Kısaca
OSGB, işyerlerine iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve diğer sağlık personeli hizmeti sunmak üzere kurulan ve Bakanlıkça yetkilendirilen birimdir. En az birer tam süreli hekim, uzman ve diğer sağlık personeli istihdam eder, yetki belgesini 5 yılda bir vize ettirir, kurulduğu il ve sınır komşusu illerde hizmet verir ve her işyeriyle İSG-KATİP üzerinden onaylanan bir sözleşmeyle çalışır. OSGB’den hizmet almak işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
OSGB nedir, ne demek? Yasal tanım
OSGB nedir, OSGB ne demek sorularının cevabı adında saklı: Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi. Gündelik dilde “ortak sağlık güvenlik birimi” diye de söylenir. “Ortak” kelimesi, birimin tek bir işyerine değil, sözleşme yaptığı birçok işyerine hizmet verdiğini anlatır.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu OSGB’yi şöyle tanımlar: kamu kurum ve kuruluşları, organize sanayi bölgeleri ile Türk Ticaret Kanunu’na göre faaliyet gösteren şirketler tarafından, işyerlerine iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini sunmak üzere kurulan, gerekli donanım ve personele sahip olan ve Bakanlıkça yetkilendirilen birim. Ayrıntılı kurallar İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği’nde yer alır.
OSGB’yi benzer iki yapıdan ayırmak gerekir:
- İşyeri sağlık ve güvenlik birimi (İSGB): İşverenin kendi işyerinde, kendi görevlendirdiği hekim ve uzmanla kurduğu birimdir. Hekim ve uzmanın tam süreli görevlendirilmesi gereken büyüklükteki işyerlerinde kurulur.
- Çalışan sağlığı merkezi (ÇASMER): Sağlık Bakanlığı’na bağlı, İSG hizmeti sunmak üzere yetkilendirilen birimdir; 2025’te Kanun’a eklendi.
İşveren neden OSGB’den hizmet alır?
Kanun’un 6. maddesi işverene iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi, 10 ve daha fazla çalışanı olan çok tehlikeli işyerlerinde ayrıca diğer sağlık personeli görevlendirme yükümlülüğü verir. Bu yükümlülüğü yerine getirmenin birkaç yolu vardır:
| Model | Kim yürütür? | Ne zaman uygun? |
|---|---|---|
| Kendi personeli | İşverenin kendi çalışanı olan, belgeli hekim ve uzman | Tam süreli görevlendirme gerektiren büyük işyerleri |
| OSGB | Sözleşmeyle OSGB’nin görevlendirdiği hekim, uzman ve DSP | Tam süreli personel gerektirmeyen çoğu işyeri |
| ÇASMER | Sağlık Bakanlığı’na bağlı merkez | Hizmetin bu merkezlerden alınması tercih edildiğinde |
| İşverenin kendisi | Gerekli belgeye sahip işveren | İşveren uzman veya hekim belgesine sahipse |
| İşveren veya vekili, eğitimle | Bakanlık eğitimini tamamlayan işveren | Yalnızca 50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerleri; muayeneler hariç |
Bir işveren bu modelleri birleştirebilir de; örneğin uzmanı kendi kadrosundan, hekimi OSGB’den sağlayabilir. Hangi modelin size uygun olduğu, çalışan sayınıza ve tehlike sınıfınıza göre hesaplanan sürelere bağlıdır; İSG yükümlülük hesaplama aracıyla bunu görebilirsiniz.
OSGB ne iş yapar? OSGB hizmetleri nelerdir?
İSG Hizmetleri Yönetmeliği’nin 13. maddesi, OSGB’lerin sorumlu olduğu işleri sayar. Bunları işyerinin gözünden şöyle özetleyebiliriz:
- Çalışma ortamının gözetimi: İş güvenliği uzmanı sahayı inceler, riskleri tespit eder, koruyucu ve önleyici tedbirleri işverene önerir. Risk değerlendirmesinin hazırlanmasında ve güncellenmesinde yer alır.
- Sağlık gözetimi: İşyeri hekimi işe giriş ve periyodik muayeneleri yapar, işe uygunluğu değerlendirir, kişisel sağlık dosyalarını gizlilik içinde tutar.
