Kısaca
Eldiven seçimi ürün kataloğundan değil, risk değerlendirmesinden başlar: kesilme, kimyasal ve ısı riskleri farklı standartlarla ölçülür. EN 388 işaretindeki rakam ve harfler mekanik dayanımı, EN ISO 374-1’deki tip ve harf kodları kimyasal korumayı, EN 407 ise ısıya karşı korumayı gösterir. Dönen mil, ayna veya matkap ucuna yakın çalışmada eldiven kaptırma riski yaratabilir; KKD’nin kendisinin ek risk oluşturmaması gerekir.
İş eldiveni seçimi risk değerlendirmesiyle başlar
Bir metal atölyesinde aynı gün içinde sac kesen, tezgâhta parça işleyen, parça yağ alma banyosunda çalışan ve kaynak yapan kişiler bulunur. Hepsine aynı “örgü eldiveni” vermek, eldiveni bir sarf malzemesi gibi görmenin sonucudur. İş eldiveni seçimi, elin hangi tehlikeye maruz kaldığını bulmakla başlar.
KKD Kullanımı Hakkında Yönetmelik bu sırayı açıkça ister:
- Md. 5: KKD, riskler toplu korunmayı sağlayan teknik önlemlerle veya iş organizasyonuyla önlenemediğinde ya da tam sınırlandırılamadığında kullanılır.
- Md. 6: Her KKD kendisi ek risk oluşturmadan ilgili riski önlemeye uygun olur, işyeri koşullarına ve kullanıcının ergonomik gereksinimlerine uyar, gerekli ayarlamalarla kullanana tam uyar; ürün mevzuatı kapsamındaki KKD’de CE işareti ve Türkçe kullanım kılavuzu bulunur. KKD işveren tarafından ücretsiz verilir.
- Md. 7: İşveren, KKD’yi seçmeden önce diğer yöntemlerle önlenemeyen riskleri analiz eder, KKD’nin kendisinden kaynaklanabilecek riskleri de göz önünde bulundurarak gereken özellikleri tanımlar ve ürünü bu özelliklerle karşılaştırır.
Yani doğru soru “hangi eldiven iyi?” değil, “bu işte el hangi tehlikeye maruz kalıyor ve hangi performans seviyesi gerekiyor?” sorusudur. Genel seçim süreci KKD seçimi rehberimizde, yönetmeliğin ayrıntıları KKD Kullanımı Yönetmeliği yazımızda anlatıldı.
EN 388 işaretini okumak: kesilme direnci ve mekanik riskler
Mekanik risklere karşı eldivenlerde, çekiç-kalkan piktogramının altında altı karakter görürsünüz. Örnek: 4X43DP.
| Sıra | Özellik | Seviye | Örnekteki değer |
|---|---|---|---|
| 1 | Aşınma direnci | 0–4 | 4 |
| 2 | Kesilme direnci (coup testi) | 0–5, X | X |
| 3 | Yırtılma direnci | 0–4 | 4 |
| 4 | Delinme direnci | 0–4 | 3 |
| 5 | Kesilme direnci (TDM testi, EN ISO 13997) | A–F | D |
| 6 | Darbe koruması | P | P |
Okurken dikkat edilecek noktalar:
- X, testin yapılmadığını veya o eldivene uygulanamadığını gösterir. X, “sıfır koruma” ile aynı şey değildir, ama o özellik hakkında bilgi vermez.
- EN 388 kesilme direnci için iki test vardır. Yüksek kesilme dirençli malzemeler coup testinde bıçağı köreltebilir; bu durumda TDM sonucu esas alınır. Bu yüzden kesilme riski yüksek işlerde 5. karaktere, yani A–F harfine bakın.
- TDM harfleri kesme kuvvetini gösterir: A en az 2 N, B 5 N, C 10 N, D 15 N, E 22 N, F 30 N.
- P harfi, eldivenin darbe koruma testini geçtiğini gösterir; parmak sırtında darbe pedi olan modellerde görülür.
Sac kesme, cam taşıma ve keskin çapaklı parça elleçleme gibi işlerde TDM harfi belirleyicidir. Çapaklı ince sac için genellikle orta-yüksek seviye gerekir; ama doğru seviyeyi risk değerlendirmesi ve ürünün kendi işinizde denenmesi belirler.
