Kısaca
Geçici iş ilişkisinde çalışanın işvereni özel istihdam bürosu veya devreden grup şirketidir, ama çalışan işini geçici işçi çalıştıran işverenin tesisinde ve onun talimatıyla yapar. Bu yüzden İSG eğitimini sağlamak, tedbirleri almak ve iş kazasını bildirmek devralan işverenin yükümlülüğüdür; işin yapılmasına ilişkin İSG koşullarından ise iki işveren birlikte sorumludur. Sağlık gözetiminin kim tarafından yaptırılacağı sözleşmede açıkça yazılmalıdır.
Geçici iş ilişkisi nedir, kimler arasında kurulur?
Sezonluk sipariş artışında bir depo, özel istihdam bürosundan dört ay için on kişi alıyor. Aynı grubun başka bir fabrikası, bakım ustasını iki aylığına kardeş şirkete gönderiyor. İki durumda da çalışan, iş sözleşmesinin tarafı olmayan bir işverenin tesisinde, onun talimatıyla çalışır. Geçici iş ilişkisi İSG açısından ilk soru budur: Çalışan bir yerin kadrosunda, işini başka bir yerde yapıyorsa, tedbir almak kimin görevidir?
4857 sayılı İş Kanunu md. 7’ye göre geçici iş ilişkisi iki yolla kurulur:
- Özel istihdam bürosu aracılığıyla: Türkiye İş Kurumundan izinli büro, bir işverenle geçici işçi sağlama sözleşmesi yapar ve işçisini geçici olarak devreder. Bu yol, kanunda sayılan hâllerle (örneğin iş sözleşmesi askıda olan bir çalışanın yerine, mevsimlik tarım işlerinde, öngörülemeyen kapasite artışında veya dönemsel iş artışlarında) ve sürelerle sınırlıdır. Bu ilişkide çalışanın işvereni özel istihdam bürosudur.
- Holding veya şirketler topluluğu içinde görevlendirmeyle: İşveren, çalışanın devir sırasında yazılı rızasını alarak onu aynı topluluğa bağlı başka bir işyerine geçici olarak verir. Bu ilişki yazılı olarak, altı ayı geçmemek üzere kurulur ve en fazla iki kez yenilenebilir.
Her iki durumda da işçiye talimat verme yetkisi, işçiyi çalıştıran işverendedir. Bu, alt işveren ilişkisinden temel farktır: alt işverende işin bir bölümü başka bir işverene verilir ve o işveren kendi çalışanını yönetir; geçici iş ilişkisinde ise iş değil, çalışan devredilir. Alt işveren tarafı için alt işveren İSG sorumluluğu yazımıza bakın.
Geçici iş ilişkisi İSG sorumluluk tablosu
İSG yükümlülüklerinin paylaşımı üç metinden okunur: 6331 sayılı Kanun, 4857 sayılı Kanun md. 7 ve Geçici veya Belirli Süreli İşlerde İş Sağlığı ve Güvenliği Hakkında Yönetmelik.
| Konu | Devreden (özel istihdam bürosu veya grup şirketi) | Devralan (geçici işçi çalıştıran) işveren | Dayanak |
|---|---|---|---|
| İşin riskleri hakkında bilgi | Aldığı bilgiyi çalışana verir | Riskleri, gereken mesleki bilgi ve yeteneği devredene bildirir; sözleşmeye yazdırır | Yönetmelik md. 10 |
| İSG eğitimi | — | Gerekli eğitimi sağlar | 6331 md. 17/6; 4857 md. 7; 2026 Eğitim Yönetmeliği md. 23 |
| Tedbirler ve KKD | — | İSG tedbirlerini alır; KKD dahil diğer çalışanlardan farklı uygulama yapamaz | 4857 md. 7; Yönetmelik md. 5 |
| İSG profesyonellerinin bilgilendirilmesi | — | Uzman ve hekime geçici çalışanları bildirir | Yönetmelik md. 9 |
| İş kazası ve meslek hastalığı bildirimi | Devralandan bilgi alır | Özel istihdam bürosuna derhâl, SGK’ya süresinde bildirir | 4857 md. 7; 6331 md. 14 |
| İşin yapılmasına ilişkin İSG koşulları | Birlikte sorumlu | Birlikte sorumlu | Yönetmelik md. 11 |
Bilgi akışı: sözleşmeye ne yazılmalı?
Yönetmelik md. 10, işin riskleri ve gereken mesleki bilgi, yetenek ve işin özellikleri hakkındaki bilginin devralan işverenden devredene aktarılmasını ve sözleşmede yer almasını ister. Uygulamada bu, geçici işçi sağlama sözleşmesine eklenen bir İSG ekidir. Ekte şunlar bulunmalıdır:
- Çalışanın yapacağı iş, kullanacağı ekipman ve çalışacağı alan,
- Risk değerlendirmesinden o işe ait başlıca riskler,
- İstenen mesleki eğitim belgesi, operatör belgesi veya yüksekte çalışma gibi özel yeterlilikler,
- Gereken sağlık raporu ve özel sağlık gözetimi; bunu kimin yaptıracağı,
- KKD’nin kim tarafından verileceği,
- İş kazası ve meslek hastalığında bilgi akışı: kim kime, hangi sürede bildirir.
Grup şirketleri arasındaki görevlendirmelerde de aynı ek kullanılabilir; “nasılsa aynı grup” rahatlığı, en çok bu bilgilerin atlanmasına yol açar.
Geçici işçi eğitimi: kim, ne zaman, hangi belgeyle?
Geçici işçi eğitimi, devralan işverenin yükümlülüğüdür. 6331 md. 17/6 ve 2 Nisan 2026’da yürürlüğe giren eğitim yönetmeliği md. 23 bunu açıkça yazar; 4857 md. 7 de geçici işçiyi bu eğitimlere katılmakla yükümlü tutar.
