Alt İşveren Varsa İSG Kurulu Nasıl Oluşur?

Alt işveren İSG kurulu hangi koşulda gündeme gelir?

İSG kurulu, 50 ve daha fazla çalışanı olan ve altı aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde kurulur. Alt işveren İSG kurulu sorusu, aynı işyerinde bir asıl işverenle bir veya daha fazla alt işverenin birlikte çalıştığı durumda ortaya çıkar: Her biri kendi kurulunu mu kurar, yoksa tek bir kurul mu olur?

Cevap iki koşula bağlıdır:

1. Süre: Asıl işveren-alt işveren ilişkisi altı aydan fazla sürmelidir. Daha kısa süreli işlerde bu kurallar değil, aynı çalışma alanını paylaşan işverenlerin genel işbirliği ve koordinasyon yükümlülüğü uygulanır.
2. Çalışan sayıları: Asıl işverenin ve alt işverenin o işyerindeki çalışan sayıları ayrı ayrı değerlendirilir.

Dayanak, 6331 sayılı Kanun md. 22/2 ile İSG Kurulları Hakkında Yönetmelik md. 4/2’dir. Kurulun genel kuruluş adımlarını ve üyelerini İSG kurulu nasıl kurulur yazımızda anlattık. Bu yazı yalnızca asıl işveren-alt işveren ilişkisine odaklanır.

Asıl işveren ve alt işveren kurulu: dört durum

Dördüncü satırdaki ifadeye dikkat edin: Kanun ve Yönetmelik, ortak kurul için toplam çalışan sayısının “elliden fazla” olmasını arar. İlk üç satırdaki eşik ise “elli ve daha fazla”dır. Toplamın tam 50 olduğu sınır durumlarda ortak kurul kurmak, hem uygulamada hem denetimde ihtiyatlı yoldur.

Sayım işyeri bazında yapılır. Yönetmelik md. 5, birden çok işyeri olan işverende 50 ve daha fazla çalışanın bulunduğu her işyerinde ayrı kurul kurulmasını ister. Alt işverenin başka şantiye veya fabrikalardaki çalışanları bu işyerindeki hesaba eklenmez.

Örnek hesap: üç alt işverenli bir şantiye

Asıl işverenin 40 çalışanla yürüttüğü ve sekiz ay sürecek bir bina inşaatı düşünelim. Şantiyede üç alt işveren vardır:

• Kaba inşaat alt işvereni: 65 çalışan, iş süresi sekiz ay.
• Elektrik alt işvereni: 18 çalışan, iş süresi yedi ay.
• Cephe alt işvereni: 22 çalışan, iş süresi dört ay.

Değerlendirme şöyle yapılır:

1. Kaba inşaat: Alt işveren 50 ve üzerinde, asıl işveren 50’nin altında. Kurulu kaba inşaat alt işvereni kurar; asıl işveren bu kurula vekâleten yetkili bir temsilci atar (md. 4/2-c).
2. Elektrik: İkisi de 50’nin altında, toplamları 58. İlişki altı aydan uzun olduğu için asıl işveren ile elektrik alt işvereni birlikte ortak kurul kurar; koordinasyon asıl işverendedir (md. 4/2-ç).
3. Cephe: İlişki dört ay sürdüğü için md. 4/2 uygulanmaz. Cephe ekibi, aynı çalışma alanını paylaşan işverenlerin işbirliği ve bilgilendirme yükümlülüğü kapsamında koordinasyona dahil edilir.

Yönetmelik ilişkileri ikili olarak tarif eder. Birden fazla küçük alt işvereni olan bir asıl işverenin hepsini tek bir ortak kurulda toplaması koordinasyonu kolaylaştırır; bu tercih, ortak kararla ve yazılı olarak yapılmalıdır. Hangi yolu seçerseniz seçin gerekçesini kurul dosyasına yazın.

Vekâleten yetkili temsilci ne yapar?

