Kimyasal Sızıntıya Müdahale: Döküntü Kiti, Adımlar

Kimyasal sızıntı müdahalesi: önce sınıflandırın

Kimyasal sızıntı müdahalesinin en kritik anı ilk dakikadır ve bu dakikada verilecek karar önceden yazılmış olmalıdır: olay, bölümdeki eğitimli çalışanların döküntü kitiyle güvenle toplayabileceği bir küçük dökülme midir, yoksa alanın boşaltılmasını ve acil durum ekiplerinin devreye girmesini gerektiren bir sızıntı mı? Bu ayrımı yapmadan herkesin bez ve kova ile müdahale etmesi, en sık görülen ve en tehlikeli hatadır.

Sınıflandırma ölçütleri maddeye ve miktara göre işyerinin acil durum planında belirlenir. Aşağıdaki tablo bir başlangıç noktasıdır:

Ölçüt	Küçük dökülme	Tahliye gerektiren sızıntı
Madde	Kimliği biliniyor, GBF’si erişilebilir	Kimliği bilinmiyor veya karışım belirsiz
Miktar	Döküntü kitinin kapasitesi içinde	Kit kapasitesini aşıyor veya kaynak durdurulamıyor
Buhar ve koku	Belirgin buhar yok, koku hafif	Göz yaşartan, nefes daraltan buhar veya gaz
Yangın ve patlama	Parlayıcı değil veya tutuşturma kaynağı yok	Parlayıcı madde ve yakında tutuşturma kaynağı
Yayılma	Tavada veya küçük bir alanda	Kanalizasyona, yağmur suyu hattına veya dışarıya ulaşıyor
Etkilenen kişi	Kimse etkilenmedi	Maruz kalan veya yaralanan var
Gereken KKD	Kitteki KKD yeterli	Solunum koruması veya tam koruyucu giysi gerekiyor

Sağ sütundaki ölçütlerden biri bile varsa olay tahliye gerektiren sızıntı olarak ele alınır. Şüphede kalındığında da büyük olay kabul edilir: küçük bir dökülmeyi gereksiz yere büyük saymanın bedeli, büyük bir sızıntıyı küçük saymanın bedelinden çok daha düşüktür.

Döküntü kiti: içinde neler olmalı?

Döküntü kiti, kimyasalın kullanıldığı ve depolandığı noktaya yakın, kolay ulaşılır ve işaretli bir yerde durmalıdır. Kitin içeriği, o noktadaki kimyasalların GBF’lerine göre seçilir:

Absorban malzeme: Pedler, rulolar, bariyer görevi gören çoraplar ve granül emici. Genel amaçlı, yalnızca yağ ve hidrokarbon için ve asit-baz gibi agresif kimyasallar için farklı absorbanlar vardır; doğru türü seçin.
Nötralizör: Asit veya baz dökülmesi olan noktalarda, GBF’de önerilen nötralize edici.
Drenaj kapağı: Yer süzgecini hızla kapatıp kimyasalın kanalizasyona gitmesini önleyen kapak veya tıkaç.
Kıvılcım çıkarmayan kürek ve süpürge: Parlayıcı sıvılarda zorunlu bir ayrıntıdır.
Atık torbaları ve kapaklı kap: Tehlikeli atık etiketiyle birlikte.
KKD: Kimyasala dayanıklı eldiven, koruyucu gözlük veya yüz siperi, önlük veya tulum, gerekiyorsa çizme ve uygun solunum koruyucu. Türünü GBF’nin 8. bölümü belirler.
Uyarı şeridi veya ikaz levhası: Alanı kapatmak için.
İçerik listesi ve kullanım talimatı: Kitin kapağında, son kontrol tarihiyle.

