Meslek Hastalığı Şüphesinde İşyeri Hekiminin Rolü

Meslek hastalığı şüphesi işyeri hekimine ulaştığında

Bir çalışan aylardır geçmeyen öksürüğünden, ellerindeki yaralardan ya da artan kulak çınlamasından bahsettiğinde, bu bir meslek hastalığı şüphesi olabilir. Meslek hastalığı şüphesi işyeri hekiminin önüne çoğu zaman üç yoldan gelir: çalışanın kendi şikâyeti, periyodik muayenede önceki sonuçlara göre görülen değişiklik ya da aynı bölümde benzer şikâyetlerin birikmesi. Hangi yoldan gelirse gelsin, hekimin sonraki adımları hem çalışanın sağlığını hem de işverenin yükümlülüklerini doğrudan etkiler.

Meslek hastalığının tanımı, tanıyı kimin koyduğu ve işverenin kaç iş gününde bildirim yaptığı meslek hastalığı nedir, tanı ve bildirim yazımızda anlatıldı. Bu yazı, şüphe anından vakanın kapanışına kadar işyeri hekiminin rolüne odaklanır.

İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personeli Yönetmeliği, hekime bu konuda açık görevler verir: iş kazası ve meslek hastalıklarının nedenlerini araştırmak ve tekrarlanmaması için önlem önermek, sağlık nedenli devamsızlıklarla işyerindeki sağlık tehlikeleri arasındaki ilişkiyi araştırmak, meslek hastalığı tanısı veya ön tanısı alan çalışanlar için gerekli muayeneleri yapıp uygun işe yerleştirilmelerini sağlamak ve aynı ortamdaki diğer çalışanların muayenelerini tekrarlamak (md. 9).

Maruziyet öyküsü nasıl alınır?

Meslek hastalığı tanısı, “hastalık var mı?” sorusu kadar “hastalık bu işten mi?” sorusunun cevabına dayanır. Bu cevabı maruziyet öyküsü verir. İyi bir öykü, çalışanın anlattıklarını işyerindeki belgelerle birleştirir.

Bugünkü iş için sorulacaklar:

1. Tam olarak hangi işi yapıyor? Görev tanımındaki değil, sahada gerçekten yaptığı iş.
2. Hangi maddelerle temas ediyor? Ürün adları, güvenlik bilgi formları, toz, gürültü, titreşim, biyolojik etken.
3. Ne kadar süredir, günde kaç saat, hangi vardiyada?
4. Kişisel koruyucu kullanıyor mu? Hangisi, ne sıklıkla, uygun mu? Maske takılıyor ama filtresi aylardır değişmiyorsa maruziyet devam ediyordur.
5. Sızıntı, döküntü, havalandırma arızası gibi olağan dışı olaylar yaşandı mı?

Geçmiş için sorulacaklar:

• Önceki bütün işleri, yaklaşık süreleriyle. Çalışan, SGK hizmet dökümünü e-Devlet’ten alarak bu listeyi tamamlayabilir.
• İş dışı maruziyetler: hobiler (ahşap işleri, boya, metal), ev ortamı, ikinci iş.
• Sigara ve benzeri alışkanlıklar; özellikle solunum yolu şikâyetlerinde değerlendirmeyi etkiler.

Zaman ilişkisi: Belirtiler işe başladıktan sonra mı ortaya çıktı? Hafta sonu ve yıllık izinde azalıp işe dönünce artıyor mu? Bu soru, mesleki astım ve kontakt dermatit gibi hastalıklarda özellikle yol göstericidir.

Belgelerle karşılaştırma: Öykü, şu kayıtlarla birlikte değerlendirilir:

• İşe giriş muayenesi; çalışanın işe başladığı andaki durumunu gösteren karşılaştırma noktasıdır.
• Periyodik muayene ve tetkik sonuçları; işitme testi, solunum fonksiyon testi, akciğer grafisi gibi.
• Ortam ölçüm raporları ve risk değerlendirmesinin ilgili bölümü.
• Aynı bölümdeki diğer çalışanların benzer şikâyetleri.

