Akülü Transpalet ve İstif Makinesi Güvenliği

Transpalet güvenliği neden hafife alınır?

Transpalet güvenliği, depolarda en az konuşulan konulardan biridir. Forklift için eğitim, belge ve kontrol formu hazırlayan birçok işletme, transpaleti “el arabası” gibi görür ve deneyimsiz çalışana da kullandırır. Oysa akülü bir transpalet bir tonun üzerinde yükü çekebilir; istif makinesi bu yükü göz hizasının üstüne kaldırır. Ezilme, sıkışma ve düşen yük riskleri forkliftle aynı ailedendir; yalnızca operatör makinenin üstünde değil, çoğu zaman hemen yanındadır.

Yasal çerçeve İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’dir. Ek-II 2.1’e göre kendinden hareketli iş ekipmanlarını yalnızca güvenli kullanımı konusunda uygun eğitim almış çalışanlar kullanır; Ek-II 2.2’ye göre ekipmanın hareket ettiği alanda trafik kuralları ve hız sınırları konulup uygulanır.

Transpalet ayak ezilmesi: nasıl olur, nasıl önlenir?

Transpalet ayak ezilmesi, bu ekipmanlara özgü tipik bir yaralanmadır ve çoğu zaman üç senaryodan biriyle olur:

1. Geri geri çekerken. Operatör yüklü transpaleti çekerken geriye yürür, ayağı tekerin veya çatal ucunun önünde kalır.
2. Çatalı indirirken. Yük indirilirken ayak çatalın altında veya paletin kenarında kalır.
3. Sıkışma. Akülü transpaletle geri manevra yapan operatör, makine ile raf, duvar veya başka bir palet arasında kalır.

Önlemler bu senaryolara göre seçilir:

• Kol pozisyonunu öğretin. Akülü transpaletlerin çoğunda kumanda kolu dik veya tamamen yatay konumdayken fren devreye girer. Operatör bu davranışı ilk gün uygulamalı olarak denemelidir.
• Acil geri dönüş düğmesini test ettirin. Kolun ucundaki “göbek düğmesi” olarak bilinen emniyet butonu, operatöre doğru hareket ederken basıldığında makineyi ters yöne iter. Vardiya başında çalıştığı kontrol edilmelidir.
• Kolun yanında yürüyün. Akülü transpaleti çekerken operatör kolun önünde değil, yanında ve hafifçe çaprazında yürür; ayaklar tekerlerin hattından uzak tutulur.
• Sıkışma noktası bırakmayın. Raf önünde, duvar dibinde ve kapı girişlerinde geri manevra yaparken arkanızda en az bir adım boşluk olmalı. Dar geçitlerde düşük hız modu kullanılır.
• Uygun iş ayakkabısı verin. Burun korumalı ayakkabı ezilmenin şiddetini azaltır; sınıf seçimi için iş ayakkabısı sınıfları yazımıza bakın. Ayakkabı son savunma hattıdır; yürüme yolu ve manevra alanı düzenlenmeden tek başına yetmez.

Ayak ezilmesinin bir kaynağı da paletin kendisidir. Kırık tahtalı veya çivisi çıkmış palet, çatal altında çöker ya da yük kayar; operatör refleksle yükü tutmaya çalışırken ayağını çatalın önüne atar. Çatalları paletin altına sonuna kadar sokun, yükün çatal boyunca dengeli dağıldığını kontrol edin ve streçi gevşemiş yükü taşımadan önce sabitleyin. Hasarlı paleti hatta sokmak yerine ayırma alanına alın.

Rampada ve eğimde kontrol kaybı

Rampa ve eğim, transpalette kontrolün en kolay kaybedildiği yerdir. Çoğu manuel transpalette fren bulunmaz; yüklü bir manuel transpalet eğime girdiğinde onu durduracak tek şey operatörün gövdesidir. Bu yüzden manuel transpaletle eğimli yüzeyde yük taşınmaz; eğim kaçınılmazsa frenli model veya akülü ekipman seçilir.

Akülü transpaletlerde ise şu kurallar uygulanır:

• İmalatçının kullanım kılavuzunda yazan azami eğim değeri aşılmaz; bu değer rampa tasarımında da dikkate alınır.
• Rampada dönülmez, park edilmez ve yük bırakılmaz. Rampanın hangi yönde, yük hangi tarafta olacak şekilde kullanılacağı kılavuzdaki talimata göre işletme talimatına yazılır.
• Islak, buzlu veya yağlı rampa kuru hâle getirilmeden kullanılmaz.
• Tır kasasına girilmeden önce aracın sabitlendiği ve rampa köprüsünün oturduğu kontrol edilir. Ayrıntılar yükleme rampası güvenliği yazımızda.