Kurul kurmakla yükümlü olmayan taraf, diğer tarafın kuruluna vekâleten yetkili bir temsilci atar. Taşeron kurul üyeliği denince çoğu zaman bu temsilcilik kastedilir. Temsilcinin görevi kurulda alınan kararların kendi işvereninin çalışanlarına ve sahasına uygulanmasını sağlamaktır.

İyi bir temsilci seçimi için:

• Temsilci, kendi işvereni adına karar verebilecek ve kaynak ayırabilecek bir kişi olmalıdır; şantiyede bu çoğu zaman şantiye şefi veya iş sorumlusudur.
• Atama yazılı yapılır ve kurul dosyasına konur.
• Temsilci kurul toplantılarına katılır, kararların kendi tarafındaki uygulamasını bir sonraki toplantıda raporlar.
• Vekâleten yetkili temsilci ile 6331 md. 20’deki çalışan temsilcisi aynı kişi değildir; çalışan temsilcisi çalışanlar arasından seçilir ve ayrı bir görevdir. Seçim usulü için çalışan temsilcisi seçimi yazımıza bakabilirsiniz.

Ortak İSG kurulu nasıl oluşturulur?

Ortak İSG kurulunun yapısı, normal bir kurulla aynıdır: işveren veya vekili, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, insan kaynakları veya idari işlerden bir kişi, varsa formen veya usta ve çalışan temsilcisi. Farklılıklar şunlardır:

• Atama: Ortak kurulda üyeler ve kurul sekreteri, asıl işveren ve alt işveren tarafından ortak kararla atanır (Yön. md. 6/7).
• Eğitim: Kurul üyelerinin ve yedeklerinin eğitiminden iki işveren birlikte sorumludur (Yön. md. 7/2).
• Koordinasyon: Koordinasyonu asıl işveren yürütür (Yön. md. 4/2-ç).

Yönetmelik ortak kurulda başkanın hangi işverenden olacağını ve iki tarafın tehlike sınıfı farklıysa toplantı sıklığının nasıl belirleneceğini ayrıca düzenlemez. Kurul ayda en az bir kez toplanır; tehlikeli işyerlerinde iki aya, az tehlikeli işyerlerinde üç aya kadar uzatma kararı verebilir (md. 9). Bu konuları kuruluş kararında yazılı olarak netleştirmenizi ve sınıflar farklıysa ayda bir toplanmayı esas almanızı öneririz.

Koordinasyon kurulu: aynı alanda birden fazla kurul

Aynı sahada birden fazla kurul olduğunda asıl risk, kararların birbirinden habersiz alınmasıdır. Örneğin bir kurul yükleme sahasında yaya yolunu değiştirir, diğerinin çalışanları eski yoldan yürümeye devam eder. Mevzuatın araçları şunlardır:

• Asıl işveren-alt işveren ilişkisinde: Ayrı kurullar varsa işbirliği ve koordinasyonu asıl işveren sağlar (md. 4/2-a).
• İlişki olmayan işverenler arasında: Aynı çalışma alanında birden fazla işverenin kurulu varsa işverenler, birbirlerinin çalışmalarını etkileyebilecek kurul kararları hakkında birbirini bilgilendirir (Kanun md. 22/3, Yön. md. 4/3).
• Aynı işverenin birden fazla işyeri varsa: İşveren kurullar arasında koordinasyonu sağlar ve bu işyerlerine ait İSG raporlarının en az üç ayda bir incelenmesini sağlar (md. 5/2).

Uygulamada “koordinasyon kurulu” adıyla anılan yapı, İSG Kurulları Yönetmeliği’nde ayrı bir kurul türü olarak düzenlenmez; asıl işverenin bu koordinasyon görevini yerine getirdiği düzenli toplantıdır. Bu toplantı için ortak bir karar listesi tutmak, her kurulun ilgili kararını diğer taraflara aynı gün iletmek ve kurul sekreterlerinin birbirinin toplantısına gözlemci olarak katılması işe yarar. Aynı alanı paylaşan işverenlerin genel işbirliği yükümlülüğünü aynı alanda birden fazla işveren yazımızda anlattık.

