Kısaca
Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği (2016/425/AB) KKD’leri koruma sağladıkları riskin ağırlığına göre üç kategoriye ayırır ve her kategori için farklı bir uygunluk değerlendirmesi öngörür. Kategori III ürünlerde CE işaretinin yanında onaylanmış kuruluşun dört haneli kimlik numarası bulunmak zorundadır. Satın almada CE işaretine ek olarak Türkçe kullanım kılavuzu, AB uygunluk beyanı ve onaylanmış kuruluşun gerçekten o ürün için yetkili olduğu kontrol edilmelidir.
KKD kategorileri neden önemli?
İşyerinde bir maske, eldiven veya emniyet kemeri satın alırken çoğu zaman yalnızca fiyata ve stok durumuna bakılır. Oysa aynı rafta duran iki ürünün biri yönetmeliğe uygun bir uygunluk değerlendirmesinden geçmiş, diğeri yalnızca üzerine CE harfleri basılmış olabilir. Farkı anlamanın yolu, KKD kategorilerini ve her kategoride ürün üzerinde ve belgelerde neyin görülmesi gerektiğini bilmektir.
KKD’ler iki ayrı yönetmelikle düzenlenir:
- Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği (2016/425/AB) (RG 01.05.2019, sayı 30761): KKD’nin tasarımı, üretimi ve piyasaya arzı. İmalatçı, ithalatçı ve dağıtıcının yükümlülüklerini düzenler.
- KKD’lerin İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik: İşverenin seçme, verme ve kullandırma yükümlülükleri. Md. 6’ya göre işyerinde kullanılan KKD, Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği’ne uygun tasarlanmış ve üretilmiş olmalı; bu yönetmelik kapsamındaki ürünlerde CE işareti ve Türkçe kullanım kılavuzu bulunmalıdır.
Yani işveren, KKD’yi üretmese de CE işaretli ve belgeli ürünü seçmekten sorumludur. Çalışanlara uygun ve CE işaretli KKD vermemenin 2026 temel idari para cezası çalışan başına 8.980 TL’dir ve çalışan başına hesaplanan bu cezada tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre artırım uygulanmaz. Diğer cezaları İSG idari para cezaları aracında bulabilirsiniz. İşverenin genel KKD yükümlülükleri için KKD Kullanımı Yönetmeliği yazımıza bakın.
Kategori I, II, III: yönetmelikteki tanımlar
Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği md. 19, KKD’lerin Ek-1’deki risk kategorilerine göre sınıflandırılmasını; md. 20 de her kategori için izlenecek uygunluk değerlendirme yöntemini belirler:
| Kategori | Ek-1’deki tanım | Uygunluk değerlendirmesi (md. 20) | Ürün üzerinde |
|---|---|---|---|
| Kategori I | Yalnızca asgari düzeydeki riskler: yüzeysel mekanik yaralanmalar; zayıf etkili temizlik malzemeleriyle veya suyla uzun süreli temas; 50 °C’yi geçmeyen sıcak yüzeyler; güneş ışığının gözlere zararı (güneşin doğrudan gözlenmesi hariç); aşırı olmayan atmosferik şartlar | Modül A: üretimin dâhili kontrolü (imalatçının kendisi) | CE işareti |
| Kategori II | Kategori I ve III dışında kalan riskler | Modül B (onaylanmış kuruluşça AB tip incelemesi) + Modül C (üretimin dâhili kontrolüne dayalı tipe uygunluk) | CE işareti |
| Kategori III | Ölüm veya sağlığa geri dönüşü olmayan zarar gibi çok ciddi sonuçlara yol açan riskler | Modül B + Modül C2 (ürünün rastgele aralıklarla denetimli muayenesi) veya Modül D (üretim sürecinin kalite güvencesi) | CE işareti + onaylanmış kuruluşun kimlik numarası |
Ek-1, Kategori III’ün kapsadığı riskleri tek tek sayar: sağlığa zararlı maddeler ve karışımlar; yetersiz oksijenli ortamlar; zararlı biyolojik ajanlar; iyonize radyasyon; etkileri en az 100 °C hava sıcaklığıyla karşılaştırılabilen yüksek sıcaklıklı ortamlar; etkileri −50 °C ve daha düşük sıcaklıktaki havayla karşılaştırılabilen düşük sıcaklıklı ortamlar; yüksekten düşme; elektrik şoku ve enerji hatlarında çalışma; boğulma; elde taşınan elektrikli testerenin neden olduğu kesilmeler; yüksek basınçlı püskürtme; kurşun yaralanmaları veya bıçak batmaları; zararlı gürültü.
