Blok İstif ve Palet Kuralları

Blok istif nedir, istifleme kuralları neden ayrı yazılır?

Blok istif, paletli yüklerin raf kullanılmadan doğrudan zemine ve birbirinin üstüne konmasıdır. Hammadde depolarında, sevkiyat öncesi tampon alanlarda, yoğun dönemde dolan sahalarda en sık görülen depolama biçimidir ve kendi istifleme kuralları olmadan güvenle yönetilemez. Raflı depolamada her palet kendi kirişine oturur; blok istifte ise en üstteki paletin ağırlığı, aradaki bütün katlardan geçerek en alttaki koliye ve palete biner.

Bu fark, kuralların neden raf kurallarından ayrı yazılması gerektiğini açıklar. Raf için kapasite etiketine bakarsınız; raf güvenliğini endüstriyel raf güvenliği yazımızda anlattık. Blok istifte ise kapasiteyi ambalajın kendisi belirler ve bu kapasite nem, bekleme süresi ve hasarla birlikte gün içinde değişebilir. İstif devrilmesi çoğu zaman bir forklift darbesiyle değil, alttaki kolinin haftalar içinde yavaşça ezilmesiyle başlar.

İşverenin risk değerlendirmesi yapma yükümlülüğü 6331 sayılı Kanun md. 4 ve 10’dan gelir. İstif yüksekliği için her yüke uyan tek bir sayı yoktur; bu yüzden yüksekliği, aşağıdaki ölçütlerle risk değerlendirmesi sırasında siz belirler ve yazılı kurala bağlarsınız.

İstif yüksekliği neye göre belirlenir?

İstif yüksekliği beş unsurdan en zayıf olanına göre sınırlanır:

1. Ambalajın istif dayanımı: Koli veya ambalaj üreticisinin beyan ettiği üst yük sınırı. Bu bilgi yoksa tedarikçiden isteyin; istif kuralının temelidir.
2. Paletin durumu: Alt paletteki tek bir kırık tahta, üstteki bütün yükün eğilmesine yol açabilir.
3. Zemin: Çukur, eğim, derz veya rögar kapağı üstüne kurulan istif, tabanda küçük bir açıyla başlar ve yükseldikçe bu açı büyür.
4. Forkliftin erişimi ve görüşü: Operatörün en üst katı görmeden yerleştirmek zorunda kaldığı yükseklik, istifin sınırıdır.
5. Binanın koşulları: Tavan aydınlatması, yangın algılama ve söndürme sistemlerinin tasarım koşulları ve kapı açıklıkları istif yüksekliğini aşağıdan sınırlayabilir.

Örnek hesap (temsili değerlerle): Bir koli üreticisi, tek palet yükünün üstüne en fazla 600 kg yük konabileceğini beyan etmiş olsun. Paletin brüt ağırlığı 250 kg’dır.

Tablo kâğıt üstünde üç katı mümkün gösterir. Ancak karton ambalajın dayanımı nem ve uzun bekleme süresiyle belirgin biçimde azalır. Soğuk depodan çıkan, yağmurlu havada rampada bekleyen ya da aylarca yerinden oynamayan bir istif için beyan değerinin tamamına güvenmeyin; ambalaj üreticisine bu koşullardaki dayanımı sorun. Kuralı “azami 3 kat” yerine “bu ürün için azami 2 kat, kuru alanda 3 kat” gibi koşula bağlı yazmak daha doğrudur.

İkinci hesap eğimle ilgilidir. Tabandaki 1 derecelik bir eğim, 4 metre yükseklikte tepede yaklaşık 7 cm kaymaya; 2 derece yaklaşık 14 cm kaymaya karşılık gelir (4 m × tan 1° ≈ 0,07 m). Göz kararı “hafif yamuk” görünen bir istif, üst katta paletin yarısını boşta bırakmaya yaklaşmış olabilir.

Hasarlı palet: hangisi istife girmez?

Hasarlı palet, blok istifin en zayıf halkasıdır; çünkü kusur çoğu zaman alttaki yükün altında, görünmeyen yerdedir. Paleti istife almadan önce şu kusurlara bakın:

Hasarlı paletleri işaretli bir ayırma alanına alın ve onarım ya da imha kararı verilene kadar sahaya geri dönmesini engelleyin. Hasar bildirimini forklift operatörüne bırakmak yetmez; mal kabul ve sevkiyat personeli de kusurlu paleti görünce durdurma yetkisine sahip olmalıdır.

İstif devrilmesi nasıl başlar?

İstif devrilmesi genellikle birkaç küçük kusurun birleşmesiyle olur. Depoda en sık rastlanan nedenler:

• Karışık palet ölçüleri: Farklı ölçüdeki paletler üst üste konduğunda üstteki palet kenarlarından taşar ve yük tek bir kenara biner.
• Dengesiz yük: Paletin bir tarafına yığılmış koliler ağırlık merkezini kaydırır. Kolileri paletin içinde dengeli dağıtın, kenarlardan taşırmayın.
• Gevşek streç film: Sargısı yırtılmış veya yetersiz palet, taşıma sırasında açılır.
• Ezilen alt koli: Şişmiş, bombeleşmiş veya köşesi çökmüş alt koli, devrilmenin habercisidir.
• Forklift darbesi: Koridora taşmış istife çarpan çatal veya direk, alt kat paleti yerinden oynatır.
• Zemin ve hava: Açık alanda rüzgâr, ıslak zeminde palet kayması ve yazın güneş altında streç filmin gevşemesi ek risklerdir.

Haftalık istif turunda bu işaretleri arayın ve eğilmiş istifi “şimdilik dursun” diye bırakmayın; üst katlardan başlayarak kontrollü biçimde bozun.

