Kısaca
Endüstriyel raflar, İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III’e göre en geç yılda bir, TS EN 15635 kriterleriyle ve EKİPNET’e kayıtlı yetkili kişi tarafından kontrol edilir. Yıllık kontrol tek başına yetmez: her raf hattında yük etiketi, forklift darbelerinin günlük gözlemi, kolon koruyucular ve hasarlı bölmenin ne zaman boşaltılacağını söyleyen yazılı bir karar kuralı gerekir.
Endüstriyel raf güvenliği: raf bir iş ekipmanıdır
Palet rafları çoğu zaman binanın sabit bir parçası gibi görülür; mevzuat açısından ise iş ekipmanıdır. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’nin 23 Aralık 2025’te yenilenen Ek-III’ü, endüstriyel raf ve kapıları ayrı bir grup olarak sayar ve periyodik kontrol kriteri olarak TS EN 15635 standardını gösterir. Bu yüzden endüstriyel raf güvenliği üç katmanda kurulur: rafın ne taşıyabileceğini gösteren etiket, kullanım sırasındaki gözlem ve yılda en az bir kez yapılan uzman kontrolü.
Raflardaki hasarın büyük kısmı, forklift ve istif makinelerinin dikmelere (kolonlara) ya da kirişlere çarpmasıyla oluşur. Tek bir kolondaki ezilme, o kolonun taşıdığı bütün kiriş seviyelerinin kapasitesini düşürür; yük altında çöken bir bölme komşu bölmeleri de çekebilir. Bursa ve çevre illerdeki otomotiv yan sanayi depolarında da, Gemlik’teki liman ve serbest bölge çevresindeki lojistik tesislerinde de vardiyalı forklift trafiği olan her depo bu riski taşır.
Raf yük etiketi: bölmede ne yazmalı?
Raf yük etiketi, operatörün tahmin yürütmesini önler. TS EN 15635, raf sisteminin kullanım sınırlarını gösteren yük bilgilerinin görünür biçimde bulundurulmasını ister. Etiketi her raf hattının başına, forklift operatörünün kolayca okuyabileceği yüksekliğe yerleştirin.
| Etikette bulunması gereken bilgi | Neden önemli? |
|---|---|
| Kiriş seviyesi başına azami yük (kg) | Bir kat kirişine konabilecek toplam yükün sınırıdır |
| Bölme (iki kolon arası) başına azami yük (kg) | Kolonların taşıyabileceği toplamı gösterir; seviye yüklerinin toplamı bunu aşamaz |
| Kiriş seviyesi sayısı ve aralıkları | Kiriş yeri değişirse kapasite de değişir |
| Palet ve yük tipi varsayımı | Etiketin hangi palet ölçüsü ve yük dağılımı için geçerli olduğunu gösterir |
| İmalatçı veya tedarikçi ve kurulum tarihi | Yedek parça ve kapasite teyidi için izlenebilirlik sağlar |
Etiketin en sık geçersiz hâle geldiği an, kiriş seviyelerinin “bir kat daha sığdıralım” diye yer değiştirdiği andır. Kiriş aralığı değişince kolonun burkulma boyu da değişir ve bölme kapasitesi düşebilir. Böyle bir değişikliği imalatçı veya tedarikçinin yazılı teyidi olmadan yapmayın; yapıldıysa etiketi de güncelleyin.
Hasarı kim, ne zaman görür?
Ek-III, iş ekipmanlarının her çalışmaya başlamadan önce çatlak, gevşemiş bağlantı ve deformasyon bakımından gözle muayene edilmesini ve bunun kayda alınmasını ister. Çatlak veya aşırı hasar görülen ekipman kullanım dışı bırakılır. Raflarda bu iş üç seviyeye ayrılır:
- Anlık bildirim: Rafa çarpan veya hasar fark eden her operatör durumu vardiya amirine hemen bildirir. Amaç suçlu bulmak değil, hasarlı bölmeyi yeni yük almadan kapatmaktır. Çarpmayı bildireni cezalandıran bir düzen, hasarın saklanmasına yol açar.
