Stajyer ve Ziyaretçilere İSG Bilgilendirmesi

Kim çalışan, kim ziyaretçi? Önce ayrımı yapın

Bir fabrikanın kapısından her gün yalnızca çalışanlar girmez: yaz döneminde gelen meslek lisesi stajyeri, haftanın iki günü atölyede olan MESEM öğrencisi, hammadde getiren tır şoförü, makine servis teknisyeni, müşteri denetçisi ve okul gezisi grubu. Bu kişilerin her biri için yapılacak iş farklıdır ve en sık hata, hepsine aynı “ziyaretçi formunu” imzalatıp geçmektir. Bu yazı, stajyer İSG eğitiminden ziyaretçi brifingine kadar her grup için neyin yeterli olduğunu anlatır.

6331 sayılı Kanun, çırak ve stajyerler dahil bütün çalışanları kapsar (md. 2/1). Yani stajyer İSG eğitimi, bir nezaket bilgilendirmesi değil, çalışana verilen eğitimin aynısıdır. Ziyaretçi ise çalışan değildir; ona eğitim değil, güvenliği için gereken bilgi ve refakat verilir.

Stajyer İSG eğitimi: işe başlama eğitimi ilk gün

Çalışanların İSG Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, işe başlama eğitimini çırak ve stajyerler de dahil olmak üzere bütün çalışanlara, fiilen çalışmaya başlamadan önce verilmesi gereken eğitim olarak tanımlar (md. 7). Stajyer işe başlama eğitimi için kurallar çalışanlarla aynıdır:

• En az 2 saat sürer; yüz yüze ve uygulamalı verilir.
• Stajyerin yapacağı işi, kullanacağı ekipmanı, çalışma ortamının risklerini ve işyerine özgü tedbirleri kapsar.
• İşyerindeki iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi ya da işverenin görevlendirdiği bilgili ve deneyimli bir çalışan verir.
• Eğitimi veren, stajyer ve işveren veya vekili tarafından imzalanan bir tutanakla belgelenir.

Stajyerler için programı uyarlarken üç noktaya dikkat edin. Birincisi, stajyerin “yalnızca izleyeceği” varsayımına güvenmeyin; ilk hafta içinde bir makineye el uzatması çok olasıdır. İkincisi, stajyere bir usta veya sorumlu çalışan atayın ve eğitimin uygulamalı bölümünü bu kişiye yaptırın. Üçüncüsü, stajyerin hangi makineleri kullanamayacağını ve hangi alanlara giremeyeceğini yazılı olarak verin. Dakika dakika bir program örneği için işe başlama eğitimi programı yazımıza bakın.

Temel eğitim ayrı bir konudur. Çırak ve stajyerlerin eğitim ve bilgilendirilmesinden uygulamalı eğitim alınan işyerinin işvereni sorumludur; ancak çırak veya stajyerin okulunda tamamladığı İSG dersleri veya kursları, işveren kabul ederse temel eğitim yerine geçer (md. 21). Bu muafiyet işe başlama eğitimini kapsamaz. Kabul ettiğiniz okul dersinin belgesini stajyerin dosyasına koyun.

Çırak İSG eğitimi ve genç stajyerler

Çıraklar ve meslek lisesi öğrencilerinin önemli bir kısmı 18 yaşından küçüktür ve genç işçi kurallarına tabidir. Çırak İSG eğitimi planlanırken eğitimle birlikte şunlar da kontrol edilir:

• Yasak işler: 18 yaşından küçükler, mevzuatın yasakladığı ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılamaz. Stajyerin atanacağı istasyonu bu açıdan kontrol edin; ayrıntılar için çocuk ve genç işçiler yazımıza bakın.
• Sağlık gözetimi: Çocuk ve genç çalışanların periyodik muayenesi en geç 6 ayda bir yapılır.
• Risk değerlendirmesi: Genç çalışanlar, risk değerlendirmesinde özel olarak dikkate alınan gruplardandır.
• Süre hesabı: Çırak ve stajyerler, uzman ve hekim görevlendirme süresinin hesabında çalışan sayısına katılmaz (6331 md. 6/4); ama eğitim, KKD ve sağlık gözetimi yükümlülükleri onlar için de geçerlidir.

