Otomotiv ve Metal Sektöründe Tehlike Sınıfları

Otomotiv yan sanayi tehlike sınıfı: aynı sektör, farklı sınıflar

Bursa’da otomotiv ve yan sanayi; Nilüfer’deki Bursa OSB, Nilüfer OSB ve Hasanağa OSB’den Osmangazi’deki Demirtaş OSB’ye ve Gürsu’daki Uludağ OSB’ye kadar geniş bir alana yayılmıştır. Bu işletmelerin çoğu kendini “otomotiv yan sanayi” olarak tanımlar; ancak tehlike sınıfı sektör adına göre değil, işyerinde fiilen yapılan işe göre belirlenir. Bu yüzden otomotiv yan sanayi tehlike sınıfı tek bir sınıf değildir: aynı müşteriye parça veren iki tedarikçiden biri tehlikeli, diğeri çok tehlikeli sınıfta olabilir.

Ayrım 2025’te daha da önem kazandı. İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği’nin Ek-1’i 13 Mart 2025’te NACE Rev.2.1’e dayanan 6 haneli kodlarla tamamen yenilendi; 21 Mayıs 2025 ve 1 Nisan 2026’da ek değişiklikler yapıldı. 2012 listesine göre hazırlanmış eski kodlar artık referans alınmamalıdır. Genel yöntem için tehlike sınıfı nasıl öğrenilir yazımıza bakabilirsiniz; bu yazı otomotiv ve metal işletmelerine odaklanır.

2025 listesinde doğrulanmış otomotiv ve metal kodları

Aşağıdaki kodlar 2025 Ek-1 listesinden doğrulanmıştır:

Tablodan iki sonuç çıkar. Birincisi, 29.32 NACE kodu altındaki parça ve karoser imalatı ile talaşlı imalat tehlikeli sınıftadır. İkincisi, metal sektörü tehlike sınıfı yalnız ürüne değil işleme bağlıdır: aynı metal parçayı talaşlı imalatla işleyen atölye tehlikeli, lazerle kesen ya da nikelle kaplayan işletme çok tehlikeli sınıftadır. Lazer kesimin ve kaplamanın çok tehlikeli olması, bu işleri yapan fason işletmeler için doğrudan sonuç doğurur.

Asıl iş kuralı: lazer kesim tezgâhı olan bir parça üreticisi

Tebliğ md. 2’ye göre işyerinde yürütülen asıl işin sınıfı esas alınır. Birden fazla asıl iş varsa, yüksek olan tehlike sınıfı geçerlidir.

Örnek: Bir tedarikçi, 29.32.20 kapsamında fren parçası üretiyor; tehlikeli sınıfta. Yeni bir müşteri projesi için sac parçaları kendisi kesmeye karar veriyor, lazer kesim tezgâhı alıyor ve bir süre sonra başka firmalara fason kesim de yapmaya başlıyor. Lazer kesim artık yalnız kendi üretimine hizmet eden bir ara işlem olmaktan çıkmış, işletmenin asıl işlerinden biri olarak değerlendirilebilecek hâle gelmiştir. Böyle bir durumda birden fazla asıl iş bulunur ve yüksek olan sınıf, yani çok tehlikeli sınıf geçerli olur. Sınırda kalan durumlarda değerlendirmeyi uzmanınızla birlikte yapın ve gerekçesini kayda geçirin.

Böyle bir değişiklikte süreler bellidir: asıl iş değişikliği 1 ay içinde Bakanlığa bildirilir; tehlike sınıfı değişirse yeni sınıfın gerektirdiği yükümlülükler 90 gün içinde yerine getirilir. Kaplama hattı veya lazer kesim gibi yatırımlar planlanırken İSG bütçesi de bu yüzden birlikte düşünülmelidir.

Uzman sınıfına etkisi: A mı, B mi?

6331 sayılı Kanun md. 8/5’e göre iş güvenliği uzmanı çok tehlikeli işyerlerinde A sınıfı, tehlikeli işyerlerinde en az B sınıfı belgeye sahip olmalıdır. Tehlikeli sınıftan çok tehlikeliye geçen bir işletmede B sınıfı uzmanın görevi bu nedenle devam edemez; A sınıfı uzman görevlendirilir ve İSG-KATİP’teki sözleşme yeniden düzenlenir.

Örnek hesap: 120 çalışanlı bir tedarikçi

Yukarıdaki tedarikçinin 120 çalışanı olduğunu varsayalım.

• Tehlikeli sınıfta: Uzman 120 × 20 = 2.400 dk/ay (40 saat), hekim 120 × 10 = 1.200 dk/ay (20 saat). DSP gerekmez. 8 ilkyardımcı.
• Çok tehlikeli sınıfta: Uzman 120 × 40 = 4.800 dk/ay (80 saat), hekim 120 × 15 = 1.800 dk/ay (30 saat). 50–249 çalışan aralığında DSP için çalışan başına 15 dk: 120 × 15 = 1.800 dk/ay (30 saat). 12 ilkyardımcı.

