Kısaca
6331 sayılı Kanun, faaliyet konusuna bakılmaksızın en az bir çalışanı olan bütün kamu ve özel işyerlerine uygulanır; çırak ve stajyerler de kapsamdadır. Kapsam dışında kalanlar beş dar istisnadan ibarettir: ev hizmetleri, çalışan çalıştırmadan kendi hesabına üretim yapanlar ve bazı askerî, afet müdahalesi ve infaz faaliyetleri. Kapsamdaki her işveren uzman ve hekim hizmeti almak zorundadır; 50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde işveren, Bakanlık eğitimini tamamlarsa bu hizmeti muayeneler hariç kendisi yürütebilir.
İş güvenliği hangi işyerlerinde zorunlu? Kısa cevap
“İş güvenliği hangi işyerlerinde zorunlu?” sorusunun cevabı, çoğu işverenin beklediğinden daha geniştir. 6331 sayılı Kanun md. 2/1’e göre Kanun; kamu ve özel sektöre ait bütün işlere ve işyerlerine, bu işyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine, çırak ve stajyerler de dahil olmak üzere tüm çalışanlarına faaliyet konularına bakılmaksızın uygulanır.
Belirleyici olan, çalışan istihdam edilip edilmediğidir. Kanun işvereni, çalışan istihdam eden gerçek veya tüzel kişi yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlar olarak tanımlar (md. 3/1-ğ). Bir kafe, bir muhasebe bürosu, bir oto tamirhanesi ile Bursa’daki bir OSB’de faaliyet gösteren yüzlerce çalışanlı fabrika arasında kapsam bakımından fark yoktur. Fark, yükümlülüklerin nasıl ve hangi sıklıkla yerine getirileceğindedir.
Kamu kurumları ile 50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerleri için uzman ve hekim görevlendirmesini erteleyen hüküm de artık yoktur: Anayasa Mahkemesi’nin 09.12.2025’te Resmî Gazete’de yayımlanan kararıyla iptal edilmiştir ve yeni bir erteleme getirilmemiştir. Ayrıntılar için 50’den az çalışanlı işyerlerinde İSG yazımıza bakın.
6331 kapsamı: “çalışan”, “işyeri” ve “işveren” ne demek?
6331 kapsamı tanımlarla çizilir. Dört tanımı bilmek, sık sorulan soruların çoğunu cevaplar:
- Çalışan: Kendi özel kanunlarındaki statüsüne bakılmaksızın kamu veya özel işyerinde istihdam edilen gerçek kişidir (md. 3/1-b). İşçi, memur, sözleşmeli personel, kısmi süreli veya mevsimlik çalışan ayrımı yapılmaz.
- İşyeri: Mal veya hizmet üretmek için örgütlenen yapıdır; buna bağlı yerler ile dinlenme, yemek, yıkanma, eğitim yerleri ve avlu gibi eklentiler ve araçlar da dahildir (md. 3/1-h). Personel servisi, saha ekibinin kamyoneti ve şantiye konteyneri işyerinin parçasıdır.
- İşveren vekili: İşveren adına hareket eden ve işin yönetiminde görev alan kişiler, Kanun’un uygulanmasında işveren sayılır (md. 3/2). Fabrika müdürü veya şantiye şefi bu nedenle sorumluluğun dışında değildir.
- Çırak ve stajyer: Kanun kapsamındadır; eğitim, risk değerlendirmesi ve sağlık gözetimi onlar için de geçerlidir. Yalnızca uzman, hekim ve DSP görevlendirme sürelerinin hesabında, 3308 ve 2547 sayılı kanunlar kapsamında öğrenci statüsündeki çırak ve stajyerler çalışan sayısına katılmaz (md. 6/4).