Küçük dökülmede müdahale sırası

Kimyasal dökülme prosedürü, eğitimli çalışanın sırayı düşünmeden uygulayabileceği kadar basit olmalıdır:

Uyarın: Çevredeki çalışanları uyarın, amiri ve acil durum sorumlusunu haberdar edin.
Tanıyın: Kabın etiketine bakın, GBF’nin 6. bölümünü (kaza sonucu yayılmaya karşı önlemler) açın. Madde bilinmiyorsa durun: bu artık küçük dökülme değildir.
Korunun: GBF’ye uygun KKD’yi giyin. Yanınızda ikinci bir kişi bulunsun.
Tutuşturma kaynaklarını kesin: Parlayıcı bir sıvıysa yakındaki ısıtıcı, kıvılcım üreten ekipman ve açık alevi kapatın.
Kaynağı durdurun: Devrilen kabı doğrultun, vanayı kapatın, sızan ambalajı kapaklı bir taşma tavasına alın.
Yayılmayı sınırlayın: Yer süzgecini drenaj kapağıyla kapatın, dökülmenin etrafını absorban çorapla çevirin.
Emdirin ve toplayın: Absorbanı dışarıdan içe doğru uygulayın, emdikten sonra kıvılcım çıkarmayan kürekle toplayıp atık torbasına koyun.
Temizleyin: Alanı GBF’de önerildiği şekilde temizleyin; temizlik suyunu da atık olarak değerlendirin.
Kaydedin: Olayı ramak kala veya olay kaydı olarak bildirin; nedenini bulun.

Son adım çoğu zaman atlanır. Oysa her dökülme, bir ambalajın, bir transfer yönteminin veya bir rafın sorunlu olduğunu gösterir. Bildirim düzeni için ramak kala bildirim sistemi yazımıza bakın.

Kimyasal sızıntı tahliyesi: büyük olayda ne yapılır?

Büyük bir sızıntıda çalışanların görevi toplamak değil, uzaklaşmak ve bilgi vermektir. Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik’in 8. maddesi bu durum için şu kuralları koyar:

Olumsuz etkileri azaltacak önlemler derhal alınır ve çalışanlar durumdan haberdar edilir.
Etkilenmiş alana yalnızca bakım, onarım ve zorunlu işler için görevlendirilmiş çalışanlar ile dışarıdan gelen ekipler girer.
Bu kişilere uygun KKD ve özel güvenlik ekipmanı verilir; uygun donanımı olmayan kişinin alana girmesine izin verilmez.
Tehlikeli kimyasallarla ilgili bilgiler ve acil durum prosedürleri hazır bulundurulur; işyerindeki ekiplerin ve dışarıdan gelen ilk yardım, kurtarma ve itfaiye ekiplerinin bunlara kolayca ulaşması sağlanır.

Uygulamada tahliye şöyle işler: alarm verilir, çalışanlar planlanan güzergâhtan ve rüzgârın sızıntıdan uzağa taşıdığı yönde toplanma yerine gider, sayım yapılır, 112 aranır. Acil durum sorumlusu, gelen ekiplere maddenin adını, miktarını, GBF’yi ve sızıntının yerini gösteren krokiyi teslim eder. Kimse “küçük görünüyor” diyerek geri dönmez.

Absorban malzeme ve atığın bertarafı

Kimyasal emmiş absorban, bez ve kullanılmış KKD sıradan çöp değildir. Atık Yönetimi Yönetmeliği’nin Ek-4 atık listesinde 15 02 02* kodu, tehlikeli maddelerle kirlenmiş emicileri, filtre malzemelerini, temizleme bezlerini ve koruyucu giysileri kapsar; tehlikeli madde kalıntısı içeren veya bunlarla kirlenmiş ambalajlar ise 15 01 10* kodludur. Listede yıldızla işaretli kodlar tehlikeli atıkları gösterir.

Adım	Kural
Toplama	Atık, reaksiyona girebilecek başka atıklarla karıştırılmadan ayrı kapta toplanır
Etiketleme	Kap üzerinde “tehlikeli atık” ibaresi, atık kodu, miktar ve depolama tarihi bulunur
Geçici depolama	Tehlikeli atık, üretildiği tesiste en fazla 6 ay geçici depolanır
Teslim	Lisanslı taşıma ve bertaraf veya geri kazanım firmasına, kayıt altında verilir

Kirlenmiş absorbanı kanalizasyona yıkamak, evsel çöpe atmak veya açık alanda bekletmek, iş güvenliği sorununu çevre sorununa dönüştürür.