Meslek hastalığına sevk: dosyayı eksiksiz hazırlayın

6331 sayılı Kanun md. 14/3’e göre işyeri hekimi, meslek hastalığı ön tanısı koyduğu vakaları SGK tarafından yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularına sevk eder. Kesin tespit, 5510 sayılı Kanun’a göre yetkili sağlık hizmeti sunucusunun sağlık kurulu raporu ve dayanağı tıbbi belgeler, gerektiğinde de işyerindeki çalışma şartlarını gösteren raporlar incelenerek SGK Sağlık Kurulu tarafından yapılır. Yani sevkin kalitesi, tanı sürecinin hızını ve doğruluğunu etkiler.

Meslek hastalığına sevk dosyasında şunlar bulunmalıdır:

• Ön tanı ve sevk nedeni, hekimin kısa klinik değerlendirmesi.
• Maruziyet öyküsü özeti: iş, etken, süre, koruyucu kullanımı.
• İlgili ortam ölçüm raporları ve güvenlik bilgi formları.
• İşe giriş ve periyodik muayene sonuçları, özellikle değişimi gösteren karşılaştırma.
• Risk değerlendirmesinin ilgili bölümü.

Hekim ayrıca yönetmelik gereği, meslek hastalığına ilişkin sağlık kurulu raporu düzenlemeye yetkili hastanelerle işbirliği yapar ve hastalığa yakalanan çalışanın rehabilitasyonunda ilgili birimlerle birlikte çalışır. Hangi kuruma sevk edileceği, güncel yetkilendirmeye göre belirlenir. Belgelerin bir kısmı işverenin dosyasındadır; bu yüzden ölçüm raporu ve risk değerlendirmesi gibi işyeri belgelerinin hekime zamanında verilmesini sağlayın.

İşverene bilgi: gizliliği koruyarak bildirim

Hekim burada iki yükümlülüğü dengeler. Bir yanda çalışanın kişisel sağlık dosyasındaki bilgiler konusunda gizliliğe uymakla yükümlüdür (Hekim Yön. md. 11/1); 6331 sayılı Kanun da sağlık gözetimi kayıtlarının gizli tutulmasını ister. Öte yanda işveren, önlem alabilmek ve kendisine bildirilen meslek hastalığını SGK’ya süresinde bildirebilmek için bilgiye ihtiyaç duyar.

İşyeri hekimi bildirim sürecini önceden yazılı hâle getirin: tanı bilgisi hekimden kime, hangi yolla ve ne zaman iletilecek, SGK bildirimini kim yapacak? İşveren, kendisine bildirilen meslek hastalığını öğrendiği tarihten itibaren 3 iş günü içinde SGK’ya bildirir; bu süre, hekim ile insan kaynakları arasındaki bir yazışma gecikmesiyle kolayca kaçabilir. Sağlık verilerinin korunması konusunda çalışan sağlık bilgileri ve KVKK yazımıza bakabilirsiniz.

Çalışanın kendisi de bilgilendirilir. Hekim, çalışana neden sevk edildiğini, sürecin nasıl ilerleyeceğini ve kendisinin neler yapabileceğini açık bir dille anlatır; çalışanın soruları ve kararı kayda alınır.

Önlemlerin gözden geçirilmesi: tek bir vaka, bir bölümün işareti

Bir meslek hastalığı şüphesi, çoğu zaman tek bir kişinin değil, bir çalışma ortamının sorunudur. Hekim şüpheyi önlem tarafına şu adımlarla taşır:

1. Aynı ortamdaki çalışanları muayene edin. Ön tanı veya tanı alan çalışanın çalıştığı ortamdaki diğer çalışanların sağlık muayeneleri tekrarlanır. Tetkiklerin içeriğini hekim maruziyete göre belirler.
2. Ölçüm önerin. Hekim gerekirse çalışma ortamında ölçüm yapılmasını planlayıp işverenin onayına sunar ve sonuçları sağlık açısından değerlendirir. Ortam ölçümlerini yetkili laboratuvarlarla planlarız.
3. Risk değerlendirmesini yeniletin. Meslek hastalığı, risk değerlendirmesinin süreden bağımsız yenilenmesini gerektiren durumlardandır. Hekim, iş güvenliği uzmanıyla birlikte değerlendirmeye katılır.
4. Uygun işe yerleştirmeyi önerin. Eski görevinde çalışması sakıncalı bulunan çalışan için uygun bir görev önerilir ve işverenin onayına sunulur.
5. Muayene aralığını kısaltın. Gerekli görülürse o bölüm için periyodik muayene aralığı kısaltılır.
6. İlave eğitimi planlayın. Meslek hastalığına yakalanan çalışana işe başlamadan önce hastalığın nedenleri, korunma yolları ve güvenli çalışma yöntemleri üzerine ilave eğitim verilir.
7. Önerileri onaylı deftere yazın. Tespit ve öneriler, tıbbi ayrıntı içermeden onaylı deftere yazılır ve aksiyon listesine aktarılır.

Hastalık türüne özgü izlem için gürültüye bağlı işitme kaybı, mesleki astım ve mesleki dermatit yazılarımıza bakabilirsiniz.

Meslek hastalığı vaka yönetimi: kayıt ve takip

İyi bir meslek hastalığı vaka yönetimi, sevkle bitmez. Hekim şu kayıtları tutar ve izler:

• Vaka dosyası: Öykü, muayene, sevk yazısı ve sağlık kurulundan dönen sonuç kişisel sağlık dosyasında saklanır.
• İşe dönüş: Sağlık nedeniyle tekrarlayan devamsızlıklardan sonra ya da çalışanın talebi hâlinde işe dönüşte muayene yapılır; eski görevinde çalışması sakıncalıysa uygun görev önerilir. Süreç için işe dönüş muayenesi yazımıza bakın.
• Bölüm izlemi: Aynı bölümdeki diğer çalışanların tekrar muayene sonuçları, önlemlerin işe yarayıp yaramadığını gösterir.
• Yıllık değerlendirme: Hekim, iş güvenliği uzmanıyla birlikte iş kazası ve meslek hastalıklarını değerlendirir; sağlık gözetimi sonuçları yıllık değerlendirme raporunda yer alır.

İşveren tarafında da 6331 sayılı Kanun md. 14/1 gereği bütün meslek hastalıklarının kaydı tutulur ve gerekli incelemeler yapılarak rapor düzenlenir. Kayıt tutmamanın 2026 temel idari para cezası 33.326 TL, süresinde bildirim yapmamanın 44.443 TL’dir; tutarları İSG idari para cezaları aracında görebilirsiniz.

Bursa ve çevre illerdeki işletmelerde işyeri hekimliği hizmetimizde meslek hastalığı şüphesini bu adımlarla yönetiyor, tetkikleri ve sevk sürecini sağlık gözetimi kapsamında yetkili sağlık kuruluşlarıyla planlıyoruz.

Sık Sorulan Sorular

İşyeri hekimi meslek hastalığı tanısı koyabilir mi?

İşyeri hekimi ön tanı koyar ve çalışanı SGK’nın yetkilendirdiği sağlık hizmeti sunucusuna sevk eder. Sigorta hakları açısından meslek hastalığının kesin tespitini SGK Sağlık Kurulu yapar.

İşveren çalışanın tanısını öğrenebilir mi?

İşveren, önlem alabilmek ve bildirim yapabilmek için gereken bilgiyi alır: meslek hastalığı tanısı veya şüphesi olduğu, hangi işte çalışmaması gerektiği ve hangi önlemlerin alınacağı. Tanının tıbbi ayrıntıları ve kişisel sağlık dosyası gizlidir.

Ön tanı alan çalışan aynı işte çalışmaya devam edebilir mi?

Hekim çalışanı değerlendirir. Eski görevinde çalışması sakıncalıysa uygun bir görev önerir ve işverenin onayına sunar. Maruziyeti azaltan önlemler, kesin tanı beklenmeden alınır.

Maruziyet öyküsünde önceki işyerleri neden sorulur?

Meslek hastalıkları yıllar içinde gelişir ve belirti, önceki bir işteki maruziyetten kaynaklanıyor olabilir. Önceki işlerin bilinmesi, hem doğru tanıya hem de hastalığın hangi işle ilişkili olduğunun belirlenmesine yardım eder.