Bu tanımlardan işyerinde sık kullanılan ürünler için şu tablo çıkar:
| Ürün | Koruduğu risk | Kategori |
|---|---|---|
| Hafif bahçe veya bulaşık eldiveni | Yüzeysel mekanik risk, zayıf temizlik maddesi | I |
| Baret, iş ayakkabısı, mekanik risk eldiveni, darbeye karşı gözlük | Kategori I ve III dışındaki riskler | II |
| Toz maskesi (FFP1–FFP3) ve gaz maskesi | Sağlığa zararlı maddeler | III |
| Kimyasal koruyucu eldiven ve giysi | Sağlığa zararlı maddeler | III |
| Paraşüt tipi emniyet kemeri ve düşme durdurucu | Yüksekten düşme | III |
| Kulak tıkacı ve kulaklık | Zararlı gürültü | III |
| Elektrik yalıtkan eldiveni | Elektrik şoku | III |
| Zincirli testereye karşı koruyucu pantolon | Elde taşınan elektrikli testerenin neden olduğu kesilmeler | III |
Kesin kategori, imalatçının ürünü hangi risk için tasarladığına bağlıdır; aynı tür ürün farklı amaçlarla farklı kategoride piyasaya sunulabilir. Bu nedenle kategoriyi tahmin etmek yerine ürünün uygunluk beyanına bakmak gerekir.
KKD CE işareti ve onaylanmış kuruluş numarası nasıl kontrol edilir?
Yönetmelik md. 18, KKD CE işareti için şu kuralları koyar:
- CE işareti her KKD’nin üzerine kolayca görülebilecek, okunabilecek ve silinmeyecek şekilde konur; ürünün özelliği buna izin vermiyorsa ambalaja veya beraberindeki belgelere konur.
- CE işareti, KKD piyasaya arz edilmeden önce konur.
- Kategori III KKD’lerde CE işaretinin yanına, Modül C2 veya Modül D kapsamındaki uygunluk değerlendirmesine katılan onaylanmış kuruluşun kimlik kayıt numarası konur.
- CE işaretinden ve gerekiyorsa kuruluş numarasından sonra, KKD’nin koruma sağladığı riski gösteren piktogram yer alır.
Onaylanmış kuruluş numarası dört hanelidir. Kategori III bir üründe bu numara yoksa ürün, mevzuatın öngördüğü şekilde işaretlenmemiştir. Numara varsa iki kontrol daha yapın:
- Numarayı Avrupa Komisyonu’nun onaylanmış kuruluşlar veri tabanında (NANDO) arayın ve kuruluşun 2016/425 sayılı KKD Tüzüğü kapsamında bildirilmiş olduğunu görün.
- Kuruluşun, sizin aldığınız ürün türü ve modül için yetkili olduğunu kontrol edin. Yalnızca baret için yetkili bir kuruluşun numarası, bir emniyet kemeri üzerinde anlamsızdır.
CE işaretinin şekli de bir ipucudur. İşaretin oranları ve harfler arasındaki boşluk “CE” İşareti Yönetmeliği’nde tanımlanmıştır; harfleri birbirine çok yakın, oranları bozuk bir işaret dikkatle incelenmelidir.
KKD uygunluk beyanı ve kullanım kılavuzu
Ürünün üzerindeki işaret, belgelerle desteklenmediği sürece eksiktir. Yönetmelik md. 9’a göre imalatçı:
- Ürünü tip, parti veya seri numarasıyla tanımlanabilir kılar ve kendi adını, ticari unvanını veya markasını ve iletişim adresini ürünün, ambalajın veya beraberindeki belgenin üzerinde gösterir.
- Kullanım kılavuzunu Türkçe hazırlar ve KKD ile birlikte sunar.
- AB Uygunluk Beyanını KKD ile birlikte verir ya da beyana erişilebilecek internet adresini kullanım kılavuzunda belirtir.
- Teknik dosyayı ve uygunluk beyanını, KKD’nin piyasaya arzından itibaren 10 yıl saklar.
İthal ürünlerde ithalatçı da kendi adını, ticari unvanını veya markasını ve adresini ürün, ambalaj veya beraberindeki belgede göstermek ve Türkçe kullanım kılavuzunu ürünle birlikte sunmak zorundadır (md. 11). Dağıtıcı ise ürünü satmadan önce CE işaretini, gerekli belgeleri ve Türkçe kılavuzu teyit eder (md. 12).
