Kısaca
Hastanede yangın çıktığında yatağa bağımlı ve yoğun bakımdaki hastaları merdivenle binadan çıkarmak çoğu zaman mümkün değildir. Bu yüzden hastane tahliye planı kademeli yatay tahliyeye dayanır: hastalar önce aynı kattaki yangına dayanıklı komşu kompartımana taşınır, gerekirse oradan aşağı katlara ve dışarıya. Planın işe yarayıp yaramadığını belirleyen, gece vardiyasının az personeliyle kimin hangi hastayı nasıl taşıyacağının yazılı ve denenmiş olmasıdır.
Hastane tahliye planı neden farklıdır?
Bir fabrikada tahliye, herkesin kendi ayağıyla en yakın çıkışa yürümesi demektir. Bir hastanede ise kullanıcıların önemli bir kısmı yürüyemez, bir kısmı ventilatöre ve monitöre bağlıdır, bazıları ameliyat masasındadır. Gece saatlerinde bu hastalara bakan personel sayısı gündüzün bir kısmıdır. Hastane tahliye planı bu gerçeğe göre kurulmazsa kâğıt üzerinde kalır.
Hastanelerde tahliye planlamasına üç ayrı düzenleme yön verir:
| Düzenleme | Hastane için temel hüküm |
|---|---|
| Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik | Kademeli yatay tahliye tanımı (md. 4); yatılan katların yangın kompartımanlarına ayrılması (md. 49); yatay tahliye alanına göre kaçış uzaklığı (md. 32) |
| İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik | Acil durum planı, söndürme, kurtarma, koruma ve ilkyardım ekipleri, en geç yılda bir tatbikat |
| Hastane Afet ve Acil Durum Planları (HAP) Uygulama Yönetmeliği | Yataklı tedavi hizmeti sunan tüm hastaneler; yılda en az bir masa başı ve bir saha tatbikatı (md. 16) |
İSG açısından acil durum planı çalışanları ve onların yürüteceği görevleri tanımlar; HAP ise hastanenin afetteki bütün işleyişini. İkisi birbirinden kopuk hazırlanırsa, aynı yangında iki farklı görev listesi ortaya çıkar. Tahliye bölümünü bir kez yazıp iki planda da aynı metni kullanın. Acil durum planının genel yapısı için acil durum planı nasıl hazırlanır yazımıza bakabilirsiniz.
Yatay tahliye ve yangın kompartımanı
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, kademeli yatay tahliyeyi kullanıcıların yangından uzaklaşarak aynı kat seviyesindeki yangın geçirimsiz komşu kompartımana sığınması olarak tanımlar. Hastanelerde bu ilke binanın tasarımına da işlenmiştir:
- Hastanelerin 300 m²’den büyük yatılan katları iki veya daha fazla yangın kompartımanına ayrılır ya da korunumlu yatay tahliye alanları oluşturulur. Yatay tahliye alanının hesabında kullanıcı yükü kişi başına 2,8 m² alınır (md. 49).
- Yangına en az 60 dakika dayanıklı ve duman geçişi önlenmiş yatay tahliye alanı olan hastanelerde kaçış uzaklığı, o alana götüren koridorun çıkış kapısına kadar ölçülür. Her yatay tahliye alanından en az bir korunumlu kaçış yoluna ulaşılır (md. 32).
- Kullanıcı yükü 15 kişiyi aşan hasta yatak odası veya süitlerde birbirinden uzak iki kapı bulunur; hastane koridorları 2 metreden dar olamaz (md. 49).
Planı yazmadan önce mimari projeden ve sahadan şunları çıkarın: her katın kompartıman sınırları ve yangın kapıları, hangi kompartımanın hangisine sığınak olacağı, yatay tahliye alanlarının kaç kişiyi alabileceği. Basit bir kontrol hesabı:
Bir serviste 24 yatan hasta, gece 6 personel ve 10 refakatçi varsa, komşu kompartımana geçecek kişi sayısı en az 40’tır. 40 × 2,8 = 112 m². Sığınılacak alan, kendi kullanıcılarına ek olarak bu kapasiteyi karşılamıyorsa planda ikinci bir hedef kompartıman belirlenir.