İSG kapsam dışı işler: beş dar istisna
İSG kapsam dışı işler md. 2/2’de tek tek sayılmıştır. Liste dardır ve her istisnanın bir sınırı vardır:
| İstisna (md. 2/2) | Kapsam dışı olan | Dikkat edilecek sınır |
|---|---|---|
| a) TSK, genel kolluk ve MİT faaliyetleri | Askerî, kolluk ve istihbarat faaliyetleri | Fabrika, bakım merkezi, dikimevi ve benzeri işyerleri istisna dışıdır; buralarda Kanun uygulanır |
| b) Afet ve acil durum birimleri | Bu birimlerin müdahale faaliyetleri | İstisna müdahale faaliyetleriyle sınırlıdır |
| c) Ev hizmetleri | Evde görülen ev hizmetleri | İstisna yalnızca ev hizmetlerini kapsar |
| ç) Kendi nam ve hesabına üretim | Çalışan istihdam etmeden mal ve hizmet üretenler | İlk çalışanı istihdam ettiğiniz anda kapsama girersiniz |
| d) İnfaz hizmetleri | Hükümlü ve tutuklulara yönelik iyileştirme kapsamındaki işyurdu, eğitim, güvenlik ve meslek edindirme faaliyetleri | İstisna bu faaliyetlerle sınırlıdır |
Bu beş başlık dışında, “sektörümüz İSG kapsamında değil” denebilecek bir faaliyet yoktur. Ofis, mağaza, kafe, okul, otel, belediye birimi; hepsi Kanun’un kapsamındadır.
Tek çalışanlı işyeri iş güvenliği: neler zorunlu?
Bir çalışanı olan işyeri, binlerce çalışanı olanla aynı yükümlülük başlıklarına sahiptir; değişen süreler ve sıklıklardır. Tek çalışanlı işyeri iş güvenliği için de şu başlıklar geçerlidir:
- İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi hizmeti (md. 6); çok tehlikeli sınıfta 10 ve üzeri çalışan varsa ayrıca diğer sağlık personeli.
- Risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmak (md. 10).
- Acil durum planı, destek elemanı görevlendirmesi ve tatbikat (md. 11). 10’dan az çalışanı olan işyerinde söndürme, kurtarma ve koruma ekipleri için tek kişi yeterlidir.
- İşe giriş ve periyodik sağlık muayenesi (md. 15). Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde işe uygunluk raporu olmadan çalışan işe başlatılamaz.
- İşe başlamadan önce en az 2 saatlik işe başlama eğitimi ve işe başladıktan sonra en geç 3 ay içinde temel eğitim (md. 17; 2026 tarihli eğitim yönetmeliği).
- İş kazasını kazadan sonraki 3 iş günü içinde SGK’ya bildirmek (md. 14/2).
Süreler küçük işyerinde kısadır: az tehlikeli bir büroda uzman için çalışan başına ayda en az 10, hekim için 5 dakika. 50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde bu süreler, işveren ile hizmet sunan arasında anlaşılarak aynı sözleşme yılı içinde birleştirilebilir (İSG Hizmetleri Yönetmeliği md. 11/7). Kanun md. 7, kamu hariç 10’dan az çalışanı olan tehlikeli ve çok tehlikeli işyerleri için İSG hizmetlerine destek sağlanabileceğini öngörür; bütçenizi bu desteğe dayandırmadan önce güncel uygulamayı ayrıca teyit edin.
İş güvenliği uzmanı zorunlu mu? Kim yürütebilir?
İş güvenliği uzmanı zorunlu mu sorusunun cevabı, kapsamdaki her işyeri için evettir. Değişen, hizmeti kimin yürütebileceği ve uzmanın hangi belge sınıfına sahip olması gerektiğidir:
| İşyeri | Hizmeti kim yürütebilir? | Uzman belgesi | DSP |
|---|---|---|---|
| Az tehlikeli, 50’den az çalışan | OSGB veya ÇASMER; işyerinden belgeli personel; Bakanlık eğitimini tamamlayan işveren veya vekili (muayeneler hariç) | En az C | Gerekmez |
| Az tehlikeli, 50 ve üzeri çalışan | OSGB veya ÇASMER; işyerinden belgeli personel | En az C | Gerekmez |
| Tehlikeli | OSGB veya ÇASMER; işyerinden belgeli personel | En az B | Gerekmez |
| Çok tehlikeli, 10’dan az çalışan | OSGB veya ÇASMER; işyerinden belgeli personel | A | Gerekmez |
| Çok tehlikeli, 10 ve üzeri çalışan | OSGB veya ÇASMER; işyerinden belgeli personel | A | Gerekir; tam süreli hekim varsa gerekmez |
Gerekli niteliklere ve belgeye sahip işveren, tehlike sınıfı ve çalışan sayısını dikkate alarak hizmeti kendisi de üstlenebilir (md. 6/1-a). Tehlike sınıfınızı bilmiyorsanız tehlike sınıfı rehberimize bakın; çalışan sayınıza göre aylık süreleri İSG yükümlülük hesaplama aracıyla hesaplayabilirsiniz. Sürelerin ayrıntılı hesabı için işyeri hekimi ve uzman çalışma süreleri yazımıza bakın.