KKD uygunluk beyanının içeriği Ek-9’da belirlenmiştir. Beyanda şunları arayın:
| Ek-9’daki başlık | Kontrol edeceğiniz nokta |
|---|---|
| KKD’nin tanımı | Ürün, tip/model, parti veya seri numarası aldığınız ürünle aynı mı? |
| İmalatçının adı ve adresi | Ürün ve ambalajdakiyle tutarlı mı? |
| Uyulan mevzuat | 2016/425 anılıyor mu; eski 89/686/AET’ye dayanan beyan mı? |
| Uyumlaştırılmış standartlar | Ürüne uygun standart ve tarihi yazıyor mu? |
| AB Tip İnceleme Belgesi (Kategori II ve III) | Onaylanmış kuruluşun adı, numarası ve belge numarası var mı? |
| Modül C2 veya D (Kategori III) | Üretim aşamasındaki onaylanmış kuruluşun adı ve numarası var mı? |
| İmza | Yer, tarih, imzalayan kişinin adı ve unvanı var mı? |
Sahte KKD: satın almada dikkat edilecekler
Sahte KKD her zaman kötü görünmez; ambalajı ve fiyatı ikna edici olabilir. Aşağıdaki işaretlerden biri bile, ürünü kullanmadan önce durup incelemeniz için yeterlidir:
- Kategori III bir üründe (maske, kemer, kimyasal eldiven, kulak koruyucu) CE işaretinin yanında dört haneli kuruluş numarası yok.
- Numara var ama NANDO’da KKD için bildirilmiş bir kuruluşa ait değil veya o ürün türünü kapsamıyor.
- Türkçe kullanım kılavuzu yok; ürün yalnızca yabancı dilde etiketli.
- Uygunluk beyanı istendiğinde verilmiyor ya da beyandaki model numarası üründekiyle eşleşmiyor.
- Ürün üzerinde standart numarası (ör. maskede filtre sınıfı ve standart) eksik veya ürünün türüyle uyumsuz.
- Belgelerde yalnızca “test raporu” veya “uygunluk sertifikası” adlı, düzenleyeni belirsiz kâğıtlar var.
- Fiyat, aynı sınıftaki ürünlerin piyasa fiyatlarının çok altında.
Satın alma sürecinize bu kontrolleri yerleştirmek için tedarikçiden her ürün kalemi için uygunluk beyanını ve gerekiyorsa AB Tip İnceleme Belgesinin bir kopyasını isteyin, ilk partiyi teslim alırken ürün üzerindeki işaretleri belgelerle karşılaştırın ve bu belgeleri KKD dosyanızda saklayın. Uygunsuz olduğunu düşündüğünüz bir ürünü piyasa gözetiminden sorumlu bakanlığa bildirebilirsiniz; yönetmelikte “Bakanlık” olarak anılan kurum, bugün Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’dır.
Ürün grubuna özgü işaretler için toz maskesi FFP1, FFP2, FFP3, iş eldiveni seçimi ve paraşüt tipi emniyet kemeri yazılarımızı okuyabilirsiniz. Verilen KKD’lerin kayıt altına alınması için KKD zimmet ve değişim takibi yazımız yol gösterir. KKD seçiminin risk değerlendirmesine bağlanmasını ve satın alınan ürünlerin belgelerinin kontrolünü iş güvenliği uzmanlığı hizmetimiz kapsamında yürütüyoruz.
Sık Sorulan Sorular
Kategori 3 KKD ne demek?
Ölüm veya sağlığa geri dönüşü olmayan zarar gibi çok ciddi sonuçları olan risklere karşı koruyan KKD’dir. Solunum koruyucular, kimyasal eldivenler, düşmeye karşı kemerler, kulak koruyucular ve elektrik yalıtkan eldivenleri bu gruptadır. Bu ürünlerde CE işaretinin yanında onaylanmış kuruluşun dört haneli numarası bulunur.
Kategori II bir üründe neden kuruluş numarası yok?
Kategori II’de onaylanmış kuruluş tasarım aşamasında AB tip incelemesi yapar; üretim kontrolü imalatçıdadır. Yönetmelik kuruluş numarasının CE işaretinin yanına konmasını yalnızca Kategori III için ister. Kategori II ürünün tip inceleme belgesi bilgisi uygunluk beyanında yer alır.
Türkçe kullanım kılavuzu olmayan KKD kullanılabilir mi?
Kullanılmamalıdır. KKD Kullanımı Yönetmeliği, Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği kapsamındaki ürünlerde CE işareti ve Türkçe kullanım kılavuzu bulunmasını ister; imalatçı ve ithalatçı da kılavuzu Türkçe olarak ürünle birlikte sunmakla yükümlüdür.
Eski yönetmeliğe göre belgelendirilmiş KKD hâlâ geçerli mi?
Yeni yönetmelik, 21.04.2019’dan önce eski yönetmeliğe (89/686/AET) uygun olarak piyasaya arz edilmiş ürünlerin piyasada bulunmasına engel olmaz; ancak eski yönetmeliğe göre düzenlenen AT tip inceleme belgeleri ve onay kararları en geç 21.04.2023’e kadar geçerliydi. Bugün yeni satın alınan bir ürünün belgelerinde 2016/425’e atıf aranmalıdır.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.