- İşe başlama eğitimi: Çalışan fiilen çalışmaya başlamadan önce, işyerinde, uygulamalı ve yüz yüze en az 2 saat. Geçici işçiler için atlanmaz; ayrıntılar için işe başlama eğitimi programı yazımıza bakın.
- Temel eğitim: Çalışan aynı işi önceki bir işyerinde yapmış ve geçerli temel eğitim belgesi varsa, belgesi kontrol edilir ve yalnızca işe ve işyerine özgü riskler konusu tekrarlanır (eğitim yönetmeliği md. 25). Belgesi yoksa temel eğitim en geç 3 ay içinde tamamlanır; kısa süreli görevlendirmelerde bunu işin başında planlayın.
- Belge kontrolü: Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde, başka işyerlerinden çalışmak üzere gelen çalışanlar, yapılacak işin risklerine ilişkin eğitimi aldıklarını gösteren belge olmadan işe başlatılamaz (6331 md. 17/5). Mesleki eğitim gerektiren işlerde belgesi olmayan çalıştırılamaz (md. 17/3); bunun için mesleki eğitim belgesi zorunluluğu yazımıza bakın.
Sağlık gözetimi ve işe giriş raporu
6331 md. 15’e göre tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işlerde çalışan, işe uygunluğunu gösteren sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz. Yönetmelik md. 8, özel sağlık gözetimi gerektiren işlerde geçici çalışanın bu gözetime tabi tutulmasını ve gereklilik devam ettikçe gözetimin sözleşme bittikten sonra da sürdürülmesini ister.
Mevzuat, geçici iş ilişkisinde raporu hangi tarafın yaptıracağını ayrıca belirlemez. Bu yüzden sözleşmenin İSG ekinde açıkça yazın. Pratik ölçüt şudur: Rapor, çalışanın devralan işyerinde yapacağı işin risklerine göre düzenlenmelidir; gürültülü bir hatta çalışacak kişinin raporu, bu maruziyet bilinerek verilmiş olmalıdır. İşe giriş raporunun nereden alınacağı için işe giriş sağlık raporu yazımıza bakın.
İş kazası olduğunda: bildirim ve kayıt
4857 md. 7’ye göre geçici işçi çalıştıran işveren, geçici işçinin iş kazası ve meslek hastalığı hâllerini özel istihdam bürosuna derhâl, 5510 sayılı Kanunun ilgili maddelerine göre de ilgili mercilere bildirir. 6331 md. 14/2’ye göre iş kazası, kazadan sonraki 3 iş günü içinde SGK’ya bildirilir. Süresinde bildirilmeyen kaza için 2026 yılında 44.443 TL idari para cezası öngörülür; tutarlar için İSG idari para cezaları aracımıza bakabilirsiniz. Bildirimin adımları SGK iş kazası e-bildirim yazımızda.
Kaza incelemesi kazanın yaşandığı işyerinin İSG ekibince yapılır; bulgular, işin yapılmasına ilişkin koşullardan birlikte sorumlu olan devreden işverenle paylaşılır. Çalışan işe dönmeden önce kazanın nedenleri ve korunma yolları hakkında ilave eğitim alır.
Sık yapılan hatalar
- Ödünç işçi iş güvenliği konusunu “bizim personelimiz değil” diyerek büroya bırakmak.
- Geçici çalışanları uzman ve hekime bildirmemek; risk değerlendirmesinde ve eğitim programında hiç görünmemeleri.
- Sözleşmede İSG ekini boş bırakmak; sağlık raporunun kim tarafından alınacağını yazmamak.
- Kısa süreli diye işe başlama eğitimini atlamak.
- Geçici çalışana kadrolu çalışandan farklı, daha düşük nitelikli KKD vermek.
- Kazayı yalnızca büroya haber verip SGK bildirimini büronun yapacağını varsaymak.
İş güvenliği uzmanlığı hizmetimizde geçici işçi sağlama sözleşmelerinize eklenecek İSG ekini hazırlar, geçici çalışanları risk değerlendirmesine ve eğitim programına dahil ederiz. Sezonluk iş artışının sık görüldüğü depolar için e-ticaret depolarında İSG yazımıza da bakabilirsiniz. Bursa ve çevre illerdeki işletmelerde bu konu, en çok kampanya dönemlerinde ve bakım duruşlarında gündeme gelir.
Sık Sorulan Sorular
Geçici işçinin İSG eğitimini kim verir?
Geçici iş ilişkisi kurulan, yani çalışanı kendi işyerinde çalıştıran işveren sağlar. Bu yükümlülük 6331 md. 17/6, 4857 md. 7 ve 2026 eğitim yönetmeliği md. 23’te yazılıdır.
Özel istihdam bürosu İSG sorumluluğundan kurtulur mu?
Kurtulmaz. Yönetmelik md. 11’e göre devreden işveren, iş süresince işin yapılmasına ilişkin İSG ve iş hijyeni koşullarından devralan işverenle birlikte sorumludur. Ayrıca aldığı risk bilgisini çalışana vermekle yükümlüdür.
Grup şirketleri arasında geçici görevlendirmede temel eğitim yeniden verilir mi?
Çalışan aynı işi yapıyor ve geçerli temel eğitim belgesi varsa yalnızca işe ve işyerine özgü riskler konusu verilir; işe başlama eğitimi ise her durumda verilir. İş değişiyorsa yeni işin riskleri için eğitim gerekir.
Geçici işçinin iş kazasını kim bildirir?
Geçici işçi çalıştıran işveren, kazayı özel istihdam bürosuna derhâl, SGK’ya ise kazadan sonraki 3 iş günü içinde bildirir.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.