Kısaca
Tehlike sınıfı şirket için değil, işyeri için belirlenir ve o işyerinde yürütülen asıl işe bakılır. Fabrika kampüsünün içindeki ve fabrikayla aynı sicil ve organizasyonda yer alan yönetim binası kural olarak fabrikanın parçasıdır; ayrı adreste, ayrı SGK sicili olan bir merkez ofis veya satış ofisinin sınıfı ise kendi asıl işine göre belirlenir. Sicildeki faaliyet kodu fiilî işi yansıtmıyorsa düzeltme SGK kaydı veya Bakanlığa itiraz yoluyla yapılır; sınıf değişirse yeni yükümlülükler 90 gün içinde yerine getirilir.
Merkez ofis tehlike sınıfı neye göre belirlenir?
Bursa’da sık karşılaşılan bir yapı şöyledir: üretim Nilüfer’deki bir OSB’de, genel müdürlük ve satış ekibi şehir merkezinde bir iş merkezinde. Teklif alırken ya da İSG-KATİP’te görevlendirme yaparken şu soru gelir: “Fabrikamız tehlikeli sınıfta; merkez ofis de mi tehlikeli?” Merkez ofis tehlike sınıfı, şirketin unvanına veya ana faaliyetine göre değil, işyerine göre belirlenir.
Dayanak iki metindir:
- 6331 sayılı Kanun md. 9, işyeri tehlike sınıflarının Bakanlıkça çıkarılan tebliğ ile tespit edileceğini söyler.
- İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği md. 2/1’e göre tehlike sınıfının tespitinde bir işyerinde yürütülen asıl işin tehlike sınıfı dikkate alınır.
Buradaki anahtar ifade “bir işyerinde”dir. Aynı şirketin farklı işyerleri farklı sınıflarda olabilir; bu yüzden doğru soru “şirketimiz hangi sınıfta?” değil, işyeri bazında tehlike sınıfının ne olduğudur. Ama hangi yapının ayrı bir işyeri, hangisinin fabrikanın parçası olduğunu doğru kurmak gerekir. 6331 sayılı Kanun md. 3’teki işyeri tanımı, işyerine bağlı yerleri ve dinlenme, yemek, muayene, eğitim yerleri ile avlu gibi eklentileri işyeri organizasyonunun parçası sayar.
Üç senaryo: aynı kampüs, ayrı adres, satış ofisi
Uygulamada karşılaşılan durumlar şu tabloda özetlenebilir:
| Senaryo | SGK sicili | Tehlike sınıfı nasıl belirlenir? |
|---|---|---|
| Yönetim binası fabrika kampüsünde, fabrikayla aynı organizasyonda | Fabrikayla aynı sicil | İşyeri tektir; sınıfı fabrikanın asıl işi belirler. İdari personel de bu işyerinin çalışanıdır |
| Merkez ofis ayrı adreste, yalnız yönetim, muhasebe, satın alma işleri | Ayrı sicil | Ofisin kendi asıl işine bakılır; sicildeki kodun bu işi doğru anlatması gerekir |
| Bölge veya satış ofisi ayrı adreste | Ayrı sicil | Satış ve pazarlama faaliyetine göre kendi kodu ve sınıfı |
| Merkez ofis binasında ayrıca prototip atölyesi, laboratuvar veya numune deposu | Ayrı sicil | Birden fazla asıl iş varsa tehlike sınıfı yüksek olan esas alınır (Tebliğ md. 2/3) |
Son satır özellikle dikkat ister. Tebliğ md. 2/3, asıl işin tayininde tereddüt hâlinde işyerinin kuruluş amacına bakılacağını, birden fazla asıl iş tanımına uygun faaliyet yürütülüyorsa tehlike sınıfı yüksek olanın esas alınacağını söyler. Merkez ofis binasının bodrumunda deneme üretimi yapılan bir atölye varsa, o işyerinin sınıfı artık yalnız “ofis” üzerinden belirlenemez.
Ayrı SGK sicili tehlike sınıfı: kod nereden gelir, nasıl düzeltilir?
Ayrı bir adreste merkez ofis açıldığında, SGK’ya işyeri bildirimi yapılır ve işyerine bir faaliyet kodu atanır. Sorun burada başlayabilir: yeni sicil, ofiste yapılan işe bakılmadan şirketin ana faaliyet koduyla açılmış olabilir. Bu durumda yalnız masa başı çalışanların bulunduğu bir ofis, kâğıt üzerinde fabrikanın sınıfında görünür.
