Kısaca
6331 sayılı Kanun kamu ve özel bütün işyerlerine, statüsüne bakılmaksızın bütün çalışanlara uygulanır. Kamu kurumları için uzman ve işyeri hekimi görevlendirmesini erteleyen hüküm Anayasa Mahkemesince iptal edildiğinden bu yükümlülük artık kamu kurumlarını da kapsar. Kurumlar hizmeti belgeli kendi personelinden, OSGB’den, Sağlık Bakanlığına bağlı döner sermayeli kuruluşlardan veya ÇASMER’den sağlayabilir; planlama her SGK işyeri için ayrı ayrı yapılır.
Kamu kurumlarında iş sağlığı ve güvenliği: kimler kapsamda?
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, md. 2’ye göre kamu ve özel sektöre ait bütün işlere ve işyerlerine, çırak ve stajyerler dahil tüm çalışanlara faaliyet konusuna bakılmaksızın uygulanır. Kanun çalışanı, kendi özel kanunlarındaki statüsüne bakılmaksızın kamu veya özel işyerinde istihdam edilen gerçek kişi olarak tanımlar (md. 3). Yani bir belediyede memur, sözleşmeli personel ve işçi; bir okulda öğretmen, idari personel ve yardımcı hizmetliler aynı kanunun koruması altındadır. Kamu kurumlarında iş sağlığı ve güvenliği, bu nedenle personelin statüsüne göre değil işyerine göre planlanır.
Kanunun kapsam dışında bıraktığı faaliyetler sınırlıdır. Türk Silahlı Kuvvetleri, genel kolluk ve MİT faaliyetleri (fabrika, bakım merkezi, dikimevi gibi işyerleri hariç) ile afet ve acil durum birimlerinin müdahale faaliyetleri kapsam dışındadır (md. 2/2). Örneğin bir belediye itfaiyesinin yangına müdahalesi kapsam dışıdır; ama itfaiye binasındaki atölye, araç bakımı ve eğitim faaliyetleri kapsamdadır.
AYM kararı kamu İSG uygulamasını nasıl değiştirdi?
Kanunun uzman, işyeri hekimi ve diğer sağlık personeli görevlendirmesini düzenleyen 6. ve 7. maddeleri, 4857 sayılı İş Kanunu’nun mülga 81. maddesi kapsamındaki çalışanlar hariç kamu kurumları ile 50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerleri için yıllarca ertelendi (md. 38/1-a-1). Erteleme tarihi her seferinde yeni bir kanunla ileri atıldı.
Anayasa Mahkemesi, 22.07.2025 tarihli ve E.2024/54, K.2025/163 sayılı kararıyla bu ertelemeyi düzenleyen tarihi iptal etti; karar 09.12.2025’te Resmî Gazete’de yayımlandı. Yeni bir erteleme yapılmadığından kamu kurumları da artık uzman ve hekim görevlendirmekle yükümlüdür. 50’den az çalışanı olan az tehlikeli özel işyerlerindeki etkisini az tehlikeli işyeri yükümlülükleri yazımızda anlattık.
Kamu kurumları hizmeti nereden sağlayabilir?
Kamu kurumlarının özel işverenlerden farklı olarak kullanabileceği yollar vardır. Seçenekleri şöyle karşılaştırabilirsiniz:
| Yol | Dayanak | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Belgeli kendi personelinden görevlendirme | 6331 md. 6/1-a ve md. 8/7 | Asli görevin yanında, belirlenen çalışma süresine uyularak yapılır |
| Başka bir kamu kurumundaki belgeli personelin görevlendirilmesi | 6331 md. 8/7 | Personelin muvafakati ve üst yöneticinin onayı gerekir |
| OSGB’den hizmet alımı | 6331 md. 6/1-a, 6/2 | 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamındaki kurumlar bu Kanun çerçevesinde alır |
| Sağlık Bakanlığına ait döner sermayeli kuruluşlar | 6331 md. 6/2 | Doğrudan hizmet alımı mümkündür |
| ÇASMER | 6331 md. 6/1-a; İSG Hizmetleri Yönetmeliği md. 4 | Sağlık Bakanlığına bağlı, yetkilendirilmiş birimdir |
| Yöneticinin kendisinin üstlenmesi | 6331 md. 6/1-a; Yönetmelik md. 14/6 | Yalnız 50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde; muayeneler hariç |
Kendi personelinden görevlendirmede Kanun ek bir ödeme de öngörür: görevlendirilen personele, görev yaptığı her saat için 200 gösterge rakamının memur aylık katsayısıyla çarpımı tutarında ilave ödeme hizmet alan kurum tarafından yapılır; günlük mesai saatlerine bağlı kalmak kaydıyla aylık 80 saati aşan görevlendirmeler bu ödemede dikkate alınmaz (md. 8/7).
