Kısaca
Yüklenici çalışanının İSG eğitiminden kendi işvereni sorumludur; tesisin işvereni ise işyerine özgü riskleri işe başlamadan önce anlatır ve tehlikeli ile çok tehlikeli sınıfta eğitim belgesi görmeden işe başlatmaz. Uygulamada bu, kısa bir giriş eğitimi ve sınavı, yetkileri gösteren bir yüklenici kartı, riskli işlerde iş izni ve gerektiğinde sahada refakat demektir. Kart, izin ve eğitim kayıtları birbirine bağlanırsa kim, nerede, hangi yetkiyle çalışıyor sorusu her an cevaplanabilir.
Yüklenici giriş eğitimi: kim neyi verir?
Bakım firmasının iki teknisyeni sabah kapıya geldi, bir saat sonra çatıda olacaklar. Arada geçen sürede yapılması gereken iş, yüklenici giriş eğitimi ve izin kontrolüdür. Mevzuat bu sorumluluğu iki işveren arasında açıkça paylaştırır:
- Yüklenicinin işvereni, kendi çalışanının temel İSG eğitimini, sağlık gözetimini ve mesleki belgesini sağlar. 2026 tarihli Çalışanların İSG Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik md. 22, asıl işveren-alt işveren ilişkisinde her işverenin kendi çalışanlarının eğitiminden sorumlu olduğunu yazar.
- Tesisin işvereni, aynı maddeye göre alt işverenin çalışanlarına ait eğitim belgelerini kontrol eder ve işe başlamadan önce işyerine özgü riskler hakkında bilgi verir.
- 6331 sayılı Kanun md. 17/5: Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde, yapılacak işin risklerine ilişkin yeterli bilgi ve talimatı içeren eğitimin alındığını gösteren belge olmadan başka işyerlerinden çalışmak üzere gelen çalışanlar işe başlatılamaz. Eğitim yönetmeliğinin 5/4 maddesi aynı kuralı tekrarlar.
- 6331 md. 16/2-b: İşveren, başka işyerlerinden gelen çalışanların işyerindeki riskleri öğrenebilmesi için onların işverenlerine gerekli bilgiyi verir.
Kısacası, taşeron işçi İSG eğitimini işvereni verir; sizin işiniz kapıda belgeyi görmek ve tesisinize özgü kuralları öğretmektir. Sözleşme ve sorumluluk paylaşımının ayrıntısı için alt işveren İSG sorumluluğu yazımıza bakabilirsiniz.
Yüklenici oryantasyonu: içerik ve süre
Giriş eğitimi kısa olmalı ama genel bir slayt gösterisi olmamalıdır. Mevzuat bu eğitim için bir süre belirlemez; içeriği tesisinize ve yüklenicinin yapacağı işe göre siz kurarsınız. Aşağıdaki çerçeve çoğu fabrikada uygulanabilir:
| Konu | Anlatılacak olan | Doğrulama |
|---|---|---|
| Tesis haritası | Giriş-çıkış, yaya yolları, yasak ve kısıtlı bölgeler | Haritada çalışma yerini gösterme |
| Acil durum | Alarm sesi, kaçış yolu, toplanma yeri, acil telefon | Toplanma yerini söyleme |
| Trafik | Forklift sahaları, hız sınırı, araç park yeri | Soru |
| KKD | Tesis genelinde ve bölgeye özgü zorunlu donanım | Kontrol |
| İş izni | Hangi işlerin izinle başladığı, izni kimin verdiği | Soru |
| Enerji ve makine | Kilitleme-etiketleme kuralı, makineye müdahale yasağı | Soru |
| Yangın ve sıcak iş | Sigara alanı, sıcak iş izni, söndürücü yerleri | Soru |
| Kimyasallar | Kimyasal depo ve proses alanları, sızıntıda yapılacaklar | Soru |
| Bildirim | Kaza, ramak kala ve tehlikeli durumun kime bildirileceği | Soru |
| İşi durdurma | Ciddi ve yakın tehlikede çalışmayı durdurma hakkı | Soru |
Eğitimi kısa bir sınavla bitirin: 8–10 soruluk, tesisinize özgü sorular yeterlidir. Sınav bir notlama değil, anlaşılmayan konunun tespitidir; yanlış cevap verilen konu orada tekrar anlatılır. Türkçe bilmeyen çalışanlar için anlatım tercüman veya görsel materyalle yapılır; anlaşılmadığı belli olan bir eğitim kayıt altına alınsa bile amacına ulaşmaz.