- Haftalık gözlem: Depo sorumlusu koridorları bir kontrol listesiyle dolaşır: kolonlarda ezilme veya bükülme, kiriş kilit pimleri, ankraj cıvataları, sarkmış kirişler, taşan veya hasarlı paletler.
- Yıllık uzman kontrolü: Ek-III kapsamında yetkili kişinin yaptığı periyodik kontroldür.
Depo ekipmanının güvenliğinden sorumlu bir kişi belirleyin. Küçük bir depoda bu kişi depo şefi olabilir; önemli olan, hasar bildirimlerinin tek bir kişide toplanması ve bölmeyi kapatma kararını onun vermesidir. Yoğun trafikli koridorlarda gözlem sıklığını artırın ve forklift operatörünün günlük kontrolüne raf çevresini de ekleyin.
Raf ayağı koruma ve koridor düzeni
Raf ayağı koruma, hasarı oluşmadan önlemenin en ekonomik yoludur. Uygulamada şu düzenlemeler birlikte kullanılır:
- Kolon koruyucular: Kolonun önüne takılan, darbeyi kolona iletmeden karşılayan çelik veya polimer koruyucular. Koridor girişindeki ilk kolonlar ve dönüş noktaları önceliklidir.
- Koridor başı bariyerleri: Raf hattının uç kısmını forkliftin dönüş yörüngesinden ayıran, zemine sabitlenmiş bariyerler.
- Zemin ankrajı: Kolon ayak plakalarının imalatçının öngördüğü şekilde zemine sabitlenmesi. Eksik veya gevşek ankraj, yıllık kontrolde sık çıkan bir bulgudur.
- Kiriş kilit pimleri: Forklift paleti kaldırırken kirişin yuvasından çıkmasını engeller. Kayıp pim küçük bir eksik değildir.
- Trafik ve görüş: Yeterli koridor genişliği, hız sınırı ve kör noktalarda ayna. Ayrıntıları depoda forklift ve yaya trafik planı yazımızda anlattık.
Koruyucu kolonun yerine geçmez: koruyucu darbe aldıysa arkasındaki kolonu da kontrol edin.
Yıllık periyodik kontrol: Ek-III ne istiyor?
Ek-III Tablo-5’e göre endüstriyel rafların periyodik kontrolü, standartlarda daha kısa bir süre yoksa en geç yılda bir ve TS EN 15635’teki kriterlere göre yapılır. Kontrolü yapmaya yetkili olanlar; makine, mekatronik, metalürji ve malzeme, imalat ve inşaat mühendisleri, inşaat, makine ve metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ile inşaat veya makine tekniker ve yüksek teknikerleridir. Kontrolde tahribatsız muayene yöntemleri kullanılabilir; bunların raporları periyodik kontrol raporunun ekinde saklanır.
Kontrolü yapacak kişi EKİPNET’e kayıtlı olmalı, sözleşme de kontrolden en geç 1 gün önce İSG-KATİP üzerinden kurulmalıdır. Sözleşme adımları İSG-KATİP sözleşme onayı yazımızda, Ek-III’ün bütün tablosu iş ekipmanı periyodik kontrol süreleri yazımızda yer alıyor.
Kontrolden önce şu belgeleri hazırlayın: raf yerleşim planı, imalatçının kapasite bilgileri veya montaj talimatı, önceki yılın raporu ve kapatılan bulguların kayıtları, son bir yıldaki hasar bildirimleri. Bu belgeler kontrolü hızlandırır ve kontrolü yapan kişinin kapasiteyi doğru değerlendirmesini sağlar.
İyi bir raf kontrol raporunda raf hatlarının konumu, bölme ve seviye sayısı, her hasarın yeri ve derecesi, eksik etiket ve pimler ile açık bir “kullanılabilir” veya “kullanılamaz” sonucu bulunur. Ağır kusurlu bölüm, kusur giderilmeden kullanılmaz.
Hasarlı raf: boşaltma kararı nasıl verilir?