İstif makinesi: yükseltilmiş yük ve devrilme

İstif makinesi, transpaletin raf yüksekliğine uzanan hâlidir. Riskin merkezi yükseltilmiş yüktür:

• Kapasite yükseklikle düşer. İstif makinesinin etiketinde kaldırma yüksekliğine ve yük merkezine göre azalan kapasite yazar. En üst rafa konacak yük için o yükseklikteki değere bakılır.
• Palet tipi önemlidir. Ön ayaklı istif makineleri her paletin altına giremez. Uygun olmayan palette ayaklar paleti kaldırır ya da yük dengesiz oturur.
• Yük yukarıdayken yürünmez. Yük yalnızca rafın önünde, makine dururken kaldırılır ve indirilir; hareket sırasında çatal alçak konumdadır.
• Yükün altında kimse bulunmaz. Raf arasında çalışan toplayıcılar istif yapılan gözün altından uzak tutulur; bu, kaldırma işlerinin temel kuralıdır.
• Zemin bozukluğu devrilme sebebidir. İstif makinelerinin küçük tekerleri çukur, rögar kapağı ve kablo kanalında yalpalar. Raf koridorlarında zemin düzgünlüğünü düzenli kontrol edin.

Raflarla etkileşim ayrı bir konudur: istif makinesinin çarptığı dikmeler raf çökmesine yol açabilir. Hasar kontrolü için endüstriyel raf güvenliği yazımıza bakın.

Akü ve şarj alanı

Akülü ekipmanların riski şarj alanında da sürer. Kurşun asit akülerde şarj sırasında hidrojen açığa çıkar; bu yüzden şarj alanı iyi havalandırılır, yakınında sigara içilmez, kıvılcım çıkaran iş yapılmaz. Su ekleme ve elektrolit kontrolü sırasında asit sıçrayabilir: yüz siperi, kimyasala dayanıklı eldiven ve yakında göz duşu bulunmalıdır. Lityum iyon akülerde ise imalatçının şarj cihazı kullanılır, darbe almış veya şişmiş akü şarja bağlanmaz.

Şarj alanı için yönetmelikte ayrı bir madde yoktur; düzenlemeyi risk değerlendirmesine ve imalatçı talimatına dayandırın. Kablo ve fişlerin ezilmeyeceği bir yerleşim, şarj alanının yaya yolundan ayrılması ve yakınında uygun bir yangın söndürücü bulunması temel önlemlerdir.

Günlük kontrol ve transpalet periyodik kontrol

Vardiya başı kontrolü operatörün işidir ve iki dakikayı geçmez:

Bulgu çıkan ekipman kullanılmaz ve etiketlenir. Kontrol mantığı forkliftteki ile aynıdır; örnek formu forklift günlük kontrol yazımızda bulabilirsiniz.

Transpalet periyodik kontrol yükümlülüğü Ek-III’ten gelir. Tablo-2’de transpalet “endüstriyel araçlar” satırında yer alır; ilgili standartta daha kısa bir süre yoksa azami süre 1 yıldır ve kriterler arasında TS EN ISO 3691 serisi sayılır. Tablo manuel ve akülü ayrımı yapmaz; envanterinizde manuel transpaletleri de listeleyin. İstif makineleri tabloda ayrı adla geçmez; kendinden hareketli endüstriyel araç olarak aynı satır üzerinden kontrol planına alınması uygulamada en güvenli yoldur. Kontrolü EKİPNET’e kayıtlı yetkili kişi yapar, sözleşme kontrolden en geç bir gün önce İSG-KATİP’te kurulur. Süreler için periyodik kontrol süreleri yazımıza bakın.

Eğitim ve depo düzeni

Ek-II 2.1’in istediği eğitim, makinenin kendisi üzerinde verilmelidir: kol frenini denemek, acil geri dönüş düğmesine basmak, rampada kılavuzdaki yönü uygulamak ve dar koridorda düşük hızla manevra yapmak. Bu uygulama, işe başlama eğitiminin ekipmana özgü bölümüne yazılabilir. Hangi işlerde belge arandığı sorusu için forklift operatör belgesi yazımız benzer değerlendirmeyi yapar.

Transpalet ve yaya aynı koridoru paylaşıyorsa, hız sınırı ve geçiş noktaları forklift ve yaya trafik planı ile birlikte ele alınmalıdır. Bursa ve çevre illerdeki lojistik ve depo işletmelerinde ekipman bazlı risk değerlendirmesi ve operatör talimatları iş güvenliği uzmanlığı hizmetimizin parçasıdır; yıllık kontrolleri periyodik kontrol hizmetimizle planlayabilir, tarihleri İSG takvimi ile izleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Manuel transpalet periyodik kontrole tabi mi?

Ek-III Tablo-2’deki transpalet satırı manuel ve akülü ayrımı yapmaz. İlgili standartta daha kısa süre yoksa en geç yılda bir, EKİPNET’e kayıtlı yetkili kişiye kontrol ettirin.

Akülü transpaleti herkes kullanabilir mi?

Hayır. İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-II 2.1’e göre kendinden hareketli iş ekipmanlarını yalnızca güvenli kullanımı konusunda uygun eğitim almış çalışanlar kullanır. Eğitim, makine üzerinde uygulamalı verilmelidir.

Transpalet ayak ezilmesini en çok ne önler?

Kolun yanında yürümek, geri manevrada arkada boşluk bırakmak, kol frenini ve acil geri dönüş düğmesini her vardiya kontrol etmek ve burun korumalı ayakkabı kullanmak. Ayakkabı tek başına yeterli değildir.

İstif makinesinde yük kaldırılmış hâlde hareket edilir mi?

Hayır. Yük, makine rafın önünde dururken kaldırılır ve indirilir. Hareket sırasında çatal alçak konumda tutulur; yükseltilmiş yük devrilme ve düşme riskini artırır.