Kısaca
6331 sayılı Kanun md. 25’e göre iş müfettişi hayati tehlike tespit ettiğinde, üç müfettişten oluşan heyet 2 gün içinde işin bir bölümde veya tamamında durdurulmasına karar verebilir; karar mülki idare amirince kolluk eliyle uygulanır. Durdurma süresince işveren çalışanların ücretini öder veya ücretinde düşüklük olmadan başka iş verir. Kararın kaldırılması için tehlikenin giderildiği belgelerle il müdürlüğüne yazılı başvurulur ve en geç 7 gün içinde inceleme yapılır.
İşin durdurulması kararı nedir, dayanağı ne?
İş müfettişinin denetimde bir aykırılık bulması çoğu zaman idari para cezasıyla sonuçlanır. Ama tespit edilen durum çalışanın hayatını tehdit ediyorsa, mevzuat cezadan önce tehlikenin kendisini durdurmayı öngörür. İşin durdurulması kararı, bu durumda işyerinin bir bölümünde veya tamamında faaliyeti, tehlike giderilinceye kadar durduran idari tedbirdir.
Dayanak, 6331 sayılı Kanun md. 25 ve 30 Mart 2013 tarihli İşyerlerinde İşin Durdurulmasına Dair Yönetmelik’tir. 6331 madde 25, işin durdurulmasını üç durumda öngörür:
- Hayati tehlike: İşyerindeki bina ve eklentilerde, çalışma yöntem ve şekillerinde veya iş ekipmanlarında çalışanlar için hayati tehlike oluşturan bir husus tespit edildiğinde. Tehlikenin niteliğine ve etkileyebileceği alan ile çalışanlara göre işyerinin bir bölümünde veya tamamında iş durdurulur.
- Risk değerlendirmesi yokluğu: Çok tehlikeli sınıftaki maden, metal ve yapı işleri ile tehlikeli kimyasallarla çalışılan veya büyük endüstriyel kaza olabilecek işyerlerinde risk değerlendirmesi yapılmamışsa.
- Üretim zorlaması: Çok tehlikeli sınıftaki ve ihaleyle alınan işlerde, gerekli teknolojik ve kapasite unsurları sağlanmadan iş programlarına aykırı biçimde üretim zorlanması hayati tehlike oluşturuyorsa.
Uygulamada hayati tehlike değerlendirmesine konu olabilecek durumlara örnek olarak korumasız kat kenarları ve döşeme boşlukları, göçme riski taşıyan kazılar veya koruyucusu sökülmüş tehlikeli makineler düşünülebilir. Döşeme boşluklarının nasıl korunacağı için döşeme boşlukları ve kenar korumaları, kazılar için kazı ve hendekte göçük önlemleri yazılarımıza bakabilirsiniz.
Karar nasıl verilir? Tespit, heyet ve süreler
Süreç kanunda ve yönetmelikte sürelere bağlanmıştır:
| Adım | Kim | Süre |
|---|---|---|
| Hayati tehlikenin tespiti ve rapor | İş müfettişi | Rapor en geç tespiti izleyen gün gönderilir |
| Durdurma kararı | Üç iş müfettişinden oluşan heyet | Tespit tarihinden itibaren 2 gün içinde |
| Acil durumda geçici durdurma | Tespiti yapan müfettiş | Heyet kararına kadar geçerli |
| Kararın gönderilmesi | Mülki idare amiri ve Çalışma ve İş Kurumu il müdürlüğü | 1 gün içinde |
| Kararın uygulanması | Mülki idare amiri, kolluk eliyle | 24 saat içinde; acil durumda aynı gün |
| İtiraz | İşveren, yetkili iş mahkemesine | Kararın yerine getirildiği tarihten itibaren 6 iş günü |
| Mahkeme kararı | İş mahkemesi | 6 iş günü içinde; karar kesindir |
| Kaldırma talebinin incelenmesi | Bakanlık | Bildirimden itibaren en geç 7 gün |
İki noktaya dikkat edin. Birincisi, mahkemeye itiraz durdurma kararının uygulanmasını etkilemez; itiraz sürerken de iş durur. İkincisi, kararın konusu olan tehlikeyi gidermek çoğu zaman mahkeme sürecinden daha hızlı sonuç verir. İtirazı bir hak olarak kullanın, ama asıl enerjiyi tehlikeyi gidermeye verin. İdari para cezalarına itirazla karıştırmayın; o süreç için İSG idari para cezasına itiraz yazımıza bakabilirsiniz.
