Kısaca
Motokuryenin en büyük riski trafik kazasıdır ve iş sırasında olan kaza iş kazası sayılır. Trafik mevzuatı motosiklet sürücüsüne kask, kaskta vizör yoksa koruma gözlüğü ve 2025 değişikliğiyle koruyucu eldiveni zorunlu kılar; gece seyahatlerinde reflektif giysi aranır. İşverenin asıl etki alanı ise zaman baskısı, çalışma süresi, hava koşullarında durdurma kuralı ve motosiklet bakımıdır.
Motokurye iş güvenliğinde işverenin sorumluluğu nereden başlar?
Yemek siparişi, eczane teslimatı, e-ticaret paketi ya da şirket evrakı: Bursa ve çevre illerde motosikletle dağıtım yapan çalışanların sayısı her yıl artıyor. Motokurye iş güvenliği konuşulurken çoğu işveren meseleyi kaskla sınırlar; oysa kuryenin işyeri yolun kendisidir ve riskin büyük bölümü işverenin belirlediği çalışma düzeninden doğar.
5510 sayılı Kanun md. 13’e göre işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle meydana gelen kaza, işyerinin dışında olsa da iş kazasıdır. Dolayısıyla dağıtım sırasında yaşanan bir kurye trafik kazası, işverenin kayıt, inceleme ve bildirim yükümlülüklerini doğurur. 6331 sayılı Kanun md. 4 ise işverene işle ilgili her türlü riski değerlendirme ve önlem alma görevi verir; bu değerlendirme yolu, hava koşullarını, teslimat hedeflerini ve motosikletin kendisini kapsar.
Bu yazı, kuryeyi kendi çalışanı olarak istihdam eden işletmeler içindir: restoranlar, marketler, eczaneler, kargo ve dağıtım firmaları.
Kurye trafik kazası: riskler ve işverenin önlemleri
Trafik kazasının nedenleri yalnız sürücü davranışı değildir. Aşağıdaki tablo, sahada sık görülen nedenleri işverenin elindeki önlemlerle eşleştirir.
| Risk | Sahadaki görünümü | İşverenin önlemi |
|---|---|---|
| Zaman baskısı | Kısa teslim süresi hedefi, teslimat başına prim | Hedefleri mesafe, trafik ve havaya göre belirlemek; geç teslimatı cezalandırmamak; hız ihlallerini izlemek |
| Görünmezlik | Araç sürücülerinin motosikleti geç fark etmesi | Açık renkli ve reflektif giysi, farların gündüz de açık olması |
| Telefon kullanımı | Sipariş uygulamasına sürüş sırasında bakmak | Sabit telefon tutucu, sürüş sırasında ekrana dokunmama kuralı, sesli yönlendirme |
| Yorgunluk | Uzun vardiya, mola verilemeyen yoğun saatler | Vardiya planı, fiilen kullanılabilen ara dinlenmesi |
| Motosiklet arızası | Aşınmış lastik, zayıf fren, yanmayan lamba | Günlük kontrol listesi, bakım kaydı, arızalı aracın çıkarılmaması |
| Yük | Ağır veya dengesiz kutu | Kutunun sabitlenmesi, kutu kapasitesinin aşılmaması |
| Yol yüzeyi | Yağmurda yol çizgisi, rögar kapağı, ıslak yaprak | Eğitimde ele almak, kötü havada durdurma kuralı |
Zaman baskısı listenin başındadır, çünkü diğer risklerin çoğunu büyütür. “Kaç dakikada teslim” sözü veren bir işletmenin bu sözü, kuryenin hızına yük olarak biner. Teslimat hedefi koyarken mesafeyi, saat dilimini ve havayı hesaba katmak, işverenin doğrudan kontrolündeki en etkili önlemdir.
Kurye kask zorunluluğu ve koruyucu ekipman
Trafik mevzuatı motosiklet sürücüsü için bazı koruyucuları zorunlu tutar. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu md. 78, 7574 sayılı Kanunla 2026’da yapılan değişiklikle koruma başlığı ve koruma gözlüğünün usulüne uygun kullanılmasını zorunlu tutar; usulüne uygun kullanmayanlar kullanmamış sayılır. Çene kayışı bağlanmamış kask, bu nedenle kask sayılmaz.
İSG mevzuatı açısından bu ekipman, kuryenin kişisel koruyucu donanımıdır ve işveren tarafından sağlanır; İSG önlemlerinin maliyeti çalışana yansıtılamaz (6331 md. 4). Kurye koruyucu ekipmanı, zorunlu olanlarla sınırlı tutulmamalı; risk değerlendirmesinde şu kalemler birlikte ele alınmalıdır:
| Ekipman | Durum | Not |
|---|---|---|
| Kask | Zorunlu | ECE R 22 uyumlu, doğru beden, çene kayışı bağlı; düşme veya darbe sonrası değiştirilir |
| Eldiven | Zorunlu | TS EN 13594 uyumlu; kışın termal, yazın havalandırmalı model |
| Reflektif giysi | Gece zorunlu | Gündüz de açık renk tercih edilir |
| Koruyucu mont ve pantolon | Önerilen | Omuz, dirsek ve diz koruyuculu; EN 17092 serisi |
| Motosiklet botu | Önerilen | Bilek korumalı; EN 13634 |
| Yağmurluk ve termal katman | Önerilen | Reflektif şeritli model seçilir |
KKD seçiminin genel adımları için KKD seçimi nasıl yapılır yazımıza bakabilirsiniz. Çalışanlara uygun KKD vermemenin 2026 temel idari para cezası çalışan başına 8.980 TL’dir.
