Kısaca
Mevzuat belirli bir zimmet formu dayatmaz; ama KKD’yi ücretsiz verdiğinizi, doğru ürünü doğru kişiye teslim ettiğinizi ve yıpranan donanımı yenilediğinizi ancak çalışan bazında tuttuğunuz kayıtla gösterebilirsiniz. İyi bir tutanakta ürünün tipi ve koruma sınıfı, beden, teslim tarihi ve bir sonraki değişimin kriteri yazar. Değişim süresini işletme kendisi, riskin derecesine ve kullanım koşullarına göre belirler.
KKD zimmet tutanağı ne işe yarar?
Denetimde “KKD veriyor musunuz?” sorusunun cevabı sözle değil, kayıtla verilir. Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik işverene beş somut yükümlülük verir; KKD zimmet tutanağı, bunların her birini belgelemenin en pratik yoludur:
- KKD’ler işveren tarafından ücretsiz verilir; bakımı, onarımı ve gereken parçaların değişimi de işverene aittir (md. 6/1-e).
- Kullanım şartları ve özellikle kullanılma süreleri; riskin derecesi, maruziyet sıklığı, çalışma yerinin özellikleri ve KKD’nin performansına göre belirlenir (md. 6/1-c).
- KKD, çalışanların kolayca erişebileceği yerlerde ve yeterli miktarda bulundurulur (md. 6/1-h).
- Kullanım konusunda uygulamalı eğitim verilir (md. 6/1-g).
- Arızalı KKD giderilmeden kullanılmaz; gerektiğinde yenisiyle değiştirilir ve her kullanımdan önce kontrol edilir (md. 8/3).
Yönetmelikte “zimmet” kelimesi geçmez. Buradaki zimmet, teslimin ispatıdır; çalışana bir bedel borcu yüklemez. 6331 sayılı Kanun md. 4 de İSG tedbirlerinin maliyetinin çalışana yansıtılamayacağını söyler. Tutanağa “kaybedilen veya yıpranan KKD’nin bedeli maaştan kesilir” gibi bir madde yazmayın; bu hem mevzuata aykırıdır hem de çalışanın yıpranan donanımı saklamasına yol açar.
KKD’nin hangi işte hangi standartla seçileceğini KKD seçimi yazımızda, yönetmeliğin tamamını KKD kullanımı yönetmeliği yazımızda anlattık. Bu yazı, seçim yapıldıktan sonraki işi ele alıyor: teslim, değişim ve takip.
KKD teslim tutanağı nasıl doldurulur?
Toplu bir imza listesine “KKD teslim edilmiştir” yazıp çalışanlara imzalatmak denetimde yetersiz kalır. Neyin, kime, hangi bedende, ne zaman verildiği ve bir sonraki değişimin ne zaman yapılacağı görünmelidir. Aşağıdaki alanlar yeterlidir:
| Alan | Ne yazılır? | Sık yapılan hata |
|---|---|---|
| Çalışan ve görev | Ad soyad, bölüm, görev (ör. gazaltı kaynakçısı) | Yalnız bölüm adı yazmak |
| KKD ve tip | Ürün adı, marka/model veya stok kodu | “Eldiven” yazıp tipini belirtmemek |
| Standart ve koruma sınıfı | Ör. TS EN 388 seviyesi, FFP2, S3 | Boş bırakmak; denetimde doğru ürün verildiği anlaşılmaz |
| Beden / numara | Eldiven bedeni, ayakkabı numarası | Tek beden almak, uymayan KKD’yi “verilmiş” saymak |
| Adet ve teslim tarihi | Gün, ay, yıl | Tarih yerine yalnız ay yazmak |
| Sonraki değişim | Tarih veya kriter (hasar, imalatçı ömrü, olay) | Sütunu hiç açmamak |
| Bilgilendirme ve eğitim | Kullanım kılavuzu gösterildi, uygulamalı eğitim verildi | Eğitimi ayrı bir kayıtla ilişkilendirmemek |
| İmzalar | Teslim alan çalışan ve teslim eden | Teslim edenin imzası eksik |
İki pratik kural ekleyin. Birincisi, ilk teslimi işe başlama eğitimiyle aynı gün yapın; KKD’nin takılması ve kontrolü bu eğitimin uygulamalı kısmında gösterilir. İkincisi, yabancı uyruklu veya okuma güçlüğü olan çalışanlarda tutanağın içeriğini sözlü olarak da anlatın. Yönetmelik talimatların çalışanların anlayacağı şekilde olmasını ister (md. 6/2).