İSG mühürleme ve sürekli çalışması zorunlu işler
İSG mühürleme, durdurma kararının sahadaki görünen yüzüdür. Yönetmeliğe göre mühürleme, mülki idare amirinin emriyle yapılır ve bir tutanakla belgelenir. Durdurma işyerinin tamamını değil bir bölümünü kapsıyorsa mühür yalnızca o bölüme, makineye veya alana uygulanır; geri kalan bölümlerde çalışma sürer.
Bazı işler teknik nedenle bir anda durdurulamaz: sürekli çalışan bir fırın veya kimyasal bir proses gibi. 2016’daki değişiklikle yönetmeliğe eklenen hükme göre, niteliği bakımından sürekli olmasında teknik zorunluluk bulunan işlerde durdurma, mühür yerine tutanakla uygulanabilir. Bu durumda yalnızca müfettişin raporunda belirtilen ve işyerinin güvenliği veya sürekliliği için gerekli işler yürütülür; bu süre içinde hiçbir şekilde üretim veya satış yapılmaz.
Durdurma süresince ücret ve çalışanların hakları
Durdurma süresince ücret konusu kanunda açıktır. 6331 sayılı Kanun md. 25/6’ya göre işveren, işin durdurulması nedeniyle işsiz kalan çalışanlara ücretlerini ödemekle veya ücretlerinde bir düşüklük olmamak üzere meslek veya durumlarına göre başka bir iş vermekle yükümlüdür. Bu yükümlülüğe aykırılık, md. 26’ya göre ihlale uğrayan her çalışan için ayrı ve aykırılık sürdüğü her ay tekrarlanan bir idari para cezası doğurur.
Bilinmesi gereken iki ayrıntı daha vardır:
- Kanun md. 26/4’e göre işin durdurulması hâlinde, durdurmaya sebep olan fiilden dolayı ilgili idari para cezası uygulanmaz. Durdurma, aynı fiil için ayrıca para cezasıyla birlikte gelmez; ama denetimde tespit edilen başka aykırılıklar için ceza verilebilir.
- Kanun md. 13/5’e göre md. 25 uyarınca iş durdurulduğunda, çalışanın çalışmaktan kaçınma hakkına ilişkin hükümler uygulanmaz; çünkü bu durumda iş zaten idari kararla durmuştur.
Başka iş verilecekse, verilen işin de güvenli olduğundan ve çalışanın o iş için eğitimli olduğundan emin olun. Durdurulan bölümdeki çalışanları, aynı tehlikenin bulunduğu başka bir bölüme kaydırmak sorunu çözmez.
İş durdurma nasıl kaldırılır? Adım adım
“İş durdurma nasıl kaldırılır” sorusunun iki aşaması vardır: önce tehlikeyi gidermek için çalışabilmek, sonra kararın kaldırılmasını istemek.
1. Mühürlerin geçici olarak kaldırılması. Tehlikeyi gidermek için mühürlü alanda çalışmanız gerekiyorsa, işveren dilekçeyle Çalışma ve İş Kurumu il müdürlüğüne başvurur. Başvuruya; alınacak tedbirleri, işlerin koordinasyonunu, kullanılacak ekipmanı, çalışma süresini ve çalışacak kişi sayısını gösteren, işveren taahhüdü içeren bir dosya eklenir. Mühürleme tutanağı da dosyada bulunmalıdır; eksik belgeli başvurular işleme alınmaz. İl müdürlüğü talebi aynı gün iletir, heyet 2 gün içinde değerlendirir. Uygun görülürse mülki idare amiri mühürleri 24 saat içinde geçici olarak kaldırtır. Süre bitince işyeri yeniden mühürlenir.
2. Durdurmanın kaldırılması. Tehlike giderildiğinde işveren, il müdürlüğüne yazılı olarak başvurur. Dosyada yapılan çalışmalar, ekipmanların bilgi ve belgeleri, alınan tedbirlerin fotoğrafları ve gerekiyorsa güncellenmiş risk değerlendirmesi yer alır. Müfettiş yerinde inceleme yapar; heyet bildirimden itibaren en geç 7 gün içinde karar verir ve kaldırma kararı mülki idare amirince 24 saat içinde uygulanır. Tehlike giderilmemişse durdurmanın devamına ilişkin karar işverene bildirilir.