Kimyasal eldiven: EN 374 işaretleri
Kimyasal eldiven EN 374 standardı ailesine göre işaretlenir. EN ISO 374-1’de üç tip vardır:
| Tip | Şart | Anlamı |
|---|---|---|
| Tip A | En az 6 test kimyasalına karşı en az 30 dakika geçirgenlik direnci | Geniş kimyasal koruma |
| Tip B | En az 3 test kimyasalına karşı en az 30 dakika | Orta düzey |
| Tip C | En az 1 test kimyasalına karşı en az 10 dakika | Sınırlı, çoğunlukla sıçrama koruması |
Piktogramın altındaki harfler, test edilen kimyasalları gösterir (örneğin metanol, aseton, sodyum hidroksit, sülfürik asit gibi standart test kimyasalları A’dan T’ye harflerle kodlanır). Geçirgenlik performansı 1’den 6’ya kadar seviyelerle verilir; seviye 1 en az 10, seviye 6 en az 480 dakikayı ifade eder. Mikroorganizmalara karşı koruma EN ISO 374-5 ile ayrıca işaretlenir.
Nitril eldiven her kimyasala uygun mu?
Nitril eldiven yağ, gres ve birçok çözücüyle çalışmada yaygın kullanılır; ancak bazı ketonlara ve klorlu çözücülere karşı dayanımı sınırlı olabilir. İnce tek kullanımlık nitril eldivenler çoğunlukla yalnız sıçrama koruması sağlar. Doğru malzemeyi bulmak için güvenlik bilgi formunun 8. bölümündeki kişisel korunma bilgisine ve üreticinin geçirgenlik tablolarına bakın; GBF’nin nasıl okunacağı güvenlik bilgi formu yazımızda.
Isıya karşı eldiven: EN 407
Isıya ve aleve karşı eldivenlerde alev piktogramının yanında altı haneli bir kod bulunur: yanma davranışı, temas ısısı, konvektif ısı, radyant ısı, küçük erimiş metal sıçraması ve büyük erimiş metal sıçraması. Her hane 1–4 arasında seviye alır. Temas ısısında seviye 1 yaklaşık 100 °C, seviye 4 ise 500 °C’lik yüzeye kısa süreli temasa karşılık gelir. Kaynak eldivenlerinde ayrıca kaynağa özgü standart işaretleri bulunur; kaynakçının diğer riskleri için kaynakçının iş güvenliği riskleri yazımıza bakabilirsiniz.
İşe göre eldiven seçimi
| İş | Baskın risk | Bakılacak işaret ve özellik |
|---|---|---|
| Sac kesme ve çapaklı parça elleçleme | Kesilme | EN 388’de yüksek TDM harfi, iyi kavrama |
| Montaj ve hassas işler | Sürtünme, hafif kesilme | EN 388 düşük-orta seviye, ince ve el becerisini koruyan model |
| Parça yağ alma, solventle temizlik | Kimyasal | EN ISO 374-1 tipi ve ilgili kimyasal harfi, uzun konçlu model |
| Kalıp değiştirme, sıcak parça alma | Temas ısısı | EN 407 temas ısısı seviyesi |
| Kaynak | Isı, sıçrama, UV | Kaynağa uygun deri eldiven, EN 407 sıçrama seviyeleri |
| Asit ve baz transferi | Kimyasal, sıçrama | Tip A veya B, ilgili kimyasal harfleri, kolu koruyan uzunluk |
Her eldivende genel gereklilikler standardı (EN ISO 21420) kapsamında beden ve el becerisi bilgisi de bulunur. Beden uymayan eldiven, ya çıkarılır ya da kaptırma riskini artırır; birkaç beden bulundurun.
Dönen makinede eldiven neden tehlikelidir?
Torna aynası, matkap ucu, freze mili ve zımpara silindiri gibi dönen parçalara yakın çalışırken eldiven, kumaşı veya kopan bir lifiyle dönen parçaya takılabilir. Eldiven el ile birlikte kaptırılır; çıplak elin kayıp kurtulabileceği bir anda eldiven, eli dönen parçaya doğru çeker. Dönen makinede eldiven bu yüzden ayrı bir karar konusudur.