Ücretsiz şablon: çalışan bazında KKD zimmet kartı
Aşağıdaki tabloyu bir hesap tablosuna kopyalayıp her çalışan için ayrı bir sayfa (kart) olarak kullanabilirsiniz. Örnek satırlar, Bursa’daki metal işleme atölyelerinde sık görülen bir kaynakçı görevi için doldurulmuştur.
| No | Tarih | KKD (tip, standart, sınıf) | Beden | Adet | Neden verildi? | Sonraki değişim / kriter | Çalışan imza | Teslim eden |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 05.01.2027 | Kaynakçı eldiveni, TS EN 12477 | 10 | 2 çift | İlk teslim | Delik, sertleşme veya en geç 4 hafta | ||
| 2 | 05.01.2027 | Otomatik kararan kaynak maskesi, TS EN 175 / TS EN 379 | – | 1 | İlk teslim | Ön koruma camı çizildiğinde cam değişir | ||
| 3 | 05.01.2027 | İş ayakkabısı S3 | 43 | 1 çift | İlk teslim | Burun hasarı, taban aşınması | ||
| 4 | 05.01.2027 | Kulak tıkacı, TS EN 352-2 | – | 1 kutu | İlk teslim | Tek kullanımlık; vardiya başı yenisi | ||
| 5 | 28.01.2027 | Kaynakçı eldiveni | 10 | 1 çift | Yıpranma (delik) | Aynı kriter |
“Neden verildi?” sütunu önemlidir. İlk teslim, yıpranma, arıza, kayıp, beden değişikliği ve görev değişikliği ayrı yazıldığında, hangi ürünün beklenenden hızlı yıprandığını ve hangi görevde kaybın arttığını kayıttan görebilirsiniz. Görev değiştiren çalışanın kartına yeni görevin KKD’lerini ekleyin; risk değerlendirmesindeki KKD matrisi de bu kartın kaynağıdır.
KKD değişim süresi nasıl belirlenir?
Mevzuat “eldiven ayda bir değişir” gibi sabit süreler vermez. Süreyi işletme belirler ve gerekçesini yazar. Her KKD için üç tetikleyiciden en az birini tanımlayın; hangisi önce gelirse değişim yapılır:
- Süre: Kullanım yoğunluğuna göre belirlenen azami süre. İmalatçı kılavuzunda bir kullanım ömrü veya son kullanma tarihi varsa, işletme kuralı bunu aşamaz.
- Durum: Gözle görülen hasar, deformasyon, filtre direncinin artması, kılavuzdaki değiştirme işaretleri.
- Olay: Darbe alan baret, düşmeyi durduran düşüş durdurucu sistem, kimyasal sıçramaya maruz kalan eldiven. Bunlar imalatçı talimatına göre değerlendirilmeden yeniden kullanılmaz.
| KKD | Tipik değişim tetikleyicisi | Kim kontrol eder? |
|---|---|---|
| Kesilmeye dayanıklı eldiven | Delik, kesik, kaplamanın soyulması | Çalışan her kullanım öncesi |
| Baret | İmalatçı ömrü, çatlak, darbe | Çalışan; bölüm sorumlusu aylık |
| Filtreli yarım maske / filtre | Nefes alma zorluğu, koku, imalatçı talimatı | Çalışan; işyeri hekimi uyum kontrolünde |
| İş ayakkabısı | Burun koruyucunun açığa çıkması, taban aşınması | Çalışan; bölüm sorumlusu |
| Tam vücut kemeri | Kılavuzdaki ömür, dikiş hasarı, düşüş sonrası | Yetkin kişinin kayıtlı kontrolü |
Değişim süresini ilk yıl gözleme dayalı koyun, sonra kayda göre düzeltin. Kaynak bölümünde 2 haftada delinen eldiven için “4 hafta” kuralı yazmak, çalışanı delik eldivenle çalışmaya zorlar. Tersine, hiç yıpranmamış ürünü takvim geldi diye atmak da gerekmez; kriter “süre veya durum, hangisi önce” olmalıdır. Toz ve gaz maskelerinde sınıf seçimi için toz maskesi FFP1, FFP2, FFP3, eldivenlerde iş eldiveni seçimi yazılarımıza bakın.
KKD zimmet listesi ve stok takibi
Kişi kartları kimin neyi aldığını gösterir; KKD zimmet listesi ise bölüm bazında toplam tüketimi. İkisini birlikte tutarsanız stok planlaması kendiliğinden çıkar. Yönetmeliğin “yeterli miktarda bulundurma” şartı, depoda doğru bedenin bitmemesi demektir.
