Kısaca
Periyodik kontrol raporunu okurken önce raporun geçerliliğine, sonra ekipmanın doğru ekipman olduğuna, en son da sonuç ve kusur bölümlerine bakılır. Ek-III’e göre ağır kusurlu ekipman kusur giderilmeden çalıştırılmaz, hafif kusurlar bir sonraki kontrolün başlangıcına kadar giderilir; “kullanılamaz” denen ekipmana uyarı işareti konur ve düzeltmeden sonra yapılan ikinci kontrolde “kullanılabilir” ibareli yeni rapor düzenlenir.
Rapor geldi: nereden başlamalı?
Forkliftin, kompresör tankının ya da elektrik tesisatının periyodik kontrol raporu geldiğinde çoğu işletme yalnızca son sayfadaki sonuca bakar ve raporu dosyaya kaldırır. Oysa periyodik kontrol raporu, ekipmanın bir yıl boyunca nasıl kullanılacağını belirleyen bir belgedir: hangi kusurun ne zamana kadar giderileceğini, ekipmanın hangi kapasitede çalışabileceğini ve bir sonraki kontrolün tarihini söyler.
Raporun içeriği, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III’te düzenlenir; Ek-III, 23 Aralık 2025’te yenilendi. Kontrol süreleri ve kimin kontrol yapabileceği iş ekipmanı periyodik kontrol süreleri yazımızın konusudur. Bu yazı, elinizdeki raporu nasıl okuyacağınızı ve rapordan sonra ne yapacağınızı anlatır. Raporu üç katmanda okuyun:
- Geçerli mi? Sözleşme numarası, yetkili kişinin bilgileri ve imzası.
- Doğru ekipman mı? Seri numarası, konum ve teknik bilgiler sahadaki ekipmanla eşleşiyor mu?
- Ne diyor? Ölçüm ve test sonuçları, kusurlar, sonuç ve kanaat.
Periyodik kontrol raporu içeriği: bölüm bölüm
Ek-III, raporda bulunacak bölümleri tek tek sayar (Ek-III md. 1.7). Her bölümde neye bakacağınızı aşağıdaki tablo özetler:
| Bölüm | İçerik | Neye bakın? |
|---|---|---|
| Genel bilgiler | İşyeri unvanı, SGK sicil numarası, adres, sözleşme numarası, kontrolün başlangıç ve bitiş tarih ve saati, bir sonraki kontrol tarihi, rapor tarihi | Sözleşme numarası İSG-KATİP’teki sözleşmenizle aynı mı? Bir sonraki kontrol tarihi takviminize girdi mi? |
| Kontrol metodu | Uygulanan standart veya yönetmelik; yoksa üretici önerisi veya risk değerlendirmesi | Ekipman için güncel bir standart mı uygulanmış? |
| Ekipman bilgileri | Marka, model, imal yılı, seri numarası, kullanım yeri ve amacı | Seri numarası ekipmanın plakasıyla eşleşiyor mu? |
| Test ve ölçüm değerleri | Yapılan testler, ölçülen değerler | Test hangi yükle veya basınçla yapılmış? |
| Ölçüm aletleri | Kullanılan aletlerin bilgileri ve kalibrasyonu | Kalibrasyon tarihi geçerli mi? |
| Muayene kriterleri | Ölçülen değerlerin sınır değerlerle karşılaştırılması | Sınırın neresinde? Sınıra çok yakın değerler bir sonraki kontrolde izlenmeli |
| Kusur açıklamaları | Tespit edilen kusurlar | Her kusurun yeri, tanımı ve derecesi açık mı? |
| Notlar | Ek bilgiler, kısıtlar | Kapasite kısıtı, kullanım şartı var mı? |
| Sonuç ve kanaat | Kullanılabilir veya kullanılamaz | Açık bir hüküm var mı? |
| Yetkili kişi | Adı, mesleği, EKİPNET kayıt numarası, imza, nüsha sayısı | İmzasız rapor geçersizdir |
Ekipmanın bakımını yapan kişi, aynı ekipmanın periyodik kontrolünü yapamaz. Raporu imzalayan kişinin, o ekipmanın bakımını yapan firmadan olmadığını da kontrol edin.
