Kısaca
Kısmi süreli ve çağrı üzerine çalışanlar, 6331 sayılı Kanun’daki çalışan tanımına tam olarak girer; eğitim süreleri, işe giriş ve periyodik muayeneleri tam süreli çalışanla aynıdır. Uzman ve hekim süresi, DSP, İSG kurulu ve ilkyardımcı gibi eşiklerde kısmi süreli çalışan bir kişi olarak sayılır; tam zamanlı eşdeğer hesabı yapılmaz. Çağrı üzerine çalışanlarda eğitim ve muayene ilk çağrıdan önce tamamlanmalıdır.
Kısmi süreli çalışan İSG kapsamında mı?
Bir mağaza zincirinin şubesinde 18 tam süreli ve 12 yarı zamanlı çalışan var. İşveren, yarı zamanlıları “yarım kişi” sayarak İSG hizmet süresini hesaplamış, akşam vardiyasında çalışan üniversite öğrencilerine de temel eğitim vermemiş. Denetimde iki konu birden eksik çıkıyor. Kısmi süreli çalışan İSG yükümlülükleri, en sık yanlış anlaşılan konulardan biridir; çünkü iş hukukundaki “orantılı haklar” mantığı İSG’ye taşınmaya çalışılır.
Hukuki çerçeve nettir:
- 4857 sayılı İş Kanunu md. 13, normal haftalık çalışma süresi emsal tam süreli işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenen sözleşmeyi kısmi süreli iş sözleşmesi sayar ve kısmi süreli işçinin, haklı bir neden olmadıkça yalnızca kısmi süreli olduğu için farklı işleme tabi tutulamayacağını söyler. Ücret ve bölünebilir haklar çalışılan süreyle orantılıdır; İSG ise bölünebilir bir hak değildir.
- Aynı Kanun’un md. 14’ü, işçiye ihtiyaç duyulduğunda çağrılmasına dayanan sözleşmeyi çağrı üzerine çalışmaya dayalı kısmi süreli bir sözleşme olarak tanımlar.
- 6331 sayılı Kanun md. 3’e göre çalışan, statüsüne bakılmaksızın işyerinde istihdam edilen gerçek kişidir.
Sonuç: Kısmi süreli ve çağrı üzerine çalışanlar için İSG yükümlülükleri tam olarak uygulanır.
Part time çalışan iş güvenliği: yükümlülükler tek tabloda
Part time çalışan iş güvenliği açısından hangi yükümlülüğün nasıl uygulandığını şöyle özetleyebiliriz:
| Yükümlülük | Kısmi süreli çalışan için kural | Sık yapılan hata |
|---|---|---|
| İşe başlama eğitimi | Çalışmaya başlamadan önce, en az 2 saat, yüz yüze ve uygulamalı | İlk vardiyadan sonraya bırakmak |
| Temel eğitim | En geç 3 ay içinde; az tehlikelide 8, tehlikelide 12, çok tehlikelide 16 ders saati | Süreyi çalışma saatine oranlayıp kısaltmak |
| Tekrar eğitimi | Çok tehlikelide her yıl, tehlikelide 2, az tehlikelide 3 yılda bir; en az 8 saat | Yarı zamanlıları tekrar listesine almamak |
| İşe giriş muayenesi | Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde işe uygunluk raporu olmadan işe başlatılamaz | “Geçici iş” diye raporsuz başlatmak |
| Periyodik muayene | Az tehlikelide en geç 5, tehlikelide 3 yılda bir; çok tehlikelide her yıl | Periyodu tam süreli çalışanlardan ayrı takip etmemek |
| Risk değerlendirmesi | Akşam, gece ve hafta sonu dilimleri ayrıca değerlendirilir | Yalnızca gündüz düzenine göre yazmak |
| Acil durum | Ekipler, kısmi süreli çalışanların bulunduğu saatleri de kapsar | Akşam kapanışta ekipte kimsenin olmaması |
İşe başlama ve temel eğitim kuralları 2 Nisan 2026’da yayımlanan Çalışanların İSG Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik md. 7, 8, 13 ve 14’ten gelir; yönetmelik kısmi süreli çalışanlar için ayrı bir süre öngörmez.
