Kısaca
Açık sahada kış koruması tek bir kalın montla değil, teni kuru tutan iç katman, ısıyı tutan orta katman ve rüzgârı ve suyu kesen dış katmanla sağlanır. Yağmurluk, termal eldiven ve başlık; baret, emniyet kemeri ve yansıtıcı giysiyle birlikte kullanılabilecek şekilde seçilmelidir. Islanan giysi korumasını hızla kaybeder; yedek takım ve kurutma düzeni de planın parçasıdır.
Soğuğa karşı koruyucu giysi neden bir KKD kararıdır?
Şantiyede kalıp kuran, dış sahada yükleme yapan ya da yol kenarında bakım yapan bir çalışan için soğuğa karşı koruyucu giysi, mevsimlik bir alışveriş değil, risk değerlendirmesinden çıkan bir kişisel koruyucu donanım (KKD) kararıdır. Yanlış seçilen bir mont çalışanı terletir, ter soğur; kalın bir bere bareti yerine oturtmaz; uzun bir yağmurluk emniyet kemerinin üstünde kalır. Bu yazıda katmanlı giyimi, yağmurluk, termal eldiven ve başlık seçimini ve bunların diğer KKD’lerle uyumunu anlatıyoruz. Kış hazırlığının genel planı için kış aylarında iş güvenliği yazımıza bakabilirsiniz.
Bursa ve çevre illerde kıyı kesimindeki bir şantiye ile iç ve yüksek kesimlerdeki bir saha, aynı haftada çok farklı hava görebilir. Bu yüzden giysi setini işletme geneli için değil, saha ve iş bazında belirlemek daha doğru sonuç verir.
Katmanlı giyim: üç katmanın görevi
Katmanlı giyim, tek kalın bir montun yapamadığını yapar: çalışan ağır işe başladığında bir katmanı çıkarır, beklerken geri giyer. Böylece hem terleme hem de üşüme azalır. Her katmanın görevi farklıdır:
| Katman | Görevi | Uygun malzeme | Kaçınılacak olan |
|---|---|---|---|
| İç katman | Teri tenden uzaklaştırmak, teni kuru tutmak | Sentetik veya yün termal içlik | Pamuklu içlik; ıslanınca kurumaz ve ısı çeker |
| Orta katman | Vücut ısısını tutmak | Polar, yün kazak, dolgulu yelek | Hareketi kısıtlayan tek parça kalın giysi |
| Dış katman | Rüzgârı ve suyu kesmek | Su geçirmez, nefes alabilen kumaş; bantlı dikişler | Nefes almayan kumaş; teri içeride tutar |
Kışlık iş elbisesi olarak satılan tek parça dolgulu tulumlar, hareketin az olduğu işlerde iyi bir seçenektir: güvenlik kulübesindeki görevli ya da uzun süre aynı noktada duran trafik yönlendiricisi gibi. Kalıp, demir veya yükleme gibi efor gerektiren işlerde ise katmanlı sistem daha iyi sonuç verir.
Ürün etiketinde aranacak standartlar şunlardır: soğuk ortam giysileri için TS EN 342, serin ortam giysileri için TS EN 14058, yağmura karşı koruyucu giysiler için TS EN 343. Satıcının “kışlık” ya da “termal” demesi yeterli değildir; etiketteki piktogram ve değerler, giysinin hangi koşul için test edildiğini gösterir.
Yağmurluk iş kıyafeti seçerken nelere bakılır?
İyi bir yağmurluk iş kıyafeti, çalışanı yağmurdan korurken kendi terinde ıslatmamalıdır. Seçerken şu sırayla ilerleyin:
- Su geçirmezlik ve nefes alabilirlik: TS EN 343 etiketinde iki ayrı değer bulunur. Biri suyun içeri geçmesine, diğeri buharın dışarı çıkmasına karşı direnci gösterir. Ağır işte ikinci değer en az birincisi kadar önemlidir.
- Dikiş ve kapanışlar: Bantlı dikiş, kapaklı fermuar ve bilekte ayarlanabilir manşet, suyun en çok sızdığı noktaları kapatır.
- Kesim: Ceket ve pantolon takımı, pançoya göre daha güvenlidir. Rüzgârda savrulan ve makineye takılabilen panço, dönen ekipman yakınında ve yüksekte çalışmada kullanılmamalıdır.
