Kısaca
Tesisinize gelen dış firma şoförü sizin çalışanınız değildir ama sahanızdaki risklere maruz kalır; 6331 sayılı Kanun, başka işyerlerinden gelen çalışanların riskler ve önlemler hakkında bilgi almasını sağlamanızı ister. Pratikte bu üç kuralla yönetilir: kapıda kısa ve kayıtlı bir giriş bilgilendirmesi, yükleme sırasında şoförün forklift trafiğinden ayrılmış bir bekleme alanında durması ve forklift sahasına girişin yalnız forklift durdurulmuşken, belirlenmiş işler için yapılması.
Tır şoförü saha kurallarına neden ihtiyaç var?
Bir üretim tesisinin sahasında günde onlarca araç yer değiştirebilir: hammadde getiren tır, ürün alan kamyon, kargo aracı, hurda ve atık araçları. Bu araçların şoförleri tesisi çoğu zaman sizin çalışanlarınızdan daha az tanır, ama forkliftlerin, yayaların ve geri manevra yapan diğer araçların arasında hareket eder. Tır şoförü saha kurallarının amacı, bu kişinin kapıdan girdiği andan çıktığı ana kadar nerede duracağını, nereye giremeyeceğini ve acil durumda ne yapacağını önceden belirlemektir.
Hukuki çerçeve iki maddeye dayanır:
- 6331 sayılı Kanun md. 16/2-b: İşveren, başka işyerlerinden çalışmak üzere kendi işyerine gelen çalışanların işyerindeki riskler ve önlemler hakkındaki bilgileri almasını sağlamak üzere, bu çalışanların işverenlerine gerekli bilgileri verir.
- Md. 23: Aynı çalışma alanını birden fazla işverenin paylaşması durumunda işverenler iş birliği yapar, riskleri önleme çalışmalarını koordinasyon içinde yürütür ve birbirlerini bilgilendirir.
Yani nakliye firması kendi şoförünün eğitiminden sorumludur; siz ise kendi sahanızın kurallarını ona ve firmasına bildirmekten.
Ziyaretçi şoför güvenliği, kapıdaki güvenlik görevlisinden rampa sorumlusuna kadar birkaç kişinin aynı kuralları aynı biçimde uygulamasına dayanır. Bu yüzden her kuralın sahibi belli olmalıdır: kapı kaydı ve bilgilendirme kartından güvenlik birimi, bekleme alanı ve yükleme alanındaki şoför kurallarından rampa sorumlusu, kuralların yazılması ve düzenli gözden geçirilmesinden ise lojistik yöneticisi ile iş güvenliği uzmanı birlikte sorumlu tutulabilir. Sorumlusu olmayan kural, ilk yoğun günde unutulur. Ziyaretçi, stajyer ve tedarikçi ayrımının genel çerçevesini stajyer ve ziyaretçilere İSG bilgilendirmesi yazımızda anlattık; bu yazı yalnızca şoförler için sahada kurulacak düzene odaklanır.
Kapıda giriş bilgilendirmesi: beş dakikalık düzen
Şoför bilgilendirmesi uzun bir eğitim değildir; kapıda, her girişte tekrarlanabilecek kadar kısa olmalıdır. Güvenlik kulübesinde uygulanabilecek bir akış şöyledir:
- Kayıt: Plaka, şoförün adı, firması, telefonu ve giriş saati yazılır. Bu kayıt tahliyede sahadaki kişileri saymanın tek yoludur; çıkış saati de mutlaka işlenir.
- Bilgilendirme kartı: Saha haritası ve kuralların yazdığı kart verilir veya kulübede okutulur. Kart resimli olmalı ve sık gelen yabancı uyruklu şoförler için farklı dillerde hazırlanmalıdır.
- KKD kontrolü: Araçtan inecek şoförde yüksek görünürlüklü yelek ve sahanın gerektirdiği iş ayakkabısı olmalıdır. Yoksa kapıda emanet yelek verilir.
- Yönlendirme: Şoföre hangi rampaya veya bekleme cebine gideceği, hangi güzergâhı izleyeceği söylenir.