Önleme: dökülmeyi azaltan düzen

En iyi müdahale, gerek kalmayan müdahaledir. Kimya ve plastik işletmelerinde, boyahanelerde ve bakım atölyelerinde dökülme riskinin yüksek olduğu tipik noktalar; bidondan bidona aktarma, forkliftle taşıma, raf kenarı ve dolum noktasıdır. Bu noktalarda şu düzenlemeler sızıntı riskini düşürür:

Taşma tavası: Sıvı kimyasal kapları, içindeki en büyük kabın tamamını alabilecek hacimde bir tava veya havuzlu raf üzerinde durur. Tava, bir sızıntıyı küçük dökülme sınıfında tutar.
Uyumluluğa göre ayırma: Asitler, bazlar, oksitleyiciler ve parlayıcılar aynı tavayı paylaşmaz; yan yana durmaları gerekiyorsa aralarında fiziksel ayırım olur.
Aktarma yöntemi: Bidonu devirerek dökmek yerine el pompası veya dozaj pompası kullanılır; ara kaplar etiketlenir. Etiketsiz kap, müdahalede kimliği bilinmeyen madde demektir.
Taşıma: Bidon ve IBC’ler forkliftte sabitlenir, hasarlı palet kullanılmaz, kimyasal depo koridorlarında hız düşürülür.
Yer süzgeçleri: Kimyasal kullanılan alanlardaki süzgeçlerin nereye bağlandığı bilinir ve krokide gösterilir; mümkünse süzgeç bulunmayan bir zemin tercih edilir.

Bu düzenlemeler risk değerlendirmesinde yer almalı ve periyodik saha denetimlerinde kontrol edilmelidir.

Tatbikat ve eğitim

Döküntü kiti ancak kullanmayı bilen biri varsa işe yarar. Acil durum planınızda kimyasal sızıntı senaryosu yer almalı ve en geç yılda bir yapılan tatbikatlardan biri bu senaryoyla yapılmalıdır. Tatbikatta özellikle şunları sınayın: sınıflandırma kararını kim, ne kadar sürede verdi; drenaj kapağı yerinde miydi; GBF’ye kaç dakikada ulaşıldı?

Plan hazırlığı için acil durum planı nasıl hazırlanır, senaryo kurgusu için acil durum tatbikatı, GBF’nin 6. ve 8. bölümleri için güvenlik bilgi formu nasıl okunur yazılarımıza bakın. Tatbikat ve kit kontrol tarihlerini İSG takvimine işleyebilirsiniz. Kimyasal riske göre hazırlanmış bir plan için acil durum planı hizmetimizi, sektörünüze özgü riskler için kimya ve plastik sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Döküntü kitinde neler bulunmalı?

Absorban ped, çorap ve granül; gerekiyorsa nötralizör; drenaj kapağı; kıvılcım çıkarmayan kürek; atık torbası ve etiketi; kimyasala uygun eldiven, göz koruyucu ve önlük; uyarı şeridi ve içerik listesi. İçerik, o noktadaki kimyasalların GBF’lerine göre seçilir.

Kimyasal dökülmede su ile yıkamak doğru mu?

Genellikle hayır. Su, kimyasalı yayar ve kanalizasyona taşıyabilir; bazı maddeler suyla tepkimeye girer. Önce GBF’nin 6. bölümüne bakın; çoğu durumda doğru yöntem yayılmayı sınırlamak ve uygun absorbanla toplamaktır.

Kirlenmiş absorban nasıl atılır?

Tehlikeli atık olarak ayrı ve etiketli kapta toplanır, tesiste en fazla 6 ay geçici depolanır ve lisanslı firmaya teslim edilir. Atık listesindeki kodu 15 02 02* olarak geçer.

Küçük dökülmeye kimler müdahale edebilir?

Kimyasalı tanıyan, döküntü kitinin kullanımı konusunda eğitilmiş ve uygun KKD’si olan çalışanlar. Diğer çalışanların görevi alanı terk etmek ve haber vermektir.