Yatay tahliyenin işe yaraması için yangın kapılarının kapanabilir durumda olması şarttır. Takozla açık tutulan, önüne yatak veya dolap konmuş kapı, kompartımanı ortadan kaldırır.
Tahliye sırası: kim önce taşınır?
Tahliye sırası planda yazılı olmalı ve tatbikatta denenmelidir. Uygulamada yaygın kullanılan yaklaşım şöyledir:
| Öncelik | Hasta grubu | Yöntem | Kim yönetir? |
|---|---|---|---|
| 1 | Yangın odası ve bitişik odalardaki hastalar | Hangi durumda olursa olsun hemen odadan çıkarılır, kapı kapatılır | İlk müdahale eden personel |
| 2 | Yürüyebilen hastalar ve refakatçiler | Yönlendirmeyle komşu kompartımana yürütülür | Bir personel öncü olarak |
| 3 | Tekerlekli sandalye ile taşınabilenler | Sandalyeyle aynı kat komşu kompartımana | Hemşire ve hasta bakıcı |
| 4 | Yatağa bağımlı hastalar | Yatakla, sedyeyle veya tahliye örtüsüyle | İki veya daha fazla personel |
| 5 | Yoğun bakım ve ventilatöre bağlı hastalar | Taşınabilir oksijen ve monitörle; gerekirse yerinde koruma | Hekim ve yoğun bakım ekibi |
Yürüyebilen hastaların önce çıkarılması koridoru boşaltır ve ağır hastalar için personel ile alan açar. Yangın odasındaki hasta ise durumu ne olursa olsun ilk sıradadır. Bu sıralamayı her servisin kendi koşullarına göre uyarlayın ve servis bazında yazın.
Yatağa bağımlı hasta tahliyesi ve yoğun bakım
Yatağa bağımlı hasta tahliyesi için yöntem, kat düzenine ve personel sayısına göre seçilir:
- Yatakla taşıma: Yatay tahliyede en hızlı yöntemdir; ancak kapı ve koridor genişliğinin yatağın geçişine uygun olması ve yatak tekerleklerinin kilitli olmaması gerekir.
- Sedye ve tahliye örtüsü: Merdivenle aşağı kat tahliyesinde kullanılır. Tahliye örtüleri veya kızakları yatakların altına önceden yerleştirilmişse hasta tek hamlede taşınabilir.
- Asansör: Yangında olağan asansörler tahliye için kullanılmaz. Acil durum asansörü varsa hangi koşulda kimin kullanacağı planda yazılı olur.
Hasta taşıma, personel için de bir kas-iskelet riski taşır. Taşıma tekniklerini hasta kaldırma ve transfer yazımızda anlattık.
Yoğun bakım tahliyesi ayrı bir alt plan gerektirir:
- Önce yerinde koruma: Yoğun bakım, mümkünse kendi içinde yangına dayanıklı bir kompartımandır. Yangın başka bölümdeyse, hastaları taşımak yerine kapıları kapatıp durumu izlemek çoğu zaman daha güvenlidir.
- Taşınabilir destek: Her yatak için taşınabilir oksijen, transport ventilatörü ve monitörün yeri ve şarj durumu bellidir.
- Medikal gaz: Yangın bölgesindeki oksijen hattının bölge vanasından kapatılması, oksijenle zenginleşmiş ortamda yangının büyümesini önler. Vanayı kimin kapatacağı ve bundan etkilenecek hastaların önce taşınabilir oksijene alınması planda sıralı olarak yazılır.
- Ameliyathane: Ameliyat sürerken tahliye kararını sorumlu cerrah ve anestezi uzmanı verir; ameliyathanenin kendi kısa talimatı bulunur.