Kamuya özgü bir esneklik de İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği md. 14/2’dedir: özel işyerlerinde hesaplanan zorunlu süre bölünerek birden fazla kişiye görevlendirme yapılamaz; kamu kurum ve kuruluşları bu yasağın dışında tutulmuştur. Bu, birden fazla belgeli personeli olan kurumların süreyi paylaştırabilmesini sağlar.
Belediye İSG: birden fazla işyeri, farklı tehlike sınıfları
Belediye İSG planlamasının en sık yapılan hatası, belediyeyi tek bir işyeri gibi ele almaktır. Bir belediyenin hizmet binası, fen işleri şantiyeleri, araç bakım atölyesi, park bahçe ekipleri, mezbaha, su ve kanalizasyon tesisleri farklı SGK işyeri sicillerinde ve farklı tehlike sınıflarında olabilir. Tehlike sınıfı her işyerinde yürütülen asıl işe göre belirlenir; nasıl bulunacağını tehlike sınıfı nasıl öğrenilir yazımızda anlattık.
Bu yapı üç pratik sonuç doğurur:
- Süre hesabı işyeri bazında yapılır. Örneğin tehlikeli sınıfta 120 çalışanı olan bir birim için aylık asgari süre uzman için 120 × 20 = 2.400 dakika (40 saat), hekim için 120 × 10 = 1.200 dakika (20 saat) olur. Kendi işyerleriniz için İSG yükümlülük hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
- Uzmanın belge sınıfı da işyerine göre değişir. Çok tehlikeli işyerinde A, tehlikelide en az B, az tehlikelide en az C sınıfı belge gerekir (md. 8/5).
- Diğer sağlık personeli on ve daha fazla çalışanı olan çok tehlikeli işyerlerinde ayrıca görevlendirilir (md. 6/1-a).
Belediye şirketleri, kamu kurumu değil özel hukuk tüzel kişisidir; bunlarda özel işveren kuralları uygulanır. Hizmet alımıyla çalışan temizlik veya güvenlik personelinin İSG hizmetini ise yüklenici firma sağlar; kurum, aynı çalışma alanını paylaşan işveren olarak koordinasyonu kurar (6331 md. 23).
Okullarda iş güvenliği: neye bakılır?
Okullarda iş güvenliği denince çoğu zaman yalnız öğrenci güvenliği düşünülür; oysa 6331’in konusu okulun çalışanlarıdır. Bir okulun risk değerlendirmesinde öne çıkan başlıklar şunlardır:
- Kazan dairesi, mutfak ve yemekhanede çalışan personelin riskleri.
- Laboratuvar kimyasalları ve mesleki eğitim veren okulların atölyelerindeki tezgâhlar.
- Bina yaşı, kaçış yolları, deprem ve yangın senaryoları ile acil durum ekipleri.
- Ses kullanımı, uzun süre ayakta çalışma ve şiddet gibi öğretmenlere özgü riskler.
- Bakım, onarım ve temizlik işlerinde yüksekte çalışma ve elektrik.
Az tehlikeli sınıftaki ve 50’den az çalışanı olan bir okulda aylık süreler aynı sözleşme yılı içinde birleştirilebilir; örneğin 45 çalışanlı bir okulda hekim için aylık 225, uzman için 450 dakika gerekir. Bu okullarda Bakanlıkça ilan edilen eğitimi tamamlayan ve işyerinin yönetiminde görev alıp işyerinde düzenli bulunan yönetici veya yardımcısı da hizmeti üstlenebilir; işe giriş ve periyodik muayeneler bu kapsamın dışındadır. Mesleki eğitimdeki öğrencilerin durumu için mesleki eğitimdeki öğrenciler ve İSG yazımıza bakabilirsiniz.