Yarı zamanlı işçi eğitimi: saat ve planlama
Yarı zamanlı işçi eğitimi planlanırken asıl zorluk, eğitimi çalışanın kısa çalışma saatine sığdırmaktır. Süre kısaltılamaz; ama düzen esnektir:
- Oturumlara bölün. Temel eğitim en az 1 saatlik oturumlara bölünebilir. Haftada 20 saat çalışan birine 8 saatlik temel eğitimi birkaç haftaya yaymak mümkündür; yeter ki 3 aylık süre aşılmasın.
- Uzaktan eğitimi doğru yerde kullanın. Genel, sağlık ve teknik konular uzaktan verilebilir. İşe ve işyerine özgü riskler konusu ise tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinde yüz yüze verilir.
- Eğitim çalışma süresidir. 6331 sayılı Kanun md. 17’ye göre eğitimde geçen süre çalışma süresinden sayılır ve eğitimin maliyeti çalışana yansıtılamaz. 2026 yönetmeliği md. 5’e göre eğitim haftalık çalışma süresini aşarsa bu süreler fazla sürelerle çalışma veya fazla çalışma olarak değerlendirilir. Kısmi süreli çalışanın sözleşmesindeki saati aşan eğitimlerin ücretlendirmesini insan kaynaklarıyla önceden netleştirin.
- Sınavı unutmayın. Başarı için 100 üzerinden en az 60 puan gerekir; kısmi süreli çalışan için de aynı kural geçerlidir.
Yönetmeliğin tamamı için yeni İSG eğitim yönetmeliği yazımıza bakabilirsiniz.
Kısmi süreli çalışan sayısı hesabı: uzman ve hekim süresi
İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi süreleri çalışan başına dakika olarak tanımlanır. İGU Yönetmeliği md. 12 ve İşyeri Hekimi ve DSP Yönetmeliği md. 12, kısmi süreli çalışan için oranlama yapılmasına imkân veren bir hüküm içermez. 6331 sayılı Kanun md. 6’da sayılan tek istisna, mesleki eğitim ve yükseköğretim mevzuatı kapsamındaki çırak ve stajyerlerin görevlendirme süresinin belirlenmesinde toplam çalışan sayısına dahil edilmemesidir. Bu yüzden kısmi süreli çalışan sayısı hesabı basittir: her kısmi süreli çalışan bir kişidir.
Girişteki örneğe dönelim. Az tehlikeli sınıfta (sınıfı SGK tescilindeki NACE koduyla teyit edin) 18 tam süreli ve 12 kısmi süreli çalışanı olan mağaza:
| Hesap | Doğru: 30 çalışan | Hatalı: “tam zamanlı eşdeğer” 24 | Fark |
|---|---|---|---|
| İş güvenliği uzmanı (10 dk) | 300 dk = 5 saat/ay | 240 dk = 4 saat/ay | 60 dk eksik |
| İşyeri hekimi (5 dk) | 150 dk = 2,5 saat/ay | 120 dk = 2 saat/ay | 30 dk eksik |
Eşik değerlerde hata daha pahalıdır:
- DSP: Çok tehlikeli sınıfta 10 ve üzeri çalışanı olan işyerinde diğer sağlık personeli gerekir. 6 tam ve 6 kısmi süreli çalışanı olan çok tehlikeli bir atölye 12 çalışanlıdır; “9 kişiyiz” hesabı DSP yükümlülüğünü gözden kaçırır.
- İSG kurulu: 6331 md. 22’ye göre elli ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde kurul kurulur. 40 tam ve 14 kısmi süreli çalışan 54 kişidir.
- İlkyardımcı ve destek elemanı: İlkyardımcı sayısı az tehlikelide her 20, tehlikelide her 15, çok tehlikelide her 10 çalışana birdir; destek elemanı sayısı da çalışan sayısına göre belirlenir. Kısmi süreli çalışanlar bu sayılara dahildir.
50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde aylık süreler aynı sözleşme yılı içinde birleştirilerek kullanılabilir (İSG Hizmetleri Yönetmeliği md. 11/7). Bu kolaylık, kısmi süreli çalışanların yoğun olduğu küçük mağaza ve kafelerde ziyaret planını kolaylaştırır; ama toplam süreyi azaltmaz.