İnşaatta bir not daha: Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği md. 8’e göre aynı yapı alanında birden fazla işveren veya alt işveren bulunuyorsa, yönetmelikte sayılan istisnalar dışında sağlık ve güvenlik koordinatörü görevlendirilir. Koordinatör kurulun yerine geçmez; kurul yükümlülüğü ayrıca devam eder.

Ceza ve sık yapılan hatalar

İSG kurulu oluşturmamanın veya kurul kararlarını uygulamamanın 2026 temel idari para cezası 44.443 TL’dir. Ceza işyeri başına uygulandığı için 6331 md. 26/3’teki artırım uygulanır; 50 ve üzeri çalışanlı işyerlerinde az tehlikelide 66.664,50 TL, tehlikelide 88.886 TL, çok tehlikelide 133.329 TL olur. Hesap ayrıntısı için İSG idari para cezaları aracını kullanabilirsiniz.

Denetimde sık görülen hatalar:

1. Alt işverenin çalışan sayısının hiç sorulmaması ve kurulun yalnızca asıl işveren çalışanlarıyla kurulması.
2. Vekâleten temsilcinin atanmış olması ama hiçbir toplantıya katılmaması.
3. Ortak kurulun kurulması ama üyelerin ortak kararla değil, tek taraflı atanması.
4. Altı ayı aşan işlerde ilişkinin başta kısa süreli sanılıp kurul düzeninin hiç kurulmaması.
5. Kurul kararlarının alt işveren sahasına duyurulmaması.

Alt işverenden işe başlamadan önce istenecek belgeler için alt işverenden istenecek İSG belgeleri, görev paylaşımının genel çerçevesi için alt işverenle çalışırken İSG yazılarımıza bakabilirsiniz. Bursa ve çevre illerdeki şantiye ve fabrikalarda iş güvenliği uzmanlığı kapsamında kurul yapısını çalışan sayılarına göre kuruyor, kuruluş kararını ve tutanak düzenini hazırlıyoruz. Birden fazla firmanın çalıştığı şantiyeler için inşaat sektörü sayfamıza da bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Alt işverenin 60 çalışanı var, asıl işverenin 30; kurulu kim kurar?

Alt işveren kurar. Asıl işveren, işbirliği ve koordinasyonu sağlamak üzere bu kurula vekâleten yetkili bir temsilci atar. İlişkinin altı aydan uzun sürmesi şarttır.

Ortak kurulun sekreteri kim olur?

Ortak kurulda üyeler ve kurul sekreteri asıl işveren ve alt işveren tarafından ortak kararla atanır. Normal kurulda sekreter iş güvenliği uzmanıdır; uzmanın tam zamanlı çalışma zorunluluğu olmayan işyerlerinde sekretaryayı insan kaynakları veya idari işlerden bir kişi yürütür.

Dört ay sürecek bir taşeron işi için kurul gerekir mi?

Asıl işveren-alt işveren ilişkisine özgü kurul kuralları altı aydan uzun ilişkiler için geçerlidir. Daha kısa işlerde aynı çalışma alanını paylaşan işverenlerin işbirliği, koordinasyon ve karşılıklı bilgilendirme yükümlülüğü uygulanır.

Koordinasyon kurulu kurmak zorunlu mu?

İSG Kurulları Yönetmeliği “koordinasyon kurulu” adıyla ayrı bir kurul türü düzenlemez. Zorunlu olan, ayrı kurullar varsa asıl işverenin işbirliği ve koordinasyonu sağlamasıdır. Bunun en pratik yolu düzenli bir koordinasyon toplantısı ve ortak karar listesidir.