Basit bir asgari stok hesabı:
Asgari stok = aylık ortalama tüketim × (tedarik süresi, ay) + emniyet stoğu
Örnek: 40 operatörün çalıştığı bir sac işleme bölümünde kesilmeye dayanıklı eldiven ortalama haftada 1 çift tüketiliyor.
- Aylık tüketim ≈ 40 × 52 / 12 ≈ 173 çift
- Tedarikçi siparişi 2 haftada (≈ 0,5 ay) getiriyor → 173 × 0,5 ≈ 87 çift
- Beklenmeyen artışlar için %25 emniyet stoğu → 87 × 1,25 ≈ 109 çift
Stok bu seviyeye indiğinde sipariş verilir. Hesabı bedenlere dağıtmayı unutmayın: 109 çiftin hepsi 9 numaraysa, 10 numara giyen çalışan yine eldivensiz kalır. Bedenleri kişi kartlarından sayın.
Ayda bir, zimmet listesindeki toplam tüketimi bölümlerin çalışan sayısıyla karşılaştırın. Bir bölümde çalışan başına tüketim diğerlerinin iki katıysa ya ürün o işe uygun değildir ya da yıpranmayı hızlandıran bir koşul (keskin çapak, yağ, sıcak parça) vardır. Bu bulgu, KKD’den önce toplu önlemle çözülebilecek bir riskin işareti olabilir ve risk değerlendirmesine geri bildirilmelidir.
Stok takibinde ayrıca şunlara bakın: rafta bekleyen filtre ve baretlerde imalatçının verdiği raf ömrü, ürünlerin Türkçe kılavuzları ve uygunluk belgelerinin dosyada olup olmadığı, tek kişinin kullanması gereken bir KKD’nin ortak kullanılıyorsa hijyen önlemi (md. 6/1-ç).
Denetimde sık görülen zimmet hataları
- Tek sayfalık toplu imza listesi. Ürün tipi, beden ve tarih yok; kim neyi aldı belli değil.
- Yalnız ilk teslim kayıtlı. Yeniden verilen KKD’ler yazılmadığı için değişim yapılmıyor gibi görünür.
- Alt işveren ve geçici çalışanlar unutulmuş. Aynı sahada çalışan herkesin KKD’sinin kimden ve nasıl sağlandığı belli olmalıdır.
- Kayıt ile risk değerlendirmesi uyuşmuyor. Risk değerlendirmesinde FFP3 yazarken tutanakta FFP1 teslim edilmesi.
- Bedel kesintisi maddesi. Tutanağa yazılan her kesinti ifadesi, KKD’nin ücretsiz verilmediğine dair kanıt hâline gelir.
- Eski kartlar atılmış. İşten ayrılan çalışanların kartları da İSG dosyasında saklanmalıdır; dosya düzeni için İSG dosyası içeriği yazımıza bakın.
Zimmet kartlarını ve KKD matrisini risk değerlendirmesiyle birlikte kurmak, iş güvenliği uzmanlığı hizmetimizin olağan parçasıdır. Metal işleme bölümlerine özgü KKD ihtiyaçları için metal ve makine sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
KKD zimmet tutanağı zorunlu mu?
Yönetmelik belirli bir form adı vermez. Ancak KKD’yi ücretsiz verdiğinizi, uygulamalı eğitim sağladığınızı ve yıpranan donanımı değiştirdiğinizi kanıtlamanız gerekir. Çalışan bazında, tarihli ve imzalı bir teslim kaydı bunun en güvenilir yoludur.
Çalışan KKD’sini kaybederse ne yapılır?
Yenisi bekletilmeden verilir; KKD’siz çalışma başlatılmaz. Kayıp, karttaki “neden verildi?” sütununa yazılır. Kayıplar sık tekrarlanıyorsa saklama yeri, beden uyumu veya ürünün rahatsızlığı gibi nedenleri araştırın.
KKD değişim süresini kim belirler?
İşveren, risk değerlendirmesi ekibiyle birlikte belirler. Yönetmelik süreyi riskin derecesine, maruziyet sıklığına, çalışma yerinin özelliklerine ve KKD’nin performansına bağlar. İmalatçının verdiği kullanım ömrü varsa bu süre aşılmaz.
Zimmet kaydı kâğıtta mı, dijital mi tutulmalı?
İkisi de olabilir. Önemli olan kaydın çalışan bazında, tarihli ve teslim alanın onayını gösterir biçimde olmasıdır. Dijital sistemde çalışanın onayını nasıl aldığınızı ve kayıtların değiştirilemez biçimde saklandığını gösterebilmelisiniz.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.