Çağrı üzerine çalışma İSG: özel durumlar
4857 md. 14’e göre taraflar süreyi belirlemezse haftalık çalışma süresi 20 saat kararlaştırılmış sayılır; işveren, aksi kararlaştırılmadıkça çağrıyı en az dört gün önce yapar ve günlük süre belirlenmemişse her çağrıda en az dört saat üst üste çalıştırır. Çağrı üzerine çalışma İSG açısından şu noktalar önemlidir:
- Eğitim ve muayene ilk çağrıdan önce: Çağrı üzerine çalışan, ilk kez sahaya geldiği gün işe başlama eğitimini almış ve gerekiyorsa işe uygunluk raporu düzenlenmiş olmalıdır. Dört günlük çağrı süresi bunun için yeterli bir pencere sağlar.
- Uzun çağrısız dönemler: 6331 md. 17, herhangi bir nedenle altı aydan fazla işten uzak kalanlara işe dönüşte bilgi yenileme eğitimi verilmesini ister. Altı aydan uzun süre çağrılmayan bir çalışanı bu kapsamda değerlendirin; ayrıntılar için bilgi yenileme ve ilave eğitim yazımıza bakın.
- Listede görünmeyen çalışan: Vardiya ve acil durum ekip listeleri, o gün çağrılan kişileri de göstermelidir. Tahliyede kimin içeride olduğunu bilmek, kimin sözleşmeli olduğunu bilmekten önemlidir.
- KKD ve zimmet: Çağrı üzerine çalışana KKD ilk çağrıda zimmetlenir; beden ve uyum kontrolü atlanmamalıdır.
Birden fazla işverende çalışan kısmi süreli çalışanlar
Kısmi süreli çalışan aynı dönemde başka bir işverenle de çalışıyor olabilir. Bu durumda her işveren kendi işyeri için ayrı sorumludur:
- Eğitim: İşyerine özgü riskler konusu her işyerinde ayrıca verilir. Başka işverenden alınan genel eğitim belgesinin nasıl değerlendirileceğine işyeri hekimi ve uzmanla birlikte karar verin.
- Muayene: İşe uygunluk, işin kendi riskleri için değerlendirilir; başka işyerinin raporu farklı riskleri esas almış olabilir.
- Yorgunluk: Sabah bir işte, akşam sizde çalışan kişinin toplam çalışma ve dinlenme düzeni risk değerlendirmesinde dikkate alınmalıdır. Konuyu vardiya sistemi ve yorgunluk yönetimi yazımızda anlattık.
Ofis ve perakende işletmelerinde kısmi süreli çalışan oranı yüksektir; market düzeni için market ve mağazalarda İSG yazımız tamamlayıcıdır. Kişi sayısına dayalı süre hesabını ve eğitim takvimini kurmak iş güvenliği uzmanlığı hizmetimizin ilk adımlarındandır.
Sık Sorulan Sorular
Kısmi süreli çalışan İSG süre hesabına tam sayılır mı?
Evet. Uzman ve hekim süreleri çalışan başına tanımlanır ve mevzuatta kısmi süreli çalışan için oranlama yoktur. Hesaptan çıkarılan tek grup, öğrenci statüsündeki çırak ve stajyerlerdir.
Yarı zamanlı çalışana temel eğitim kaç saat verilir?
Tam süreli çalışanla aynı: az tehlikelide 8, tehlikelide 12, çok tehlikelide 16 ders saati. Eğitim en az 1 saatlik oturumlara bölünebilir ama işe başladıktan sonra en geç 3 ay içinde tamamlanmalıdır.
Çağrı üzerine çalışan ilk çağrıdan önce eğitim almalı mı?
İşe başlama eğitimi çalışmaya başlamadan önce verilir; bu nedenle ilk çağrıdan önce tamamlanmalıdır. Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde işe uygunluk raporu da ilk çalışma gününden önce alınır.
Kısmi süreli çalışan için periyodik muayene sıklığı farklı mı?
Hayır. Sıklık tehlike sınıfına göre belirlenir: az tehlikelide en geç 5, tehlikelide 3 yılda bir, çok tehlikelide her yıl. İşyeri hekimi gerekirse bu aralığı kısaltabilir.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.