Palet istifleme alanının düzeni

İyi bir blok istif alanı, kuralların kendiliğinden uygulanmasını kolaylaştırır:

1. Zemin işaretleme: İstif bloklarının sınırlarını ve koridorları zemin çizgisiyle belirleyin. İstif, çizgiden koridora taşmamalıdır.
2. İstif kartı: Her bloğun başına ürünü, azami kat sayısını ve özel koşulu (örneğin “nemli dönemde 2 kat”) yazan bir kart asın.
3. Koridorlar: Forkliftin dönüş yapacağı genişliği ve yaya geçişini birlikte planlayın. Yaya ve araç ayrımı için depoda forklift ve yaya trafik planı yazımız yol gösterir.
4. Kaçış yolları ve yangın ekipmanı: Yangın dolaplarının, söndürücülerin ve acil çıkışların önüne hiçbir koşulda istif yapılmaz. Yoğun dönemlerde geçici istif alanlarını önceden belirleyin; e-ticaret depolarında İSG yazımız bu soruna ayrıca değinir.
5. Aydınlatma: Operatör en üst katı ve paletin çatal ceplerini net görebilmelidir.

Gemlik’teki liman ve serbest bölge çevresindeki depolar ile Bursa ve çevre illerdeki sanayi tesislerinin sevkiyat alanları, yoğun dönemde blok istifin hızla büyüdüğü yerlerdir. Bu alanlar için kuralı yazılı hâle getirmek, geçici çalışanların da aynı uygulamayı izlemesini sağlar.

Elle istif ve paletleme

Blok istifin her katı forkliftle kurulmaz. Mal kabulde gelen karışık koliler, sevkiyat öncesi yeniden paletlenen siparişler ve hasarlı paletten aktarılan yükler çoğu zaman elle istiflenir. Bu iş hem istifin dengesini hem çalışanın belini doğrudan etkiler:

• Ağır koli altta: Paleti kurarken ağır ve sağlam kolileri alt sıraya, hafif ve kırılabilir olanları üste koyun. Ters dizilen bir palet, alt kolinin ezilmesiyle eğilmeye başlar.
• Kilitli dizilim: Her sırada kolileri bir önceki sıranın derzlerini kapatacak şekilde döndürerek dizin. Üst üste aynı hizada dizilen koliler bağımsız sütunlar gibi davranır ve kolayca ayrılır.
• Kenar taşması: Koliler palet kenarından taşmamalıdır. Taşan kenar hem ambalajın taşıma dayanımını düşürür hem de yan istifle sürtünerek yırtılır.
• Çalışma yüksekliği: Paleti zemin seviyesinde kurmak çalışanı sürekli eğilmeye zorlar. Ayarlanabilir palet kaldırıcı veya döner tabla, en alt sıraların bel hizasında dizilmesini sağlar.

Elle kaldırma sınırları ve doğru kaldırma tekniği için elle taşıma ve kaldırma tekniği yazımıza bakabilirsiniz.

Forklift operatörü ve istifçi için kurallar

• Paleti istife koymadan önce çatalları yatay konuma getirin; direk geriye yatıkken yük bırakmayın.
• Yükü yalnızca altındaki paletin tam üstüne, kenarları hizalı olacak şekilde yerleştirin.
• İstifin yanında yaya varken yükü kaldırmayın veya indirmeyin.
• İstifin üstüne çıkmayın, istifi merdiven gibi kullanmayın.
• Hasarlı paleti fark ettiğinizde işi durdurup sorumluya bildirin.

Operatörün işe başlamadan yaptığı kontroller için forklift operatörü günlük kontrol, istif makinesiyle çalışanlar için transpalet ve istif makinesi yazılarımıza bakabilirsiniz. Forkliftler İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III’e göre yılda en az bir kez periyodik kontrolden geçer; kontrol tarihlerini İSG takvimi ile izleyebilirsiniz.

İş güvenliği uzmanlığı hizmetimizde istif kurallarını sahadaki ürünlere göre yazıyor, tur listesini depo sorumlusuyla birlikte uyguluyoruz. Depo ve lojistik işletmelerine yaklaşımımız lojistik ve depo sayfamızda yer alır.

Sık Sorulan Sorular

Blok istifte kaç kat paletin üst üste konmasına izin verilir?

Her ürün için geçerli tek bir kat sayısı yoktur. Sınırı ambalajın beyan edilen istif dayanımı, paletin sağlamlığı, zemin ve forkliftin erişimi belirler. Bu ölçütlerle ürün bazında azami kat sayısını belirleyip istif kartına yazın.

Hasarlı palet hiç kullanılamaz mı?

Kırık üst tahta, eksik veya çatlak takoz ve çatlak plastik palet istife alınmamalıdır. Daha hafif kusurlar için palet ayırma alanına alınır ve onarım ya da imha kararı verilir; karar verilene kadar sahaya geri dönmez.

İstif devrilmesini önceden fark edebilir miyiz?

Çoğu zaman evet. Eğilmiş istif, şişmiş veya köşesi çökmüş alt koli, yırtılmış streç film ve koridora taşmış palet erken işaretlerdir. Haftalık turda bu işaretleri arayın ve eğilen istifi üstten başlayarak bozun.

Açık alanda blok istif yapılabilir mi?

Yapılabilir, ancak rüzgâr, yağmur ve güneş ek risk getirir. Islanan karton ambalaj dayanımını kaybeder ve zemin kayganlaşır. Açık alan için kat sayısını daha düşük tutun ve istifleri hava koşullarından sonra yeniden kontrol edin.