MESEM öğrencileri ve okul-işletme ilişkisi için MESEM öğrencileri ve stajyerlerde İSG yazımızı okuyabilirsiniz.

Ziyaretçi iş güvenliği kuralları: mevzuat ne istiyor?

Ziyaretçiler için ayrı bir “ziyaretçi eğitimi” hükmü yoktur; ama iki yönetmelik işverene açık görevler verir.

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik, varsa alt işverenin ve geçici iş ilişkisi kurulan işverenin çalışanları ile müşteriler, ziyaretçiler ve işyerinde toplantı, seminer, konferans veya eğitim gibi toplu etkinliklere katılanların; acil durumlar, tahliye planı, kaçış yolları, toplanma yerleri ve acil durum ekipleri hakkında bilgilendirilmesini işverenin sorumluluğuna verir (md. 5/1-g). Aynı yönetmelik, müdahale ve tahliye yöntemleri belirlenirken işyerinde bulunması muhtemel müşteri ve ziyaretçilerin de dikkate alınmasını (md. 10/6), kurtarma ekibinin görevleri arasında ziyaretçilerin aranıp kurtarılmasını sayar (md. 11/2-b). Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği de tehlikelerin tanımlanmasında ziyaretçi veya işyeri çalışanı olmayan diğer kişilerden kaynaklanabilecek tehlikelerin dikkate alınmasını ister (md. 8).

Bu hükümlerden çıkan ziyaretçi iş güvenliği kuralları dört başlıkta toplanır: girişte bilgilendirme, refakat, gerekiyorsa KKD ve tahliyede sayılabilir bir kayıt.

Ziyaretçi brifingi ve bilgilendirme kartı

Ziyaretçi brifingi uzun bir eğitim değildir; ziyaretçi sahaya adım atmadan önce birkaç dakikada verilir ve tek sayfalık bir kartla desteklenir. Kartı güvenlikte veya resepsiyonda verin, çıkışta geri alın.

Okul gezisi, müşteri denetimi veya kalabalık bir toplantı gibi grup ziyaretlerinde brifingi grup girişte toplanmışken yapın ve toplanma yerini görmelerini sağlayın. Ziyaret sırasında bir tatbikat veya gerçek alarm olabileceğini hesaba katın.

Refakat kuralı: kim, nereye, nasıl?

Ziyaretçi bilgilendirmesinin sahadaki karşılığı refakattir. Kuralı alanlara göre yazın:

Refakat kuralını uygularken:

• Refakatçiyi tanımlayın. Ziyareti kabul eden kişi refakatten de sorumludur; görevini başkasına bırakacaksa yerine geleni bildirir.
• Grup büyüklüğünü sınırlayın. Bir refakatçinin üretim alanında güvenle yönetebileceği kişi sayısını iç kural olarak belirleyin; kalabalık gruplar bölünür.
• Ziyaretçiyi ayırt edilebilir kılın. Farklı renkte yelek veya kart, sahadaki çalışanların ziyaretçiyi tanımasını sağlar.
• Çıkışı kaydedin. Ziyaretçinin çıkış saati yazılmazsa, tahliyede sayım listesi yanlış olur.

Tedarikçi şoförü ve kısa süreli girişler

Tır ve kamyon şoförleri, ziyaretçi ile çalışan arasında bir yerde durur. Yalnızca araçta bekleyen bir şoför için ziyaretçi kuralları yeterlidir; ama brandayı açan, yükü gösteren veya rampada yükleme alanına inen bir şoför, işyerinizdeki risklere doğrudan maruz kalır. 6331 sayılı Kanun md. 16/2, başka işyerlerinden işyerinizde çalışmak üzere gelenlerin risklere ve önlemlere ilişkin bilgileri almasını sağlamanızı, bunun için gerekli bilgileri onların işverenlerine vermenizi ister.