- Görünürlük: İş makinesi veya araç trafiği olan sahada koyu renkli yağmurluk, yansıtıcı yeleği kapatır. Yansıtıcı bantlı yağmurluk seçin ya da yeleği yağmurluğun üstüne giydirin. Yönetmeliğin işler listesi, çalışanın açıkta görülmesinin gerektiği yerlerde yansıtıcı giysiyi ayrıca sayar.
- Sıcak iş: Kaynak, kesme ve taşlama yapan çalışanda sentetik dış katman sıçrayan çapakla eriyip yapışabilir. Bu çalışanların dış katmanı işe uygun alev dayanımlı olmalıdır.
Termal eldiven ve başlık: el becerisini kaybetmeden ısınmak
Termal eldiven seçimi bir denge işidir: çok kalın eldiven elleri sıcak tutar ama çalışan küçük bir parçayı tutmak için eldiveni çıkarır. Bu yüzden önce işin gerektirdiği el becerisini, sonra soğuğu düşünün.
Soğuğa karşı koruyucu eldivenler TS EN 511 ile işaretlenir. Piktogramın altındaki üç hane sırasıyla rüzgârlı havadaki soğuğa karşı yalıtımı, soğuk yüzeye temas hâlinde korumayı ve su geçirmezliği gösterir. Eldiven aynı zamanda kesilme veya delinmeye karşı koruma sağlamalıysa mekanik değerleri de kontrol edin; işaretlerin nasıl okunacağını iş eldiveni seçimi yazımızda anlattık.
Pratikte iyi çalışan çözüm iki katmandır: ince bir iç eldiven ve üstüne su geçirmez dış eldiven. Islanan eldiven hemen değiştirilmeli; bunun için vardiya başına yedek eldiven verilmelidir. Titreşimli el aletiyle çalışan ve parmaklarında beyazlama, uyuşma ya da ağrı tarif eden çalışanı işyeri hekimine yönlendirin; soğuk, bu şikâyetleri ağırlaştırabilir.
Başlık için en sık hata, bareti yerine oturtmayan kalın beredir. Baret altına, iç donanımla uyumlu ince bir balaklava veya baret üreticisinin önerdiği kışlık iç başlık kullanın. Kulak koruyucu takan çalışanda kalın başlık, kulaklık yastığının yüze oturmasını bozar ve korumayı azaltır.
Ayaklar için su geçirmez, ısı yalıtımlı iş ayakkabısı ve yün veya sentetik çorap gerekir. Yedek çorap küçük bir ayrıntı gibi görünür ama ıslak ayakla geçirilen bir vardiyanın önüne geçer.
KKD uyumu: baret, kemer ve görünürlükle birlikte kullanım
KKD Kullanımı Yönetmeliği md. 6, birden fazla KKD aynı anda kullanılacaksa bunların bir arada kullanılmaya uygun olmasını ister. Kış giysisi, sahadaki diğer KKD’lerle birlikte denenmeden dağıtılmamalıdır.
| Birlikte kullanılan KKD | Sık görülen uyumsuzluk | Çözüm |
|---|---|---|
| Baret | Kalın bere bareti yükseltir, çene bağı kapanmaz | Baret altına ince iç başlık; kapüşon baretin üstünden geçecek genişlikte |
| Tam vücut emniyet kemeri | Kemer ince giysiyle ayarlanmış, mont üstünde gevşek ya da sıkı kalır | Kemeri kış giysisi giyilmişken ayarlayın; giysi değişince yeniden ayarlayın |
| Yansıtıcı yelek | Yağmurluk yeleği kapatır | Yansıtıcı bantlı yağmurluk veya yeleği en üste giydirme |
| Kulak koruyucu | Başlık kulaklığın oturmasını bozar | İnce başlık veya kulak tıkacı |
| Solunum koruyucu | Atkı ve balaklava maskenin yüze oturmasını bozar | Maske altında atkı kullanılmaz; yüze oturma kontrolü |
| Göz koruyucu | Soğukta buğulanma | Buğulanmayı önleyici kaplamalı gözlük |
Emniyet kemeri satırı özellikle önemlidir: kemerin göğüs ve bacak kayışları kalın giysinin üstünde gevşek kalırsa, düşme anında kemer vücudu doğru tutmayabilir. Kemeri her vardiya başında, o gün giyilen kıyafetle kontrol ettirin.
Islak giysinin riski ve sahada kurutma düzeni
Su, ısıyı havadan çok daha hızlı iletir. Yağmurdan ya da terden ıslanan iç katman, en iyi dış katmanın bile korumasını boşa çıkarır. Islak giysiyle soğukta kalan çalışanda önce durmayan titreme, sonra el becerisinde azalma ve dikkat dağınıklığı görülür. Bu belirtiler hem soğuğa bağlı hastalığın hem de iş kazasının habercisidir.