Fabrikaya giriş kuralları ve belge kontrolü
Giriş eğitimi, belge kontrolünden sonra yapılır. Kapıda veya güvenlik biriminde kontrol edilecekler:
- Kimlik ve SGK kaydı: Çalışanın yüklenici firmanın sigortalısı olduğunu gösteren kayıt.
- Temel İSG eğitim belgesi: Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki tesislerde bu belge olmadan işe başlatılmaz.
- İşe giriş veya periyodik muayene raporu: Özellikle yüksekte çalışma ve kapalı alan gibi işler için işe uygunluk.
- Mesleki belge: Kaynakçı, elektrikçi, forklift ve vinç operatörü gibi işler için ilgili belge.
- Ekipman belgeleri: Yüklenicinin getirdiği iskele, platform veya kaldırma ekipmanının periyodik kontrol raporu.
Belge listesinin tamamı ve kontrol yöntemi alt işverenden istenecek İSG belgeleri yazımızda yer alıyor. Kısa süreli işlerde bu kontrolü kapıda yapmak yerine, iş başlamadan önce yükleniciden belgeleri e-postayla istemek kapıdaki bekleme süresini kısaltır.
Yüklenici kartı: kimlik ve yetki bir arada
Eğitimi ve kontrolü tamamlayan çalışana bir yüklenici kartı verilir. Kart, sahada kimin hangi yetkiyle çalıştığını bir bakışta gösterir. Kartta bulunması önerilen bilgiler:
- Ad-soyad ve fotoğraf
- Yüklenici firma ve tesisteki sorumlu kişi
- Giriş eğitiminin tarihi ve kartın geçerlilik bitişi
- Çalışabileceği bölgeler
- Yetkiler: sıcak iş, yüksekte çalışma, kapalı alan, elektrik, forklift veya vinç kullanımı
- Acil durum telefonu ve toplanma yeri
Kartı tesis içinde görünür taşımak zorunlu tutulur; işi biten veya geçerliliği dolan kart kapıda iade alınır. Geçerlilik süresini tesis politikası belirler; uzun süreli yüklenicilerde giriş eğitiminin yılda bir yenilenmesi ve tesis kuralları değiştiğinde güncellenmesi pratik bir yaklaşımdır.
İş izni ve sahada refakat
Kart çalışma yetkisini gösterir; belirli bir işe başlama izni değildir. Riskli işler ayrıca yazılı iş izniyle başlar. Refakat ise yüklenicinin tesisi ve riskleri bilmediği durumlarda, tesis tarafından bir kişinin onunla birlikte bulunmasıdır.
| İş türü | Yazılı iş izni | Refakat | İzin öncesi kontrol |
|---|---|---|---|
| Sıcak iş (kaynak, kesme, taşlama) | Evet | Yangın gözcüsü | Yanıcı malzeme, söndürücü |
| Yüksekte çalışma | Evet | İlk girişte | Ankraj, platform kontrolü |
| Kapalı alan | Evet | Gözcü zorunlu | Gaz ölçümü, kurtarma planı |
| Elektrik panosu ve hat | Evet | Tesis elektrikçisi | Enerji kesme ve kilitleme |
| Makine bakımı | Evet | Bölüm sorumlusu | Kilitleme-etiketleme |
| Genel montaj, temizlik | Bölge izni | Gerekmeyebilir | Çalışma alanının sınırı |
İzin sisteminin nasıl kurulacağını iş izin sistemi, sıcak işlere özgü kuralları sıcak çalışma izni ve enerji izolasyonunu LOTO kilitleme-etiketleme yazılarımızda anlattık.