Bunun sonuçları somuttur:
- Uzman, tehlikeli sınıf için en az B sınıfı belge sahibi olmalıdır (md. 8/5).
- Uzman ve hekim süreleri iki katına çıkar.
- Temel eğitim 8 yerine 12 saat olur ve 3 yerine 2 yılda bir tekrarlanır.
- Periyodik muayene 5 yerine 3 yılda bir yapılır.
Tersi de olabilir: fabrikaya ait bir üretim bölümü, idari sicil altında kayıtlı kalabilir ve bu bölümdeki çalışanlar az tehlikeli yükümlülüklerle izlenir. İki durumda da yol aynıdır. Kod fiilî asıl işi yansıtmıyorsa düzeltme, mali müşavirinizle birlikte SGK işyeri kaydı üzerinden yapılır. Kod doğru ama sınıf tartışmalıysa Tebliğ md. 3’e göre itirazı Bakanlık değerlendirir; değerlendirme tescil kayıtları ve tescile esas alınan asıl iş üzerinden yapılır. Denetimde asıl işin tescil kaydından farklı olduğu anlaşılırsa sınıf yeniden belirlenebilir.
Süreler bellidir: asıl iş faaliyet değişikliği en geç bir ay içinde Bakanlığa bildirilir (md. 2/2). Kararın tehlike sınıfı değişikliğine yol açması hâlinde, yeni sınıfın gerektirdiği iş ve işlemler 90 gün içinde yerine getirilir ve İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğüne bildirilir (md. 3/4). Genel yöntem için tehlike sınıfı nasıl öğrenilir, 2025 listesindeki değişiklikler için NACE Rev.2.1 tehlike sınıfı değişiklikleri yazılarımıza bakabilirsiniz.
Yönetim binası İSG: sınıf düşük olsa da yükümlülükler sürer
Ayrı sicili olan merkez ofis az tehlikeli sınıftaysa yükümlülükler hafifler ama ortadan kalkmaz. Aşağıdaki tablo, az tehlikeli bir merkez ofis ile tehlikeli sınıftaki bir fabrika arasındaki farkları gösterir:
| Yükümlülük | Merkez ofis (az tehlikeli) | Fabrika (tehlikeli) |
|---|---|---|
| Uzman belgesi | En az C sınıfı | En az B sınıfı |
| Uzman süresi (çalışan başı, aylık) | 10 dakika | 20 dakika |
| Hekim süresi (çalışan başı, aylık) | 5 dakika | 10 dakika |
| Temel eğitim | 8 saat; 3 yılda bir tekrar | 12 saat; 2 yılda bir tekrar |
| Periyodik muayene | En geç 5 yılda bir | En geç 3 yılda bir |
| Risk değerlendirmesi yenileme | En geç 6 yılda bir | En geç 4 yılda bir |
| İlkyardımcı | Her 20 çalışana 1 | Her 15 çalışana 1 |
50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde aylık süreler aynı sözleşme yılı içinde birleştirilebilir ve işveren veya vekili, Bakanlık eğitimini tamamlayarak hizmeti kendisi yürütebilir; işe giriş ve periyodik muayeneler bunun dışındadır. Ofis işyerine özgü riskler için ofis risk değerlendirmesi örneği yazımıza bakabilirsiniz.
Örnek hesap: Bursa’da bir otomotiv yan sanayi şirketi
Bir otomotiv yan sanayi şirketinin fren parçası ürettiği fabrikada 220, şehir merkezindeki merkez ofiste 30 çalışan olduğunu varsayalım. Fabrika 29.32.20 koduyla tehlikeli sınıftadır.