Mevzuat ıslak iş elbisesinin kurutulmasını ayrıca düzenlemez. Ancak Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği Ek-4, ıslak, tozlu ve kirli işlerde iş elbiselerinin günlük giysilerden ayrı yerde saklanmasını ve barınma yerlerinde mangal, maltız gibi açık ateş kullanılmamasını ister. Sahada şu düzeni kurun:
- Her çalışan için vardiyada en az bir yedek iç katman, eldiven ve çorap bulundurun.
- Islak giysinin değiştirilebileceği, ısıtılmış ve kapalı bir soyunma alanı ayırın.
- Giysileri kurutmak için kurutma dolabı veya askılı, havalandırılan bir oda kullanın. Isıtıcının üstüne ya da hemen yanına giysi asılmasına izin vermeyin; bu düzen, kış yangınlarının sık görülen nedenlerinden biridir.
- Ertesi sabah giysinin kuru olup olmadığını vardiya amiri kontrol etsin; nemli giysiyle işe başlanmasın.
Seçim ve dağıtım: adım adım
- İşleri listeleyin. Risk değerlendirmesinde açık havada yapılan işleri, sürelerini ve efor düzeyini yazın. Bu çalışmayı iş güvenliği uzmanınız ile birlikte yapın.
- Her iş için set belirleyin. İç, orta ve dış katman, eldiven, başlık ve ayakkabı tek bir satırda yer alsın.
- Deneme giydirmesi yapın. Seti baret, kemer, yelek ve kulak koruyucuyla birlikte giydirip hareket ettirin.
- Çalışan görüşünü alın. KKD Kullanımı Yönetmeliği md. 10, seçimde çalışanların ve temsilcilerinin görüşünün alınmasını ister.
- Bedene uygun dağıtın. Büyük gelen dış katman makineye takılır, küçük gelen ise katman eklemeye izin vermez.
- Zimmet ve değişim kuralı koyun. Yırtılan, su geçirmezliğini kaybeden veya yansıtıcı bandı solan giysinin değişim kriterini yazılı hâle getirin. KKD yükümlülüklerinin genel çerçevesi KKD kullanımı yönetmeliği yazımızdadır.
- Kısa bir eğitim verin. Katman ekleme ve çıkarma, ıslak giysinin değiştirilmesi ve soğuğa bağlı belirtiler beş dakikalık bir vardiya başı konuşmasıyla anlatılabilir.
Uygun KKD vermemenin 2026 temel idari para cezası çalışan başına 8.980 TL’dir; ayrıntılar İSG idari para cezaları aracında. İnşaat sahalarına özgü diğer önlemler için inşaat sektörü sayfamıza ve Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği yazımıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Kışlık iş elbisesini işveren mi vermek zorunda?
Risk değerlendirmesi soğuk veya yağış nedeniyle koruyucu giysi gerektiriyorsa evet. Bu giysi bir KKD’dir ve KKD Kullanımı Yönetmeliği md. 6’ya göre çalışana ücretsiz verilir. Bakımı ve gerektiğinde değiştirilmesi de işverenin sorumluluğundadır.
Pamuklu içlik neden önerilmez?
Pamuk teri emer ama kolay bırakmaz. Ağır işte ıslanan pamuklu içlik, mola sırasında tenin üzerinde soğuk ve ıslak bir tabaka oluşturur. Sentetik veya yün termal içlikler teri tenden uzaklaştırır ve ıslakken de ısı tutmaya devam eder.
Termal eldiven üzerindeki rakamlar ne anlatır?
TS EN 511 işaretindeki üç hane; rüzgârlı havadaki soğuğa karşı yalıtımı, soğuk yüzeye temas hâlinde korumayı ve su geçirmezliği gösterir. Rakam büyüdükçe koruma artar. Eldiven mekanik risklere karşı da koruyacaksa ayrıca kesilme ve delinme değerlerine bakılmalıdır.
Yağmurluk baretin üstüne mi altına mı giyilir?
Kapüşonlu yağmurlukta kapüşon baretin üstünden geçecek genişlikte olmalıdır. Kapüşonu baretin altına giymek bareti yükseltir ve çene bağının kapanmasını zorlaştırır. Baret altına yalnız ince, baretle uyumlu bir iç başlık kullanılmalıdır.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.