Sonuç ve kanaat bölümünü okumak
Ek-III, sonuç ve kanaat bölümünün açık olmasını ister: güvenli kullanımı engelleyen bir kusur varsa ekipmanın uygunsuzluk giderilene kadar kullanılamayacağı, böyle bir kusur yoksa kullanılabileceği açıkça yazılır.
Sahada sık karşılaşılan belirsiz ifadeler şunlardır: “şartlı uygun”, “eksikler giderilmek kaydıyla kullanılabilir”, “takip edilmeli”. Bu tür bir ifade gördüğünüzde yetkili kişiden açıklama isteyin: kusur güvenli kullanımı engelliyor mu, engellemiyor mu? Cevaba göre ya ekipman bugün durdurulur ya da kusur bir takip listesine alınır. Ara yol yoktur.
Notlar bölümündeki kısıtlar da sonucun parçasıdır. Örneğin bir vinç, etiketindeki kapasitenin altında bir işletme kapasitesiyle test edilmişse, bu işletme kapasitesi ekipman üzerinde görünür şekilde işaretlenir ve bu değerin üzerine çıkılacaksa ekipman yeniden teste tabi tutulmadan kullanılmaz. Operatöre yalnızca “rapor çıktı” demek yetmez; hangi kapasiteyle çalışacağını da söyleyin.
Kusur açıklamaları: hafif kusur, ağır kusur ve süreler
Bakanlığın rapor formatı ve kriter dokümanı yayımladığı ekipmanlarda kusurlar hafif ve ağır olarak derecelendirilir (Ek-III md. 1.9.1). Hangi kusurun hangi derecede olduğuna yetkili kişi bu dokümana göre karar verir; işletmenin görevi, derecenin sonucunu uygulamaktır.
| Derece | Anlamı | Kusur giderme süresi | Giderilmezse |
|---|---|---|---|
| Ağır kusur | Güvenli kullanımı engeller | Ekipman kusur giderilene kadar çalıştırılmaz | Ekipman kullanım dışı kalır |
| Hafif kusur | Bugün güvenli kullanımı engellemez | Bir sonraki periyodik kontrolün başlangıç tarihine kadar | O tarihte ağır kusur sayılır |
| Derecelendirme yok | Dokümanı yayımlanmamış ekipman | Sonuç ve kanaat bölümüne göre | Sonuç “kullanılamaz” ise ekipman durdurulur |
Hafif kusur için tanınan süre uzun görünür; ama bu süre, kusurun bir yıl boyunca unutulması için değil, planlı biçimde giderilmesi içindir. Bir sonraki kontrolde aynı hafif kusur yerinde duruyorsa, ekipman o gün ağır kusurlu sayılır ve durur. Bu yüzden her hafif kusuru sorumlu ve hedef tarihle bir takip listesine yazın.
Periyodik kontrol “uygun değil” derse
Rapor ekipmanın kullanılamayacağını söylüyorsa, işveren ekipmanın kullanılamayacağını kolayca görülebilecek bir uyarı işaretiyle belirtir (Ek-III md. 1.9). Sahada bu şu adımlar demektir:
- Ekipmanı hemen durdurun. Raporun gelişi ile durdurma arasında “bu vardiyayı bitirelim” süresi bırakmayın.
- Uyarı işareti asın: Ekipmanın üzerine, operatörün göreceği yere “Kullanılamaz” uyarısı.
- Çalıştırılmasını önleyin: Anahtar alınır, elektrik beslemesi kesilip kilitlenir; enerji kesme ve kilitleme için kilitleme ve etiketleme (LOTO) yazımıza bakın.
- Kullanıcıları bilgilendirin: Operatörler, vardiya amirleri ve bakım ekibi ekipmanın durduğunu ve nedenini bilir.
- Alternatifi planlayın: İş, kusurlu ekipmanla değil, kiralık veya başka bir ekipmanla yürütülür. Kiralık ekipmanın güncel periyodik kontrol raporunu teslim alırken isteyin.