| Durum | Uzman (dk/ay) | Hekim (dk/ay) | Uzman belgesi |
|---|---|---|---|
| Ofis ayrı sicilde, ofis faaliyetine uygun az tehlikeli kodla | 30 × 10 = 300 | 30 × 5 = 150 | En az C |
| Ofis ayrı sicilde ama fabrikanın koduyla açılmış | 30 × 20 = 600 | 30 × 10 = 300 | En az B |
| Fabrika (her iki durumda) | 220 × 20 = 4.400 | 220 × 10 = 2.200 | En az B |
İkinci satırdaki fark yalnız süre değildir; ofis çalışanlarına gereksiz yere 12 saatlik temel eğitim ve 3 yıllık muayene planlanır, ama asıl riskleri olan ekranlı araç, ergonomi ve acil durum konuları geri planda kalabilir. Her sicil için görevlendirmenin ayrı yapıldığını unutmayın; şubeli yapılarda İSG-KATİP düzeni için şubeli işletmelerde İSG sözleşmesi yazımıza bakın. Kendi sayılarınızla hesap için İSG yükümlülük hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Sahaya çıkan ofis çalışanları
Merkez ofiste çalışmak, fabrikaya hiç girmemek anlamına gelmez. Kalite mühendisi, satın alma uzmanı, proje yöneticisi ve üst yönetim düzenli olarak üretim alanına iner; bazıları müşteri ve tedarikçi tesislerini ziyaret eder. Ofisin sınıfı az tehlikeli olsa bile bu çalışanların gerçek maruziyeti risk değerlendirmesinde yer almalıdır:
- Fabrikaya giderken uyacakları kurallar ve kullanacakları KKD belirlenmeli, fabrika tarafında giriş bilgilendirmesi yapılmalıdır.
- Sahada düzenli görev yapan ofis çalışanlarının eğitim içeriği, bu ziyaretlerdeki riskleri de kapsamalıdır.
- İşyeri hekimi, bu çalışanların sağlık gözetimini masa başı işe göre değil, fiilen maruz kaldıkları risklere göre planlamalıdır.
- Şirket aracıyla sık seyahat eden çalışanlar için trafik riskleri değerlendirmeye eklenmelidir.
Kontrol adımları
- Şirketin bütün SGK işyeri sicillerini adres, faaliyet kodu ve çalışan sayısıyla listeleyin.
- Her sicilde fiilen yapılan işi tek cümleyle yazın ve kodun açıklamasıyla karşılaştırın.
- Güncel listeden her kodun tehlike sınıfını teyit edin; birden fazla asıl iş varsa yüksek olanı esas alın.
- İSG-KATİP’te her sicil için uzman ve hekim görevlendirmesinin, belge sınıfı ve süresiyle doğru yapıldığını kontrol edin.
- Uyumsuzluk varsa SGK kaydının düzeltilmesini başlatın; sınıf değişirse 90 günlük süreyi takvime işleyin.
Bursa ve çevre illerde farklı sicillerle yapılanmış işletmelerde bu kontrolü iş güvenliği uzmanlığı hizmetinin başında birlikte yapıyor, her işyerinin süre ve belge sınıfını doğru planlıyoruz. Fabrikası Nilüfer OSB’lerinde, ofisi şehir merkezinde olan işletmeler için ziyaret planını da bu ayrıma göre kuruyoruz.
Sık Sorulan Sorular
Şirket genel müdürlüğünün tehlike sınıfı fabrikayla aynı mı olmak zorunda?
Hayır. Genel müdürlük ayrı bir işyeri olarak ayrı sicilde kayıtlıysa sınıfı, orada yürütülen asıl işe göre belirlenir. Fabrika kampüsünün içinde, fabrikayla aynı sicilde ve aynı organizasyondaysa kural olarak fabrikanın parçasıdır ve fabrikanın sınıfına tabidir.
Merkez ofisin sicilindeki kod yanlışsa ne yapmalıyız?
Kod fiilî asıl işi yansıtmıyorsa düzeltme, mali müşavirinizle birlikte SGK işyeri kaydı üzerinden yapılır. Kod doğru ama sınıf konusunda itirazınız varsa Tebliğ md. 3’e göre Bakanlığa başvurulur.
Merkez ofis ile fabrika için tek OSGB sözleşmesi yeterli mi?
Aynı OSGB ile çalışabilirsiniz, ancak İSG-KATİP’te görevlendirme her sicil için ayrı yapılır. Süreler ve uzman belge sınıfı her işyerinin kendi çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre hesaplanır.
Ofis çalışanları fabrikaya sık gidiyorsa sınıf değişir mi?
Ofis işyerinin sınıfı değişmez; sınıf, orada yürütülen asıl işe göre belirlenir. Ancak bu çalışanların fabrikadaki riskleri risk değerlendirmesinde, eğitim içeriğinde ve sağlık gözetiminde dikkate alınmalıdır.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.