- Onay: Şoför kuralları anladığını imzayla veya dijital kayıtla onaylar. Düzenli gelen şoförler için bu onay belirli aralıklarla yenilenir.
Nakliye firmalarıyla yaptığınız sözleşmeye veya sipariş koşullarına bu kuralları ekleyin ve firmaya yazılı olarak gönderin. Böylece md. 16/2-b’deki “işverenlerine bilgi verme” yükümlülüğü de belgelenmiş olur.
Saha giriş kuralları: araç hareketi ve davranış
Şoför kapıdan geçtikten sonra uyması gereken kurallar, sahanızın trafik düzeninin bir parçasıdır. Aşağıdaki tablo, çoğu üretim ve depo sahasında uygulanabilecek temel kuralları ve gerekçelerini özetler:
| Kural | Neden gerekli? | Nasıl uygulanır? |
|---|---|---|
| Saha içi hız sınırı | Yayalar ve forkliftlerle aynı alanı paylaşılır | Kapıda ve güzergâhta levha, gerekirse hız kesici |
| Belirlenmiş güzergâh | Kör noktalar ve yaya geçişleri bilinen yerlerde olur | Zemin çizgisi, yön okları, saha haritası |
| Geri manevrada kılavuz | Tır ve kamyonun arkası görülmez | Rampa personelinin işaretiyle manevra, alanda yaya yok |
| Araçta veya bekleme alanında kalma | Sahada dolaşan şoför forklift trafiğine girer | Bekleme alanı dışında yürüme yalnız yaya yolundan |
| Rölantide bekleme yok | Egzoz gazı ve gürültü, özellikle kapalı rampada | Motor kapalı, gerekirse park cebinde bekleme |
| Sigara ve ateş kuralı | Yanıcı madde, LPG, ambalaj stoku | Tek bir işaretli içme yeri |
Gemlik’teki limanlar ve serbest bölge çevresinde ya da büyük OSB’lerde günün belirli saatlerinde araç yoğunluğu artar. Kapıda araç kuyruğu oluşuyorsa tırların yol kenarında değil, saha içinde ayrılmış bir cepte sıra beklemesi hem trafik hem de iş güvenliği açısından daha güvenlidir. Bölgeye özgü planlama için Gemlik OSGB sayfamıza bakabilirsiniz.
Şoför bekleme alanı: yükleme sırasında şoför nerede durur?
Rampa kazalarının ortak noktası, yükleme sırasında şoförün “bir şey kontrol etmek için” forkliftin çalıştığı alana inmesidir. Bu riski azaltmanın en etkili yolu, şoförün yükleme boyunca kalacağı yeri fiziksel olarak tanımlamaktır.
İyi bir şoför bekleme alanı şu özellikleri taşır:
- Forklift trafiğinden ayrılmıştır. Bariyer, korkuluk veya en azından zemin işaretiyle ayrılır; forklift bu alanın içinden geçmez.
- Rampa görülebilir. Şoför yükünün yüklenişini camdan veya güvenli bir noktadan izleyebilir; izleme ihtiyacı alana girme bahanesi olmaktan çıkar.
- Temel ihtiyaçları karşılar. Oturma yeri, içme suyu, tuvalete yaya yolundan ulaşım ve havaya göre gölge veya ısınma.
- İletişim noktası vardır. Yükleme bitince şoföre kim, nasıl haber verecek, belgeleri nerede alacak; bunlar alana yazılıdır.
Bekleme alanı aynı zamanda trafik güvenliğinin bir parçasıdır. Karayolları Trafik Yönetmeliği md. 98, 4,5 saat kesintisiz sürüşten sonra 45 dakika mola ve günlük dinlenme süreleri öngörür. Yükleme süresini kabinde değil, oturup dinlenebileceği bir alanda geçiren şoför, sahanızdan çıktıktan sonra da daha güvenli araç kullanır.
Forklift sahasına girişin sınırlandırılması
Şoförün yükleme alanında bulunması gereken durumlar vardır: brandanın açılması, dorse kapaklarının açılıp kapanması, yükün sayılması veya sabitlenmesi. Bu işler yasaklanamaz; ama forklift çalışırken yapılamaz. Kuralı şöyle kurun:
- Varsayılan kural: Yükleme sırasında şoför bekleme alanındadır; yükleme alanına ve dorse içine girmez.