Gece vardiyasında roller
Tahliye planları genellikle gündüz kadrosuyla yazılır, yangın ise saat 03.00’te çıkar. Planı gece kadrosuyla test edin ve görevleri kişi adı yerine pozisyona bağlayın:
| Pozisyon (gece) | Tahliyedeki görevi | Yedeği |
|---|---|---|
| Servis sorumlu hemşiresi | Kat tahliye sorumlusu; sırayı ve sayımı yönetir | Kıdemli hemşire |
| Nöbetçi hekim | Yoğun bakım ve ağır hastalarda tıbbi karar | Diğer servis nöbetçisi |
| Hasta bakıcı ve hemşireler | Hastaların taşınması, kompartıman kapılarının kapatılması | Diğer servislerden destek |
| Güvenlik görevlisi | Giriş kontrolü, itfaiyeyi karşılama, asansör kontrolü | Santral |
| Teknik nöbetçi | Elektrik, havalandırma ve medikal gaz kesme noktaları | Hastane teknik amiri |
| Santral | İtfaiye ve yönetimin aranması, anons | Güvenlik |
Acil Durumlar Yönetmeliği’ne göre söndürme, kurtarma, koruma ve ilkyardım ekiplerinde yeterli sayıda destek elemanı görevlendirilir ve bu kişiler eğitilir. Ekip listesi yalnız gündüz kadrosundan oluşuyorsa, gece vardiyasında ekip fiilen yoktur. Destek elemanlarının eğitimi için destek elemanı eğitimi yazımıza bakabilirsiniz.
Hastane yangın tatbikatı
Acil Durumlar Yönetmeliği tatbikatın en geç yılda bir yapılmasını ister; HAP Yönetmeliği ise planın her yıl en az bir masa başı ve bir fonksiyonel (saha) tatbikatla test edilmesini öngörür. Hastane yangın tatbikatını gerçekçi kılmak için:
- Gece tatbikatı: En az bir tatbikatı gece kadrosuyla veya gece kadrosu sayısıyla yapın.
- Gerçek taşıma: Gönüllü personel veya mankenle yatak, sedye ve tahliye örtüsüyle gerçek taşıma yapın; süreleri ölçün.
- Kompartıman kontrolü: Yangın kapılarının kapanıp kapanmadığını, yatay tahliye alanının kapasitesinin yetip yetmediğini gözlemleyin.
- Değerlendirme: Aksayan noktaları kaydedin ve planı güncelleyin. Tatbikatın planlanması ve raporlanması için acil durum tatbikatı nasıl yapılır yazımıza bakın.
Söndürücü kullanımı ve yangına ilk müdahale pratik gerektirir; hangi söndürücünün hangi yangında kullanılacağını yangın söndürücü türleri yazımızda anlattık. Hastane ve bakımevlerinin tahliye bölümünü servis bazında hazırlamak acil durum planı, personelin uygulamalı söndürme ve tahliye eğitimi yangın eğitimi hizmetlerimizin konusudur. Sağlık kuruluşlarındaki diğer İSG başlıkları için sağlık kuruluşları sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Hastanede yangında hastalar neden hemen dışarı çıkarılmaz?
Yatağa bağımlı ve yoğun bakımdaki hastaları merdivenle dışarı taşımak uzun sürer ve hastalar için ayrı bir risk taşır. Hastaneler bu yüzden yangına dayanıklı kompartımanlara ayrılır; hastalar önce aynı kattaki komşu kompartımana taşınır. Dışarıya tahliye, gerekirse ikinci aşamada yapılır.
Yatay tahliye alanı ne kadar büyük olmalı?
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, yatay tahliye alanlarının hesabında kullanıcı yükünü kişi başına 2,8 m² olarak alır. Sığınılacak alan, kendi kullanıcılarına ek olarak gelecek hasta, personel ve refakatçileri alabilmelidir.
Hastanede yangın tatbikatı kaç kez yapılmalı?
Acil Durumlar Yönetmeliği en geç yılda bir tatbikat ister. HAP Yönetmeliği ise planın her yıl en az bir masa başı ve bir saha tatbikatıyla test edilmesini öngörür. Tatbikatlardan en az birinin gece kadrosuyla yapılması önerilir.
Yoğun bakım hastaları nasıl tahliye edilir?
Önce yerinde koruma değerlendirilir; yangın başka bölümdeyse kapılar kapatılıp durum izlenir. Taşıma gerekiyorsa taşınabilir oksijen, transport ventilatörü ve monitörle, hekimin yönetiminde aynı kattaki güvenli kompartımana taşınır.
Senaryolar, destek ekipleri, tahliye krokileri ve yıllık tatbikatla sahada gerçekten işleyen bir acil durum planı.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.