Kamu kurumu için adım adım planlama
- İşyeri envanteri: Kurumun bütün SGK işyeri sicillerini, adreslerini ve faaliyetlerini listeleyin.
- Çalışan sayısı: Her işyerinde memur, sözleşmeli ve işçi dahil bütün çalışanları sayın; çırak ve stajyerler süre hesabına katılmaz (md. 6/4).
- Tehlike sınıfı: Her işyerinin asıl işine göre sınıfı belirleyin.
- Süre ve kişi hesabı: Uzman, hekim ve gerekiyorsa diğer sağlık personeli sürelerini hesaplayın; tam süreli görevlendirme eşiğini aşan işyerlerinde işyeri sağlık ve güvenlik birimi kurulması gerekir.
- Kaynak seçimi: Belgeli personeliniz, başka kurumlardan görevlendirme, OSGB, döner sermayeli kuruluş veya ÇASMER seçeneklerini birlikte değerlendirin.
- İhale veya görevlendirme: Hizmet alımı yapılacaksa 4734 sayılı Kanun takvimini erken başlatın.
- İSG-KATİP: Kurum içi görevlendirmede İSG-KATİP’teki görevlendirme belgesi en geç beş gün içinde düzenlenip onaylanır; başka bir kuruma görevlendirmede görevlendirilen kişiler de onaylar. OSGB’den hizmet alımında sözleşme iki tarafça en geç beş gün içinde onaylanır (Yönetmelik md. 14/3-c ve 14/5). Ayrıntı için İSG-KATİP sözleşme onayı yazımıza bakın.
- İlk işler: Risk değerlendirmesi, acil durum planı, çalışan eğitimleri ve sağlık gözetimi takvimi.
Kamu binalarında yangın güvenliği denetimini Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik md. 131/1-b, kurum amiri veya görevlendireceği kişi ya da heyet, mülki amir ve ilgili bakanlık denetim elemanlarına verir. Bu denetimler ile İSG çalışmalarının acil durum planı üzerinde birleştirilmesi işi kolaylaştırır.
SİSTEMER, Bursa ve sınır komşusu illerdeki kamu kurumlarına iş güvenliği uzmanlığı ve işyeri hekimliği hizmetini, kurumun ihale ve İSG-KATİP süreçlerine uygun biçimde planlar. OSGB ile kurum içi görevlendirme arasındaki tercih için kadrolu uzman mı, OSGB mi yazımız da yol gösterir.
Sık Sorulan Sorular
Kamu kurumları uzman ve işyeri hekimi görevlendirmek zorunda mı?
Evet. Kamu kurumları için bu yükümlülüğü erteleyen hüküm Anayasa Mahkemesinin E.2024/54, K.2025/163 sayılı kararıyla iptal edildi ve karar 09.12.2025’te yayımlandı. Yeni bir erteleme bulunmadığından kamu kurumları da 6331 md. 6’daki görevlendirmeyi yapmalıdır.
Kamu işyeri hekimi kurumun kendi doktoru olabilir mi?
İşyeri hekimliği belgesi olan kurum personeli, asli görevinin yanında ve belirlenen çalışma süresine uyarak kendi kurumunda görevlendirilebilir. Başka bir kamu kurumunda görevlendirme için personelin muvafakati ve üst yöneticinin onayı gerekir; her iki durumda da görevlendirme İSG-KATİP’ten onaylanır.
Belediyeler OSGB’den doğrudan hizmet alabilir mi?
Kamu İhale Kanunu kapsamındaki kurumlar OSGB’den hizmeti bu Kanun hükümleri çerçevesinde alır. Sağlık Bakanlığına ait döner sermayeli kuruluşlardan ise doğrudan hizmet alınabilir. Sözleşme İSG-KATİP’te iki tarafça en geç beş gün içinde onaylanır.
Okul müdürü İSG hizmetini kendisi yürütebilir mi?
Yalnız 50’den az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıftaki okullarda, Bakanlıkça ilan edilen eğitimi tamamlamak şartıyla yürütebilir. Bu durumda da işe giriş ve periyodik muayeneler ile tetkikler kapsam dışında kalır ve hekim tarafından yapılmalıdır.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.