- İzinli giriş: Şoförün yapması gereken bir iş varsa rampa sorumlusuna söyler. Sorumlu forklift operatörüyle göz teması kurar, forklift durur, çatallar yere iner ve ancak bundan sonra şoför alana girer.
- Dönüş: Şoför işini bitirip bekleme alanına döndüğünde operatöre işaret verilir ve yükleme devam eder.
- Forklift kullanımı yasak: Şoför, “işi hızlandırmak için” tesisin forkliftini kullanamaz. Forklift kullanımı belge, eğitim ve işverenin yetkilendirmesini gerektirir; bu koşulları taşımayan dış firma şoförüne anahtar verilmez.
- Yükleme bitti kararı: Aracın ne zaman hareket edebileceğine rampa sorumlusu karar verir; şoför bu onay olmadan aracı hareket ettirmez.
Rampada takoz, araç tutma kilidi ve sinyal sistemi gibi önlemler için yükleme rampası güvenliği, yaya ve forklift ayrımının saha planı için depoda forklift ve yaya trafik planı, yükün bağlanması sırasında şoförün kasada düşme riski için tır ve kamyonda yük sabitleme yazılarımıza bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Kuralların yalnızca güvenlikte asılı olması. Şoför kulübede kuralı görmüyorsa, okumuyorsa veya dilini bilmiyorsa kural yok sayılır.
- Bekleme alanının forklift dönüş alanında olması. Boya ile çizilmiş ama forkliftin her manevrada içinden geçtiği bir alan, bekleme alanı değildir.
- Çıkış kaydının tutulmaması. Tahliye anında sahada kaç şoför olduğu bilinmez.
- Rampa personeline yetki verilmemesi. Şoföre “alana girmeyin” diyecek kişi belli değilse kural uygulanmaz.
- Düzenli gelen şoförü muaf tutmak. Her gün gelen şoför kuralları bilir varsayımıyla bilgilendirilmez; oysa saha düzeni değişmiş olabilir.
Bu düzeni kurarken kendi rampa personelinizin eğitimini ve işe özgü risklerini de güncelleyin; lojistik ve depo sahalarında şoför kuralları ile forklift kuralları birlikte işler. Bursa ve çevre illerdeki tesislerde saha trafik planını, şoför bilgilendirme kartını ve rampa kurallarını iş güvenliği uzmanlığı hizmetimiz kapsamında risk değerlendirmesiyle birlikte hazırlıyoruz. Kuralların yılda bir gözden geçirilmesini İSG takvimine ekleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Tesise gelen tır şoförüne İSG eğitimi vermek zorunda mıyız?
Şoför sizin çalışanınız değildir; temel eğitimi kendi işvereninin sorumluluğundadır. Sizin yükümlülüğünüz, sahanızdaki riskleri ve kuralları şoföre ve firmasına bildirmektir. Şoför sahanızda yükleme gibi bir işi bizzat yapıyorsa, işin risklerine göre bu bilgilendirmeyi daha ayrıntılı tutun.
Şoför bekleme alanı zorunlu mu?
Mevzuatta “şoför bekleme alanı” adıyla bir zorunluluk yoktur. Ancak yükleme sırasında şoförün forklift trafiğine maruz kalması bir risktir ve risk değerlendirmesinde bu riski ortadan kaldırmanın en etkili yolu, ayrılmış ve korunmuş bir bekleme alanıdır.
Şoför dorse içinde yüklemeyi izleyebilir mi?
Forklift dorse içinde çalışırken hayır. Şoförün dorseye girmesi gerekiyorsa forklift durdurulur, iş yapılır ve şoför çıktıktan sonra yükleme devam eder.
Yabancı uyruklu şoförlere kuralları nasıl anlatırız?
Resimli ve çok dilli bir bilgilendirme kartı, saha haritası ve sahada kullanılan el işaretlerinin gösterilmesi en pratik yoldur. Önemli kuralları sözlü anlatırken şoförün anladığını kısa bir soruyla teyit edin.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.