- Eğitim ve bilgilendirme: Çalışanların İSG eğitimlerini planlar, işverenin onayına sunar ve uygular.
- Acil durum hazırlığı: Acil durumların belirlenmesine ve acil durum planının hazırlanmasına katkı verir, ilkyardım ve acil müdahale organizasyonunu kurar.
- Kayıt ve raporlama: Yıllık çalışma planını ve yıllık değerlendirme raporunu hazırlar; iş kazası ve meslek hastalığı kayıtlarını tutar.
- Onaylı defter: Hekim ve uzman, tespit ve önerilerini onaylı deftere yazar. Deftere yazılan tespitler işverene tebliğ edilmiş sayılır.
Yazılı bildirilen eksiklik acil ve hayati tehlike arz ediyor ya da meslek hastalığına yol açabilecek bir ortam oluşturuyorsa ve işveren gerekli tedbiri almıyorsa, hekim, uzman veya OSGB yönetimi durumu Bakanlığın yetkili birimine ve varsa yetkili sendika temsilcisine, yoksa çalışan temsilcisine bildirir. Bildirim yapmayan hekim ve uzmanın belgesi ile OSGB’nin yetki belgesi askıya alınır (Kanun md. 8/2). Bu, OSGB’nin bağımsızlığının yasal güvencesidir.
Bazı hizmetler ise ayrı yetkilendirme gerektirir. Ortam ölçümlerini Bakanlıktan yeterlik belgesi almış laboratuvarlar, iş ekipmanlarının periyodik kontrollerini EKİPNET’e kayıtlı yetkili kişiler yapar. OSGB bu süreçlerin planlanmasında ve sonuçlarının risk değerlendirmesine işlenmesinde rol alır. Risk değerlendirmesinin nasıl yürütüldüğü için risk değerlendirmesi ve Fine-Kinney yöntemi yazılarımıza bakabilirsiniz.
Asgari kadro ve fiziki şartlar
Bir OSGB’nin kurulabilmesi ve hizmet sunabilmesi için tam süreli iş sözleşmesiyle en az bir işyeri hekimi, bir iş güvenliği uzmanı ve bir diğer sağlık personeli istihdam etmesi zorunludur (Yönetmelik md. 12/1). Tam süreli görevlendirilen bu kişiler başka bir OSGB’de veya işyerinde görev alamaz. OSGB ayrıca, Bakanlığa karşı sorumlu olan ve hekim ya da uzman belgesine sahip bir sorumlu müdür görevlendirir.
Fiziki şartlar da yönetmelikte sayılır: en az 10 m²’lik muayene odası, 15 m²’lik ilkyardım ve acil müdahale odası, 10 m²’lik iş güvenliği uzmanı odası, 12 m²’lik bekleme yeri, uygun büyüklükte arşiv odası ve en az bir tuvalet ve lavabo. OSGB’lerin zemin katta veya müstakil binalarda kurulması esastır.
Bunlar asgari şartlardır. Sözleşme yaptığı işyeri sayısı arttıkça OSGB’nin kadrosunu da, her işyerine yasal süreyi verebilecek şekilde büyütmesi gerekir; çünkü OSGB her işyerine, tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre belirlenen sürelerden az olmamak üzere hizmet vermek zorundadır (md. 12/4). Sürelerin hesabı hekim ve uzman çalışma süreleri yazımızda.
Yetki belgesi, vize ve denetim
OSGB’ler yetki belgesi için e-Devlet üzerinden başvurur; Bakanlık dosyayı inceler, yerinde inceleme yapar ve şartlar sağlanırsa başvurudaki adres ve unvana özgü bir yetki belgesi düzenler. Yetki belgesi olmadan veya vize süresi içinde tamamlanmadan OSGB faaliyette bulunamaz.
Yönetmeliğin vize ve denetim düzeni kısaca şöyledir:
- Vize: Yetki belgesi 5 yılda bir vize ettirilir. Başvuru, beş yılın dolmasına en fazla 60 gün kala yapılır. Süresinde başvurmayanların belgesi vize tamamlanana kadar askıya alınır; vize süresi bitiminden itibaren üç ay içinde işlem tamamlanmazsa belge iptal edilir.