Hasarlı raf için en tehlikeli tutum, “bir süre daha idare eder” demektir. TS EN 15635 hasarı ölçülebilir deformasyon sınırlarıyla değerlendirir; standarda dayanan sektör rehberleri de hasarları üç risk seviyesinde sınıflandırıp her seviyeye bir eylem bağlar. Bu sınıflandırmayı deponuzun yazılı talimatına dönüştürün:
| Seviye | Durum | Yapılacak |
|---|---|---|
| Yeşil | Hasar, kabul sınırları içinde | Kayda alınır, bir sonraki kontrolde yeniden değerlendirilir |
| Turuncu | Tehlikeli hasar; acil boşaltma gerektirmez ama onarım şarttır | Bölme en kısa sürede boşaltılır ve onarılana kadar yeniden yüklenmez; rehberlerde yaygın olarak öngörülen 4 hafta içinde onarılmazsa kırmızıya yükseltilir |
| Kırmızı | Çok ciddi hasar | Bölme derhal boşaltılır, çevresi kapatılır, onarım bitene kadar kullanılmaz |
Kararı verirken şu kuralları değiştirmeyin:
- Hasarı ölçen ve sınıflandıran, yetkin kişidir; operatör bildirir.
- Ciddi hasarlı bölme boşaltılırken altında ve yanındaki koridorda kimse çalışmaz.
- Bükülmüş kolon veya kiriş yerinde doğrultulmaz, kaynakla onarılmaz; imalatçının orijinal parçasıyla değiştirilir.
- Onarımdan sonra bölme, yeniden yüklenmeden önce kontrol edilir ve kayıt kapatılır.
Depo için kısa kontrol listesi
- Her raf hattında okunaklı ve kiriş seviyeleriyle uyumlu yük etiketi var mı?
- Son yıllık kontrol raporu 12 ayı geçmedi mi; rapordaki turuncu ve kırmızı bulgular kapandı mı?
- Kolon koruyucuları ve koridor başı bariyerleri yerinde mi; darbe alanlar değiştirildi mi?
- Kiriş kilit pimleri ve ankraj cıvataları eksiksiz mi?
- Hasar bildirimleri tek bir sorumluda toplanıyor mu?
- Raftaki palet tipi veya yük değiştiyse kapasite yeniden teyit edildi mi?
Raf kontrol tarihlerini İSG yenileme takvimine işleyerek forklift ve endüstriyel kapı kontrolleriyle aynı ziyarette toplayabilirsiniz. Kontrol planlaması için periyodik kontrol hizmetimizi, raf hasarlarının risk değerlendirmesine ve saha denetimine yansıtılması için iş güvenliği uzmanlığı hizmetimizi inceleyebilirsiniz. Depolara özgü diğer riskler lojistik ve depo sayfamızda.
Sık Sorulan Sorular
Endüstriyel rafların periyodik kontrolü ne sıklıkla yapılır?
İlgili standartta daha kısa bir süre yoksa en geç yılda bir. Kontrol TS EN 15635 kriterlerine göre, EKİPNET’e kayıtlı yetkili kişi tarafından ve İSG-KATİP sözleşmesiyle yapılır. Yoğun forklift trafiği veya sık hasar varsa ara kontrolleri risk değerlendirmesiyle artırın.
Raf kontrolünü kendi depo çalışanımız yapabilir mi?
Günlük ve haftalık gözlemi eğitimli depo personeli yapabilir ve yapmalıdır. Ek-III kapsamındaki yıllık periyodik kontrolü ise yalnızca yönetmelikte sayılan meslek gruplarından, EKİPNET’e kayıtlı yetkili kişi yapar ve raporlar.
Raf yük etiketi olmadan raf kullanılabilir mi?
TS EN 15635, kullanım sınırlarını gösteren yük bilgisinin rafta görünür olmasını ister ve yıllık kontrol de bu standarda göre yapılır. Etiketsiz raf, kontrol raporunda eksiklik olarak yazılır; daha önemlisi operatör bölmenin kapasitesini bilemez.
Hafif bükülmüş bir kolonu doğrultabilir miyiz?
Hayır. Hasarlı kolon veya kiriş yerinde doğrultulmaz ya da kaynakla güçlendirilmez. Hasar yetkin kişi tarafından sınıflandırılır, gerekiyorsa bölme boşaltılır ve parça imalatçının orijinal parçasıyla değiştirilir.
Yeni Ek-III sürelerine göre ekipman envanteri, kontrol takvimi, yetkili kişilerle planlama ve rapor ile kusur takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.