Şoförler için kısa bir şoför bilgilendirme kartı hazırlayın:

1. Saha içi hız sınırı ve araç güzergâhı.
2. Rampaya yanaşmadan sonra aracın sabitlenmesi ve yükleme bitmeden hareket edilmemesi.
3. Forklift çalışırken şoförün bekleyeceği güvenli alan; yükleme alanına izinsiz girilmemesi.
4. Yüksek görünürlüklü yelek ve gerekiyorsa iş ayakkabısı.
5. Acil durumda toplanma yeri.

Rampa ve forklift-yaya ayrımı için yükleme rampası güvenliği ve depoda forklift ve yaya trafik planı yazılarımıza bakabilirsiniz.

Servis teknisyeni, bakım veya montaj ekibi gibi işyerinizde iş yapmak için gelen kişiler ise ziyaretçi değildir. Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde bu kişiler, yapacakları işteki riskler konusunda yeterli bilgi ve talimat içeren eğitimi aldıklarını gösteren belge olmadan işe başlatılamaz (eğitim yönetmeliği md. 5/4). Girişte belgeyi kontrol edin, işyerinize özgü kuralları anlatın ve işi gerektiğinde iş iznine bağlayın.

Kayıtlar: denetimde ve tahliyede ne işe yarar?

Ziyaretçi ve stajyer kayıtları iki amaca hizmet eder: yükümlülüğün yerine getirildiğini göstermek ve acil durumda kimin içeride olduğunu bilmek.

• Stajyer ve çırak: İşe başlama eğitimi tutanağı, temel eğitim belgesi veya kabul edilen okul dersinin belgesi, sağlık raporu ve KKD zimmeti. Kayıt düzeni için İSG eğitim belgesi ve kayıtları yazımıza bakın.
• Yüklenici çalışanı: Giriş formu, eğitim belgesinin örneği, iş izni.
• Ziyaretçi ve şoför: Giriş ve çıkış saatini, refakatçiyi ve kartın verildiğini gösteren ziyaretçi defteri. Defter, tahliyede toplanma yerindeki sayımın temelidir; acil durum planınızda sayımı kimin yapacağını belirtin. Plan için acil durum planı nasıl hazırlanır yazımızı okuyabilirsiniz.

Bursa ve çevre illerdeki işletmelerde İSG eğitimleri kapsamında stajyer ve çırakların işe başlama eğitimini sahada veriyor, ziyaretçi ve şoför bilgilendirme kartlarını işyerinin krokisine ve acil durum planına göre hazırlıyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Stajyere İSG eğitimi vermek zorunlu mu?

Evet. Çırak ve stajyerler çalışan kapsamındadır ve fiilen çalışmaya başlamadan önce en az 2 saatlik işe başlama eğitimi alır. Temel eğitim için okulda tamamlanan İSG dersi işverence kabul edilirse temel eğitim yerine geçebilir.

Ziyaretçilere eğitim verilmesi gerekir mi?

Ziyaretçiler çalışan olmadığı için eğitim almaz; ancak acil durumlar, tahliye planı, kaçış yolları, toplanma yerleri ve acil durum ekipleri hakkında bilgilendirilmeleri işverenin sorumluluğundadır. Kısa bir brifing, bilgilendirme kartı ve refakat bu yükümlülüğü karşılamanın pratik yoludur.

Ziyaretçi brifingi ne kadar sürmeli?

Mevzuat bir süre vermez. Bireysel ziyaretlerde birkaç dakikalık sözlü anlatım ve kart yeterlidir; üretim alanına girecek gruplarda toplanma yerinin gösterilmesi ve KKD’nin dağıtılması için biraz daha zaman ayırın.

Tır şoförü yükleme alanına girebilir mi?

Kural olarak forklift çalışırken şoför belirlenmiş güvenli alanda bekler. Yükleme işine katılması gerekiyorsa, işyerinizin riskleri ve kuralları kendisine anlatılır, yüksek görünürlüklü yelek ve gerekli koruyucular kullanılır ve hareketleri forklift trafiğiyle koordine edilir.