- Hizmet alanı: OSGB kurulduğu il ve sınır komşusu illerde hizmet verebilir; bunun dışında hizmet için o ilde şube açması gerekir. Bursa’da kurulu bir OSGB için bu, Bursa ile Yalova, Kocaeli, Sakarya, Bilecik, Kütahya ve Balıkesir demektir.
- İhtar puanı: İhlallere ihtar puanı uygulanır; puanlar toplamı 300’e ulaşan OSGB’nin yetki belgesi altı ay süreyle askıya alınır.
- Doğrudan askı: Yetki aldığı adres veya il sınırları dışında hizmet vermek ya da hizmetin tamamını veya bir kısmını başkasına devretmek altı ay askı sebebidir.
- İptal: Bir vize döneminde üç kez askıya alınan veya askı süresinde sözleşme yapan OSGB’nin belgesi iptal edilir.
OSGB nasıl çalışır? Sözleşmeden sahaya
Bir işyeri ile OSGB arasındaki ilişki şu adımlarla yürür:
- Süre hesabı: İşyerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre hekim, uzman ve gerekiyorsa DSP için aylık süreler belirlenir.
- İSG-KATİP sözleşmesi: OSGB ile işveren arasında İSG-KATİP’teki örneğe uygun sözleşme düzenlenir ve iki taraf da en geç beş gün içinde sistem üzerinden onaylar. Onaylanmamış görevlendirmeyle hekim ve uzman göreve başlayamaz. Adımlar için İSG-KATİP sözleşme onayı yazımıza bakın.
- Saha hizmeti: Hekim ve uzman planlanan sürelerde işyerine gelir; tespitlerini onaylı deftere yazar, yıllık çalışma planını uygular.
- Sürekli kayıt: Yıllık değerlendirme raporu, eğitim kayıtları ve onaylı defter suretleri OSGB arşivinde de tutulur.
- Değişiklik ve fesih: Sözleşmenin feshi veya geçerliliğini yitirmesi, OSGB tarafından beş iş günü içinde İSG-KATİP’e bildirilir. Görevlendirilmesi zorunlu personel ayrılırsa yerine 30 gün içinde yenisi atanır.
- Kayıtların teslimi: Sözleşme sona erdiğinde OSGB, istenmese bile bütün kayıt ve dosyaları işverene teslim eder.
Önemli bir kural daha: OSGB, sunmakla yükümlü olduğu hizmetlerin tamamını veya bir kısmını başka bir kişi veya kuruma devredemez; her hizmet için İSG-KATİP üzerinden sözleşme gerekir.
Hizmet kapsamımız için iş güvenliği uzmanlığı, işyeri hekimliği ve işyeri hemşireliği sayfalarına, bir OSGB’yi değerlendirirken sorulacak sorular için OSGB seçerken dikkat edilecek 10 kriter yazımıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
OSGB ile “İSG firması” aynı şey mi?
Yasal olarak OSGB, Bakanlıkça yetkilendirilmiş bir birimdir ve yetki belgesinde yazan unvan ve adresle hizmet verir. Yetki belgesi olmayan bir firma işyerine iş güvenliği uzmanlığı veya işyeri hekimliği hizmeti sunamaz. Hizmet aldığınız kuruluşun yetki belgesini ve vize tarihini mutlaka kontrol edin.
OSGB her ilde hizmet verebilir mi?
Hayır. OSGB kurulduğu il ve sınır komşusu illerde hizmet verebilir. Bunların dışındaki bir ilde hizmet vermek için o ilde şartları sağlayan bir şube açması gerekir. Raylı sistem veya nakil hattı inşası gibi birden fazla ilde yürütülmesi gereken işler için yönetmelikte ayrı bir istisna vardır.
OSGB değişirse kayıtlar ne olur?
Sözleşme sona erdiğinde OSGB, istenmese bile bütün kayıt ve dosyaları işverene teslim eder. Geçişin hizmet boşluğu olmadan nasıl yapılacağını OSGB değiştirme süreci yazımızda anlattık.
OSGB’den hizmet alınca sorumluluk OSGB’ye geçer mi?
Hayır. Kanun, dışarıdan hizmet alınmasının işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmadığını açıkça söyler. OSGB ve görevlendirdiği hekim ve uzman ise hizmetin yürütülmesindeki ihmallerinden dolayı işverene karşı sorumludur.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.