Refakatçi, yüklenicinin işini yapmaz; ona tesisin risklerini gösterir, yasak bölgeye girmesini engeller ve bir değişiklik olduğunda (hat çalıştırılacak, forklift trafiği yoğunlaşacak) haber verir. Aynı alanda birden fazla yüklenici çalışıyorsa 6331 md. 23’e göre işverenler iş birliği ve koordinasyon içinde çalışır; günün başında kısa bir koordinasyon toplantısı, kimin nerede çalıştığını herkese gösterir.
İşin bitişi: kapanış ve değerlendirme
Yüklenici işi bitirdiğinde süreç kapıdan çıkışla değil, alanın teslimiyle biter:
- İş izni, çalışma alanı kontrol edilerek kapatılır; sıcak işten sonra yangın gözcüsü süresi tamamlanır.
- Kilitler ve etiketler, prosedüre göre kaldırılır; makine sorumluya teslim edilir.
- Atık, malzeme ve ekipman sahadan alınır.
- Kart iade alınır, giriş-çıkış kaydı kapatılır.
- Yüklenicinin sahadaki İSG uygulaması kısa bir formla değerlendirilir; bu değerlendirme bir sonraki işte yüklenici seçiminde kullanılır.
Sahada en sık görülen aksaklıklar şunlardır:
- Eğitimi ekip şefine verip ekibe vermemek: Giriş eğitimi, sahaya girecek her kişiye ayrı ayrı verilir ve her biri kendi adına imzalar.
- Ekibin gün içinde değişmesi: Öğleden sonra gelen ikinci ekip, sabahki eğitimden yararlanmış sayılmaz; kapı kontrolü her yeni kişi için tekrarlanır.
- Kartın başkasına verilmesi: Fotoğraflı kart bu yüzden önemlidir; kart sahibinden başkası kullanıyorsa iş durdurulur.
- İznin açık kalması: İş bitti ama izin kapatılmadıysa, bir sonraki vardiya alanın hâlâ çalışma altında olup olmadığını bilemez.
Bursa ve çevre illerdeki fabrikalarda yıllık bakım duruşları, birden çok yüklenicinin aynı anda sahaya girdiği dönemlerdir. Bu dönemler için giriş eğitimini ve kart basımını önceden planlamak, kapıdaki yığılmayı önler. İSG eğitimleri hizmetimizde tesisinize özgü giriş eğitimi içeriğini ve sınavını hazırlıyor, iş güvenliği uzmanlığı hizmetimizde kart, izin ve belge kontrol düzenini kuruyoruz. Duruş tarihlerini ve yenileme sürelerini İSG takvimi aracına işleyebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Taşeron işçinin İSG eğitimini kim verir?
Her işveren kendi çalışanının eğitiminden sorumludur; temel eğitimi yüklenicinin işvereni verir. Tesisin işvereni, eğitim belgelerini kontrol eder ve işe başlamadan önce işyerine özgü riskler hakkında bilgi verir.
Eğitim belgesi olmayan yüklenici çalışanı işe başlayabilir mi?
Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde hayır. 6331 md. 17/5’e göre yapılacak işin risklerine ilişkin eğitimin alındığını gösteren belge olmadan başka işyerinden gelen çalışan işe başlatılamaz.
Yüklenici giriş eğitimi ne kadar sürmeli?
Mevzuat bir süre belirlemez. İçerik, tesisinizin risklerine ve yüklenicinin yapacağı işe göre belirlenir. Önemli olan sürenin değil, tesis haritası, acil durum, iş izni ve yasak bölgelerin anlaşıldığının sınavla doğrulanmasıdır.
Yüklenici kartı iş izninin yerine geçer mi?
Hayır. Kart, çalışanın eğitim aldığını ve hangi işlerde yetkili olduğunu gösterir. Sıcak iş, yüksekte çalışma, kapalı alan ve elektrik gibi işler, her seferinde ayrıca yazılı iş izniyle başlar.
2026 yönetmeliğine uygun işe başlama, temel ve tekrar eğitimleri; işyerinizde, sahanıza özgü örneklerle ve belgeli.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.