Yeni İş Ekipmanının İlk Kontrolü ve Devreye Alma

İş ekipmanı ilk kontrol ne zaman gerekir?

Yeni bir pres atölyeye indirildiğinde veya bir kompresör başka bir binaya taşındığında üretim tarafının sorusu genellikle “ne zaman çalıştırırız?” olur. İSG tarafının sorusu ise “kullanıma almadan önce hangi kontrolden geçmesi gerekiyor?” sorusudur. Sahada iş ekipmanı ilk kontrol diye anılan bu kontrolün dayanağı İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği md. 7’dedir.

Md. 7/2-a’ya göre iş ekipmanının periyodik kontrolleri, periyodik kontrol yapmaya yetkili kişiler tarafından şu durumlarda yapılır:

1. Güvenliği kurulma ve montaj şartlarına bağlı olan ekipmanda, kurulmasından sonra ve ilk defa kullanılmadan önce,
2. Önemli bakım ve onarım faaliyetlerinden sonra,
3. Seyyar olmayan ekipmanda her yer değişikliğinde,
4. İskele, sütunlu çalışma platformu, kule kren ve benzerlerinde ilk kurulumdan sonra; yükseltilebilen veya değiştirilebilen ekipmanlarda her yükseltme veya değişiklikten sonra.

Uygulamada “iş ekipmanı ilk kontrol” denince bu kontrol kastedilir. İlk kontrol, Ek-III tablolarındaki yıllık kontrolün yerine geçmez; onu başlatır. Bir sonraki periyodik kontrolün tarihi ilk kontrol raporunda yazar.

Hangi durumda hangi kontrol? Özet tablo

Kontrolü yapacak kişiyle işveren arasında, kontrolden en geç 1 gün önce İSG-KATİP’teki örneğe uygun sözleşme düzenlenir ve karşılıklı onaylanır (md. 7/6). Raporda kontrolü yapan kişinin EKİPNET kayıt numarası bulunur (md. 7/5). Sonuçlar ıslak imzalı veya güvenli elektronik imzalı olarak kayda alınır ve yetkililer istediğinde gösterilmek üzere saklanır (md. 7/2-c). Sözleşme adımları için İSG-KATİP sözleşme onayı yazımıza bakabilirsiniz.

Taşınan makine kontrolü: “aynı makine” değildir

Bir makinenin taşınması, onu yeni bir makine kadar belirsiz hâle getirir: temel ve ankrajlar yeniden yapılır, enerji ve hava bağlantıları yeniden kurulur, koruyucular sökülüp takılır. Bu nedenle seyyar olmayan ekipmanda her yer değişikliğinden sonra kontrol yapılır. Taşınan makine kontrolünde sık gözden kaçanlar:

• Fabrika içi yer değişiklikleri de kapsamdadır; yalnızca başka bir adrese taşınma değil.
• Taşıma sırasında sökülen sabit koruyucular ve kilitlemeli kapı şalterleri yeniden bağlanmadan makine çalıştırılmaz.
• Faz sırası değişirse motorların dönüş yönü ters olabilir; ilk çalıştırma düşük hızda ve kontrollü yapılır.
• Kiralanan veya geçici süreyle kullanılan ekipman da işverenin yükümlülüklerini değiştirmez (md. 5/3). Kurulum ve montaj şartına tabi olmayan seyyar ekipman işletme dışında kullanılıyorsa son periyodik kontrol raporu ekipmanla birlikte bulundurulur (md. 7/3).

Yeni makine devreye alma kontrol listesi

Yetkili kişinin ilk kontrolü, işverenin devreye alma sürecinin yalnızca bir adımıdır. Makineyi üretime vermeden önce şu listeyi tamamlayın:

1. Belgeler: CE işareti, AB uygunluk beyanı ve Türkçe kullanım kılavuzu teslim alındı mı? Çalışanlara verilecek yazılı talimat, imalatçının Türkçe kullanım kılavuzu dikkate alınarak hazırlanır ve ekipmanın yanında bulundurulur (md. 10). Belgelerin nasıl okunacağı için makine emniyeti ve CE yazımıza bakın.
2. Kurulum: Makine, imalatçının öngördüğü zemine ve ankrajla kuruldu mu? Titreşim ve devrilme riski değerlendirildi mi?
3. Enerji bağlantıları: Elektrik bağlantısı yetkili elektrikçi tarafından yapıldı mı, topraklama ve kaçak akım koruması kontrol edildi mi? Pnömatik ve hidrolik bağlantılar sızdırmaz mı?
4. Koruyucular: Bütün sabit ve hareketli koruyucular yerinde mi, kilitlemeli kapılar açıldığında hareket duruyor mu?
5. Acil durdurma ve kumandalar: Acil durdurma butonları her çalışma noktasından ulaşılabilir ve çalışıyor mu? Kumandalar açıkça işaretli mi?
6. Enerji kesme ve kilitleme: Makinenin bütün enerji kaynaklarının kesme noktaları belirlendi ve kilitleme talimatına eklendi mi?
7. Çevre düzeni: Makine çevresinde yaya yolu, malzeme alanı ve bakım erişimi için yeterli alan var mı, zemin işaretlendi mi?
8. Talimat ve eğitim: Operatör, ayarcı ve bakım personeli eğitildi mi? Md. 11’e göre ekipmanı kullanacak çalışana kullanmadan önce riskler ve korunma yolları hakkında eğitim verilir; özel risk taşıyan ekipmanın bakım ve ayarını yapacaklara yeterli özel eğitim verilir.
9. Yetkilendirme: Özel risk taşıyan ekipmanı yalnızca bu iş için görevlendirilen kişiler kullanır; tamiri, kontrolü, bakımı ve hizmete alınması da özel olarak görevlendirilen kişilerce yapılır (md. 8). Görevlendirmeyi yazılı yapın.
10. Risk değerlendirmesi: Yeni ekipman, risk değerlendirmesinin süresinden bağımsız olarak yenilenmesini gerektiren bir değişikliktir. Makineye özgü tehlikeler ve önlemler değerlendirmeye eklendi mi?
11. Operatör günlük kontrol formu: Ek-III 1.3’e göre operatör her çalışmadan önce gözle kontrol ve fonksiyon denemesi yapar ve bunu kayda geçirir. Makineye özgü form hazırlandı mı?
12. Takvim: İlk kontrol raporundaki bir sonraki kontrol tarihi İSG takvimine işlendi mi?

Kurulum sonrası kontrolde sık yapılan hatalar

• “Makine yeni, kontrole gerek yok” düşüncesi. CE işareti imalatçının tasarım sorumluluğunu gösterir; kurulumun doğru yapıldığını göstermez.
• İlk kontrolü yıllık kontrole kadar ertelemek. Güvenliği montaja bağlı ekipmanda kontrol, ilk kullanımdan önce yapılır.
• Fabrika içi taşımayı yer değişikliği saymamak. Sabit makinenin bölüm değiştirmesi de yer değişikliğidir.
• Elektrik tesisatını unutmak. Yeni hat veya pano eklenmesi, önemli bakım ve onarım kapsamına girebilir.
• Raporu saklamamak. Periyodik kontrol sonucunda düzenlenen belgeler, iş ekipmanı kullanıldığı sürece saklanır (Ek-III 1.6).

Ek-III tablolarında yer almayan bir ekipman için gönüllü olarak kontrol yaptırırsanız, düzenlenen raporda şekil ve sözleşme şartı aranmaz (md. 7/6). Tablolardaki sürelerin tamamı için iş ekipmanları periyodik kontrol süreleri, rapordaki sonuçların yorumlanması için periyodik kontrol raporu nasıl okunur yazılarımıza bakabilirsiniz. Kurulumdan sonra çalıştırılan torna ve frezelerde operatör kuralları için torna ve frezede dönen parça riskleri yazımız yol gösterir.

Gerekli kontrol ve ölçümleri yaptırmamanın 2026 temel idari para cezası 33.326 TL’dir; işyerinin büyüklüğü ve tehlike sınıfına göre artırılır. SİSTEMER, Bursa ve çevre illerdeki metal ve makine işletmelerinde ilk ve yıllık kontrolleri periyodik kontrol hizmetimiz kapsamında yetkili kişilerle planlar; devreye alma kontrol listesi ve risk değerlendirmesi güncellemesi iş güvenliği uzmanlığı hizmetimizin parçasıdır. Sektöre özgü riskler için metal ve makine sayfamıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Yeni alınan CE işaretli makine için ilk kontrol gerekir mi?

Makinenin güvenliği kurulma ve montaj şartlarına bağlıysa evet. İş Ekipmanları Yönetmeliği md. 7’ye göre kontrol, kurulumdan sonra ve ilk kullanımdan önce yetkili kişilerce yapılır. CE işareti bu kontrolün yerine geçmez.

Makineyi fabrika içinde başka bir bölüme taşıdık; yeniden kontrol gerekir mi?

Seyyar olmayan bir ekipmansa evet. Md. 7, seyyar olmayan ekipmanın her yer değişikliğinde periyodik kontrol yapılmasını ister; fabrika içi taşıma da yer değişikliğidir.

İlk kontrol yıllık periyodik kontrolün yerine geçer mi?

İlk kontrol, ekipmanın kontrol döngüsünü başlatır. Bir sonraki kontrol, Ek-III’teki azami süre veya standartta daha kısa bir süre varsa o süre içinde yapılır; tarih kontrol raporunda yazar.

Kiraladığımız forklift için kontrol raporu istemeli miyiz?

Evet. Kiralık olması işverenin yükümlülüklerini değiştirmez. Ekipmanın güncel periyodik kontrol raporunu kiralama sırasında isteyin, raporu işyerinde bulundurun ve operatörün günlük kontrolünü kayda geçirin.