Sık karıştırılan durumlar
- Kısmi süreli ve mevsimlik çalışanlar: Kanun’daki çalışan tanımına girerler; eğitim, muayene ve risk değerlendirmesi onlar için de yapılır.
- Alt işveren çalışanları: Alt işveren kendi çalışanları için işverendir; asıl işverenin de koordinasyon ve denetim yükümlülükleri vardır. Ayrıntı için alt işveren İSG sorumluluğu yazımıza bakın.
- Kamu kurumları: Kanun kamu ve özel ayrımı yapmaz. AYM kararından sonra kamu kurumlarında da uzman ve hekim görevlendirmesi için erteleme kalmamıştır.
- “OSGB ile anlaştık, gerisi onların işi”: Hizmeti dışarıdan almak işverenin sorumluluğunu kaldırmaz (md. 4/2). OSGB’nin ne yaptığını anlamak için OSGB nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Kapsamda olup hizmet almayan işyerini ne bekler?
Uzman veya hekim görevlendirmemenin 2026 temel idari para cezası, görevlendirilmeyen her kişi için 111.263 TL’dir ve aykırılık sürdükçe her ay aynı tutar uygulanır. Bu ceza md. 26/3’e göre çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre artırılır.
Örnek: 12 çalışanlı, tehlikeli sınıfta bir atölye uzman ve hekim görevlendirmemiş olsun. Temel tutar 2 × 111.263 = 222.526 TL’dir. 10–49 çalışanlı tehlikeli işyerinde artırım yüzde 50 olduğundan ceza 333.789 TL olur ve aykırılık sürdüğü her ay tekrarlanır. Buna sağlık gözetimi (çalışan başı 22.194 TL) ve eğitim (çalışan başı 8.980 TL) eksikleri de eklenebilir. Kendi durumunuz için İSG idari para cezaları aracını kullanabilirsiniz.
İş güvenliği uzmanlığı hizmetimizi, tek çalışanlı bir bürodan büyük üretim tesislerine kadar Bursa ve çevre illerdeki işyerlerine tehlike sınıfı ve çalışan sayısına uygun süre ve belge sınıfıyla planlıyoruz.
Sık Sorulan Sorular
Tek çalışanı olan işyerinde iş güvenliği uzmanı zorunlu mu?
Evet. Kanun, en az bir çalışanı olan bütün işyerlerine uygulanır ve uzman ile hekim görevlendirmesini işyeri büyüklüğüne bağlamaz. 50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde işveren veya vekili, Bakanlık eğitimini tamamlarsa hizmeti işe giriş ve periyodik muayeneler hariç kendisi yürütebilir.
Hiç çalışanım yoksa kapsamda mıyım?
Çalışan istihdam etmeden kendi nam ve hesabına mal veya hizmet üreten kişi Kanun kapsamı dışındadır (md. 2/2-ç). İlk çalışanı istihdam ettiğiniz anda kapsama girersiniz ve işe başlamadan önce sözleşme, muayene ve eğitim adımlarını tamamlamanız gerekir.
Stajyer ve çıraklar için de İSG hizmeti gerekir mi?
Evet. Çırak ve stajyerler Kanun’un koruduğu çalışanlardandır; eğitim, risk değerlendirmesi ve sağlık gözetimi onlar için de geçerlidir. Yalnızca öğrenci statüsündeki çırak ve stajyerler, uzman ve hekim görevlendirme süresinin hesabında çalışan sayısına katılmaz.
Ev hizmetlerinde çalışan için 6331 uygulanır mı?
Hayır. Ev hizmetleri md. 2/2-c gereği Kanun kapsamı dışındadır. İstisna yalnızca ev hizmetleriyle sınırlıdır; aynı kişi bir işletmede çalışıyorsa Kanun o işyeri için uygulanır.
Kamu kurumları da İSG kapsamında mı?
Evet. Kanun kamu ve özel sektöre ait bütün işyerlerine uygulanır. Kamu kurumları için uzman ve hekim görevlendirmesini erteleyen hüküm Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiştir.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.