KKD Kullanımı Yönetmeliği md. 6, KKD’nin kendisinin ek risk oluşturmamasını, md. 7 ise KKD’nin kendisinden kaynaklanabilecek risklerin seçimde değerlendirilmesini ister. Uygulamada:
- Dönen parçaya erişimi önce koruyucuyla kesin; ayrıntılar makine koruyucuları rehberimizde.
- Makine dönerken elin dönen parçaya yaklaşması gereken işlerde eldiven kullanılmaması kuralını risk değerlendirmesine ve makine talimatına yazın.
- Keskin parçayı tutmak gerekiyorsa bunu makine durmuşken yapın; çapak ve talaşı elle değil, aparat ve fırçayla alın.
- Kural istisnasız uygulanmalı ve makine başında görsel olarak hatırlatılmalıdır.
Bu karar, önlem seçimindeki genel sırayla da uyumludur; bkz. kontrol hiyerarşisi.
Bursa ve çevre illerdeki metal ve makine işletmelerinde iş güvenliği uzmanlığı hizmetimiz kapsamında eldiven ihtiyacını iş istasyonu bazında çıkarır, numune denemesiyle seçim yapılmasına destek oluruz.
Seçimden sonra: eldiven programını yönetmek
Doğru eldiveni bir kez seçmek yetmez; sahada doğru kullanılması ve zamanında değiştirilmesi gerekir. Uygulanabilir bir program şu adımlardan oluşur:
- İstasyon listesi: Her iş istasyonu için hangi eldivenin, hangi işte kullanılacağını ve hangi işte kullanılmayacağını tek sayfada yazın; listeyi istasyona asın.
- Numune denemesi: Satın almadan önce iki-üç modeli, işi yapan çalışanlarla bir hafta deneyin. Kavrama, terleme ve el becerisi sahada ortaya çıkar.
- Zimmet ve değişim: Teslimi çalışan bazında imzayla kayda alın. Değişim periyodunu aşınma, kimyasal temas süresi ve hasar belirtilerine göre tanımlayın.
- Eğitim: KKD Kullanımı Yönetmeliği md. 6, KKD kullanımı konusunda uygulamalı eğitim ister. Eldivenin nasıl giyilip çıkarılacağını, özellikle kimyasal bulaşmış eldivenin elin dış yüzeyine temas etmeden nasıl çıkarılacağını gösterin.
- Saklama: Eldivenler temiz, kuru ve kimyasaldan uzak bir yerde, yeterli miktarda bulundurulsun.
- Gözden geçirme: El yaralanması veya ramak kala olayından sonra eldiven seçimini yeniden değerlendirin.
Sık Sorulan Sorular
EN 388’de X ne anlama gelir?
X, ilgili testin yapılmadığını veya o eldivene uygulanamadığını gösterir. O özellik hakkında bilgi olmadığı anlamına gelir; kesilme riski olan işlerde 5. karakterdeki TDM harfine bakın.
Kesilme dirençli eldiven kesilmeyi tamamen önler mi?
Hayır. Kesilme direnci, standart test koşullarında ölçülen bir dayanımdır; testte uygulanandan daha keskin veya daha güçlü bir temas eldiveni kesebilir. Eldiven, keskin kenarı ortadan kaldıran veya parçayı aparatla tutturan önlemlerden sonra gelir.
Kimyasal eldiveni ne zaman değiştirmeliyim?
Değişim periyodunu, kullanılan kimyasal için üreticinin geçirgenlik verisi ve kullanım koşulları belirler. Şişme, renk değişimi, sertleşme veya delik görülen eldiven derhal değiştirilmelidir.
Tek kullanımlık nitril eldiven kimyasal işler için yeterli mi?
Çoğunlukla yalnız kısa süreli sıçrama koruması sağlar. Kimyasala sürekli veya uzun süreli temas olan işlerde, o kimyasal için test edilmiş daha kalın ve uzun konçlu eldiven seçilmelidir.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.