Kaldırma dosyası: hazırlık listesi
| Belge | İçerik |
|---|---|
| Başvuru dilekçesi | Durdurma kararının tarihi ve konusu, giderilen hususların özeti, işveren veya vekilinin imzası |
| Mühürleme tutanağı | Durdurmanın uygulandığı tarihte düzenlenen tutanağın örneği |
| Yapılan çalışmaların açıklaması | Her tespit için yapılan iş, tarih ve sorumlu |
| Fotoğraflar | Önce ve sonra; aynı açıdan, tarihli |
| Ekipman belgeleri | Yeni takılan koruyucu, korkuluk veya ekipmanın bilgi ve belgeleri, gerekiyorsa periyodik kontrol raporu |
| Risk değerlendirmesi | Durdurmaya konu bölüm için güncellenmiş doküman |
| Eğitim kayıtları | Yeni yöntem veya ekipman için verilen eğitimin katılım listesi |
Durdurma kararıyla karşılaşmamak için
İşin durdurulması, çoğu zaman önceden bilinen bir tehlikenin ertelenmesiyle gelir. 6331 sayılı Kanun md. 8’e göre işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı, tespit ettikleri eksiklikleri işverene yazılı olarak bildirir. Bildirilen eksiklik acil durdurmayı gerektiriyor veya yangın, patlama, göçme, kimyasal sızıntı gibi hayati tehlike oluşturuyorsa ve işveren gerekli tedbiri almıyorsa, uzman ve hekim bu durumu Bakanlığın yetkili birimine bildirmekle yükümlüdür. Bu yüzden uzmanınızın onaylı deftere yazdığı “acil” tespitler, bir denetim gelmeden önce kapatılması gereken maddelerdir; defterin işleyişi için onaylı defter: tespit ve öneri yazımıza bakabilirsiniz.
Pratik öneri şudur: hayati tehlike gördüğünüzde işi kendi kararınızla durdurun. Bir bölümü birkaç günlüğüne kendi isteğinizle kapatmak, idari kararla mühürlenmesinden her zaman daha az maliyetlidir. Denetime hazırlık için iş müfettişi denetimine hazırlık yazımıza bakabilirsiniz. Bursa ve çevre illerdeki işletmelerde iş güvenliği uzmanlığı kapsamında hayati tehlike içeren tespitleri önceliklendirir, risk değerlendirmesi çalışmasıyla durdurmaya konu olabilecek alanları sahada birlikte belirleriz. İdari para cezalarının tutarlarını İSG idari para cezaları aracında görebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
İşin durdurulmasına kim karar verir?
İş sağlığı ve güvenliği bakımından teftişe yetkili üç iş müfettişinden oluşan heyet, müfettişin tespiti üzerine 2 gün içinde karar verir. Acil müdahale gerektiren durumlarda tespiti yapan müfettiş, heyet kararına kadar geçerli olmak üzere işi durdurur.
Durdurma süresince çalışanlara ücret ödenir mi?
Evet. 6331 sayılı Kanun md. 25/6’ya göre işveren, işsiz kalan çalışanlara ücretlerini öder veya ücretlerinde düşüklük olmamak üzere başka bir iş verir. Bu yükümlülüğe aykırılık, her çalışan için ayrı idari para cezası doğurur.
Durdurma kararına itiraz edilirse iş devam edebilir mi?
Hayır. İşveren kararın yerine getirildiği tarihten itibaren 6 iş günü içinde iş mahkemesine itiraz edebilir, ancak itiraz kararın uygulanmasını etkilemez. Mahkeme 6 iş günü içinde karar verir ve bu karar kesindir.
Durdurma kararı ne kadar sürede kaldırılır?
İşveren tehlikenin giderildiğini yazılı olarak bildirdiğinde, en geç 7 gün içinde işyerinde inceleme yapılarak talep sonuçlandırılır. Kaldırma kararı mülki idare amirince 24 saat içinde uygulanır.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.