Kontrol arasında kendiliğinden ortaya çıkan kusurlar için ayrıca bir kural vardır: kullanım öncesi kontrolde çatlak veya aşırı aşınma görülen ekipman hemen kullanım dışı bırakılır ve periyodik kontrole alınır. Operatörün günlük kontrolü, bir sonraki raporu beklemeden bu kusurları yakalar; forklift örneği için forklift operatörü günlük kontrol yazımıza bakın.
Düzeltme sonrası tekrar kontrol
Eksiklik giderildikten sonra ikinci bir kontrol yapılır ve ekipmanın kullanılabileceğini belirten yeni bir rapor düzenlenir. Bu aşamada iki hata sık görülür:
- Onarım faturasıyla yetinmek: Onarımı yapan servisin “tamir edildi” yazısı, ikinci kontrol raporunun yerine geçmez. Bakımı yapan kişinin aynı ekipmanın periyodik kontrolünü yapamayacağı kuralı burada da geçerlidir.
- Eski raporu güncel saymak: İlk raporda “kullanılamaz” yazan ekipman, ikinci rapor gelene kadar kullanılamaz. Dosyada iki raporu birlikte saklayın; denetimde kusurun ne zaman giderildiği bu iki raporla gösterilir.
Rapor sonrası yapılacaklar: dosyalama ve takip
Periyodik kontrol raporları ekipmanın kullanıldığı süre boyunca, bakım ve onarım kayıtları ise ekipmanın kullanım ömrü boyunca saklanır. İşletme dışında kullanılan ve kurulum gerektirmeyen seyyar bir ekipmanın son raporu ekipmanla birlikte bulundurulur. Islak imzalı raporların yanında güvenli elektronik imzalı raporlar da geçerlidir.
Raporu dosyaya kaldırmadan önce şunları yapın:
- Bir sonraki kontrol tarihini İSG takvimine girin.
- Her kusuru sorumlu ve hedef tarihle takip listesine yazın.
- Ağır kusur ve kapasite kısıtlarını risk değerlendirmesine işleyin.
- Rapordaki ölçüm değerleri sınıra yakınsa, kontrol sıklığını artırmayı değerlendirin; Ek-III ortam koşulları, kullanım yoğunluğu, yaş ve önceki kontrol sonuçlarına göre sıklığın artırılabileceğini belirtir.
Denetimde sık karşılaşılan eksik, “uygun değil” sonucu olan bir raporun yanında düzeltme kaydının bulunmamasıdır; dosyanın tamamı için İSG dosyası içeriği yazımıza bakabilirsiniz. Gerekli kontrol ve ölçümleri yaptırmamanın 2026 temel idari para cezası 33.326 TL’dir. Ekipman envanterinizi çıkarmak, kontrolleri planlamak ve raporlardaki kusurların takibini yürütmek için periyodik kontrol hizmetimizi inceleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Periyodik kontrol raporunda “uygun değil” yazıyorsa ekipmanı kullanabilir miyiz?
Hayır. Ekipman uygunsuzluk giderilene kadar kullanılmaz ve üzerine kolayca görülebilecek bir uyarı işareti konur. Eksiklik giderildikten sonra ikinci kontrol yapılır ve “kullanılabilir” ibareli yeni rapor alınır.
Hafif kusurun giderilme süresi nedir?
Hafif kusurlar bir sonraki periyodik kontrolün başlangıç tarihine kadar giderilir. O tarihte giderilmemiş hafif kusur ağır kusur sayılır ve ekipman kusur giderilene kadar çalıştırılmaz.
Onarımı yapan firma ikinci kontrolü de yapabilir mi?
Hayır. İş ekipmanının bakımını yapan kişiler, bakımını yaptıkları ekipmanın periyodik kontrolünü yapamaz. İkinci kontrolü bakımdan bağımsız bir yetkili kişiye yaptırın.
Periyodik kontrol raporu ne kadar süre saklanır?
Rapor, ekipmanın kullanıldığı süre boyunca saklanır; bakım ve onarım kayıtları ise ekipmanın kullanım ömrü boyunca muhafaza edilir.
Yeni Ek-III sürelerine göre ekipman envanteri, kontrol takvimi, yetkili kişilerle planlama ve rapor ile kusur takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.