Hava koşulları: yağmur, buz ve sıcak
İki tekerlekli araç için hava koşulu, otomobile göre çok daha belirleyicidir. Yağmurda fren mesafesi uzar, görüş azalır; yol çizgisi ve rögar kapakları kayganlaşır. Buzlanmada ise motosikletin dengesi tek bir ani frenle kaybolur. Bursa’da kış aylarında sabah saatlerindeki buzlanma ve Uludağ eteklerine yayılan eğimli mahalleler, rotaya göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Sıcak havada ise uzun süre güneş altında ve kask içinde kalmak sıvı kaybını artırır. Su, gölgede mola ve en sıcak saatlerde rota planlaması önlemlerin başında gelir. Soğuk ve yağışlı hava giysileri için soğuk ve yağışlı havada koruyucu giysi, kış hazırlığının genel listesi için kış aylarında iş güvenliği yazılarımıza bakın.
Kurye çalışma süresi ve yorgunluk
Yorgunluk, dikkat ve tepki süresini doğrudan etkiler. 4857 sayılı İş Kanunu md. 63’e göre haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir; farklı dağıtıldığında günlük çalışma 11 saati aşamaz. Md. 68’e göre ara dinlenmesi şöyledir:
- 4 saat veya daha kısa işlerde 15 dakika,
- 4 saatten 7,5 saate kadar olan işlerde 30 dakika,
- 7,5 saatten uzun işlerde 1 saat.
Kurye için kritik nokta, molanın fiilen kullanılabilmesidir. Mola sırasında sipariş atanmaya devam ediyorsa kâğıt üzerindeki mola işe yaramaz. Sipariş sisteminde mola durumunu ayrı tanımlamak ve yoğun saatlerin ardından dinlenme planlamak gerekir. Gece dağıtımı yapan işletmeler için gece postalarında çalışma yazımız ek kuralları anlatır.
İşe alım, eğitim ve kaza sonrası
Sürücü belgesi: Karayolları Trafik Yönetmeliği md. 85, B sınıfı belge sahiplerinin A1 sertifikasıyla belirli motosikletleri kullanabilmesine imkân tanır; ancak her türlü ticari faaliyette kullanılan motosikletler bu kapsamın dışındadır. Kurye olarak çalışacak kişinin motosiklete uygun A1, A2 veya A sınıfı belgesi olmalıdır; işe alımda belge sınıfını ve geçerliliğini kontrol edin.
Sağlık: İşe giriş muayenesinde işyeri hekimi, çalışanın motosikletle dağıtım işine uygunluğunu değerlendirir.
Eğitim: Her kurye işe başlamadan önce en az 2 saat, yüz yüze ve uygulamalı işe başlama eğitimi alır. Bu eğitimde motosikletin günlük kontrolü, kask ve eldivenin doğru kullanımı, rota kuralları, kaza anında yapılacaklar ve kötü hava kuralı uygulamalı anlatılmalıdır. Temel eğitim işe başladıktan sonra en geç 3 ay içinde tamamlanır.
Kaza sonrası: Kaza, işveren tarafından yetkili kolluk kuvvetlerine derhal ve SGK’ya en geç 3 iş günü içinde bildirilir. İşverenin kontrolü dışındaki yerlerde meydana gelen kazalarda bu süre, kazanın öğrenildiği tarihten başlar (5510 md. 13). Adımların tamamı için iş kazası sonrası yapılacaklar yazımıza bakın.
Günlük kontrol listesi
Her vardiya başında kurye şu kontrolleri yapar ve imzalı listeyi teslim eder:
- Lastik basıncı ve diş derinliği yeterli, lastikte kesik yok.
- Ön ve arka fren çalışıyor.
- Far, stop lambası ve sinyaller yanıyor.
- Aynalar yerinde ve ayarlı.
- Zincir gerginliği ve yağlaması uygun.
- Teslimat kutusu sağlam ve sabit.
- Kask hasarsız, vizör temiz; eldiven ve reflektif giysi yanında.
- Telefon tutucu sabit; şarj yeterli.
Kontrolde eksik çıkan motosiklet giderilene kadar dağıtıma çıkmaz. SİSTEMER, iş güvenliği uzmanlığı hizmeti kapsamında dağıtım yapan işletmelerin risk değerlendirmesine rota, hava ve zaman baskısını dahil eder; lojistik ve depo sektörüne özgü diğer riskler için sektör sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Kuryenin kaskını kim almalı?
Kask, eldiven ve reflektif giysi kuryenin kişisel koruyucu donanımıdır ve işveren tarafından sağlanır. İSG önlemlerinin maliyeti çalışana yansıtılamaz.
Kurye trafik kazası iş kazası sayılır mı?
Evet. İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle meydana gelen kaza, yolda olsa da 5510 sayılı Kanun md. 13’e göre iş kazasıdır. Kaza kolluk kuvvetlerine derhal, SGK’ya en geç 3 iş günü içinde bildirilir.
Yağmurda dağıtım durdurulmalı mı?
Mevzuat sabit bir eşik koymaz; karar risk değerlendirmesine göre verilir. Buzlanma ve kar gibi koşullarda dağıtımı durduran, kuvvetli yağışta teslim süresi hedefini kaldıran yazılı bir kural belirlemek en güvenli yoldur.
B sınıfı ehliyetle kuryelik yapılabilir mi?
B sınıfı belge ve A1 sertifikasıyla kullanılabilen motosikletler ticari faaliyette kullanılamaz. Kurye olarak çalışacak kişide motosiklete uygun A1, A2 veya A sınıfı belge aranmalıdır.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.