Uzman süresi iki katına çıkar, DSP yeni bir kalem olarak eklenir, eğitim 12 saatten 16 saate yükselir ve her yıl tekrarlanır, bütün çalışanların periyodik muayenesi yıllık hâle gelir.

Hesapta iki ayrıntı sık atlanır. Birincisi, çırak ve stajyerler uzman, hekim ve DSP sürelerinin hesabına katılmaz; mesleki eğitim öğrencisi çalıştıran tedarikçiler süreyi yalnız çalışan sayısı üzerinden hesaplar. Ancak bu kişiler eğitim, risk değerlendirmesi ve sağlık gözetiminin dışında kalmaz. İkincisi, işyerinde tam süreli işyeri hekimi görevlendirilmişse DSP gerekmez.

Eğitim içeriği de sınıfla değişir. Temel eğitimin dördüncü konu grubu olan işe ve işyerine özgü risklere tehlikeli sınıfta en az 3, çok tehlikeli sınıfta en az 4 saat ayrılır ve bu bölüm her iki sınıfta da yüz yüze verilir. Lazer kesim veya kaplama hattının riskleri, bu saatlerin içinde ayrıca anlatılmalıdır. Kendi işyerinizin sürelerini İSG yükümlülük hesaplama aracıyla görebilirsiniz.

Cezalara etkisi: md. 26/3 artırımı

Tehlike sınıfı, idari para cezalarını da değiştirir. 6331 sayılı Kanun md. 26/3’e göre 50 ve daha fazla çalışanı olan işyerlerinde temel tutar az tehlikelide %50, tehlikelide %100, çok tehlikelide %200 artırılır. Çalışan başına hesaplanan cezalarda bu artırım uygulanmaz (md. 26/5).

Örnek: Risk değerlendirmesi yapmamanın 2026 temel tutarı 66.725 TL’dir. 120 çalışanlı tedarikçi için bu tutar tehlikeli sınıfta 133.450 TL, çok tehlikeli sınıfta 200.175 TL olur; aykırılık sürdükçe her ay için ayrıca ceza uygulanır. Diğer kalemleri İSG idari para cezaları aracıyla hesaplayabilirsiniz.

Sınıfınızı doğrulama adımları

1. SGK işyeri kaydındaki NACE kodunu ve kodun 2025 listesindeki karşılığını kontrol edin.
2. İSG-KATİP’te görünen tehlike sınıfının bu kodla uyumlu olduğunu doğrulayın.
3. Sahada yapılan işleri listeleyin: lazer kesim, kaplama, kaynak, talaşlı imalat, montaj. Hangisinin asıl iş olduğunu belirleyin.
4. Birden fazla asıl iş varsa yüksek olan sınıfı esas alın.
5. Yeni bir hat veya fason iş eklendiyse 1 aylık bildirim ve 90 günlük uyum süresini takvime yazın.
6. Uzman belgesi, DSP, eğitim ve muayene planını yeni sınıfa göre güncelleyin.

SİSTEMER, iş güvenliği uzmanlığı hizmetinde sınıf değişikliğini sözleşme, eğitim ve muayene planına birlikte yansıtır. Sektör riskleri için otomotiv yan sanayi ve metal ve makine sayfalarımıza, OSB yoğunluğu yüksek bölge için Nilüfer sayfamıza bakabilirsiniz. Sınıflara göre yükümlülüklerin bütününü tehlikeli sınıf ve çok tehlikeli sınıf yazılarımızda topladık.

Sık Sorulan Sorular

Otomotiv yan sanayi hangi tehlike sınıfındadır?

Faaliyete bağlıdır. 2025 listesinde motorlu kara taşıtları için parça ve aksesuar imalatı (29.32.20) ve karoser parçaları (29.32.21) tehlikeli sınıftadır. Aynı işletmede lazer kesim veya nikel kaplama asıl iş olarak yapılıyorsa sınıf çok tehlikeli olabilir.

Lazer kesim yapan işyeri çok tehlikeli mi?

Evet. Metallerin lazerle kesilmesi (25.53.03) 2025 listesinde çok tehlikeli sınıftadır. Lazer kesim asıl işlerden biriyse işyeri çok tehlikeli sınıfın yükümlülüklerine tabi olur.

Kaplama yapan işletme hangi sınıfta?

Metallerin nikel ile kaplanması (25.51.01) çok tehlikeli sınıftadır. Diğer kaplama türleri için kendi kodunuzu 2025 listesinde ayrıca kontrol edin.

Tehlike sınıfımız değişirse ne kadar sürede uyum sağlamalıyız?

Asıl iş değişikliği 1 ay içinde Bakanlığa bildirilir. Sınıf değişirse yeni sınıfın gerektirdiği uzman, DSP, eğitim ve muayene düzenlemeleri 90 gün içinde tamamlanır.