Sorulan Sorular
Kaynakçı sertifikası olarak EN ISO 9606 yeterli mi?
Müşteri şartnamesi açısından genellikle evet, mevzuat açısından kendiliğinden hayır. Mesleki eğitim yönetmeliği md. 6’da sayılan bir belge (MEB onaylı kurs, ustalık, MYK belgesi vb.) ayrıca gerekir; uluslararası belgeler ancak MEB denkliği sağlanmışsa bu listeye girer.
Kaynakçı MEB kursu kaç saat?
SİSTEMER’in Halk Eğitim Merkezleri protokolüyle düzenlediği MEB onaylı modüller 40 saattir. 1 Mayıs 2017’den önce bu işte çalışmaya başladığı SGK kayıtlarıyla görülenler için yönetmelik en az 32 saatlik protokollü modülleri de kabul eder.
Kaynakçı MYK belgesi her kaynakçı için zorunlu mu?
Hayır. MYK zorunluluğu tebliğ listelerindeki mesleklerle sınırlıdır; kaynak alanında çelik, alüminyum ve doğal gaz boru kaynakçıları ile direnç kaynak ayarcısı bu listededir. Ustalık belgesi veya ilgili alanda mesleki ve teknik eğitim diploması olanlar için tebliğ istisna tanır.
EN ISO 9606 sertifikası ne kadar geçerlidir?
Seçilen yönteme göre 2 veya 3 yıl. Bu süre içinde kaynakçının kapsamdaki işte çalıştığı her 6 ayda bir teyit edilmelidir; teyit kesintiye uğrarsa sertifika geçerliliğini korumaz.
Tehlikeli ve çok tehlikeli işler için pozisyon bazında belge kontrolü ve MEB onaylı 40 saatlik mesleki eğitim modülleri.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.