Oto Tamir ve Bakım Atölyelerinde İSG

Oto tamirhanesi iş güvenliği: atölyenin risk haritası

Bir oto tamir ve bakım atölyesi küçük görünür ama çok sayıda ayrı tehlikeyi aynı çatı altında toplar: ağır bir yükü kaldıran lift, bir insan boyunda kanal, motoru çalışan araçlar, yanıcı yakıt ve solventler, hidrojen üreten aküler ve son yıllarda yüksek gerilimli batarya sistemleri. Bursa’daki sanayi sitelerinde ve bayi servislerinde çalışan ustaların günlük işi, bu tehlikelerin birkaçına aynı anda yakın durmayı gerektirir. Oto tamirhanesi iş güvenliği bu yüzden alan alan planlanmalıdır.

Alan	Başlıca tehlike	Temel önlem
Lift	Aracın kayması veya düşmesi, kolun ayağa inmesi	Kaldırma noktaları, mekanik kilit, yıllık periyodik kontrol
Kanal	Kanala düşme, ağır buhar birikmesi	Kapak veya bariyer, kenar işareti, havalandırma
Motor ayarı ve test	Egzoz gazı, dönen kayış ve fan	Hortumlu egzoz emişi, koruyucu, bol kıyafetle çalışmama
Akü şarjı	Hidrojen patlaması, asit sıçraması	Havalandırılmış şarj yeri, kıvılcım kontrolü, göz duşu
Yakıt sistemi	Benzin ve LPG buharının tutuşması	Kıvılcımsız alet, uygun boşaltma ekipmanı, ateşli iş yasağı
Kaporta ve boya	Kaynak dumanı, solvent, taşlama	Yerel emiş, uygun maske, sıcak çalışma kontrolü
Hibrit ve elektrikli araç	Elektrik çarpması, ark, batarya yangını	İmalatçı servis talimatı, yetkin personel, yalıtkan ekipman

Atölyenizin tehlike sınıfını faaliyet kodunuza göre kontrol edin; uzman ve hekim süreleri, eğitim saatleri ve muayene sıklığı buna bağlıdır. İSG yükümlülük hesaplama aracı bu tabloyu çalışan sayınızla birlikte çıkarır.

Araç lifti güvenliği ve periyodik kontrol

Liftle ilgili kazaların çoğu lift arızasından değil, aracın yanlış kaldırılmasından doğar. Motor veya şanzıman söküldüğünde aracın ağırlık merkezi kayar; yalnız bir kolun ucuna oturan araç, söküm sırasında devrilebilir.

Araç lifti güvenliği için:

Kaldırma noktaları: Araç, imalatçının belirttiği kaldırma noktalarından ve lift kollarının pedleri tam oturtularak kaldırılır. Önce birkaç santim kaldırılıp araç sarsılmadan dengesi kontrol edilir.
Kapasite: İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-I 3.2.2’ye göre yük kaldırmada kullanılan makinelerde kaldırılabilecek azami yük açıkça görünecek şekilde işaretlenir. Hafif ticari araç ve SUV’larda etiket kapasitesi mutlaka kontrol edilir.
Mekanik kilit: Araç altında çalışılmadan önce lift mekanik emniyet kilidine oturtulur; yalnız hidrolik basınçla tutulan araç altına girilmez.
Ağır parça sökümü: Motor, şanzıman veya arka aks söküleceğinde ek destek sehpası kullanılır ve sökümün aracın dengesine etkisi önceden düşünülür.
İndirme: İndirmeden önce lift altı ve çevresi boşaltılır, alet ve şanzıman krikosu kaldırılır, yakındakiler uyarılır.

Lift bir kaldırma ekipmanıdır. 23 Aralık 2025’te yenilenen Ek-III’te araç kaldırma liftleri, standartta daha kısa bir süre yoksa en geç yılda bir periyodik kontrole tabidir. Kontrol EKİPNET’e kayıtlı yetkili kişi tarafından yapılır ve rapordaki kusurlar giderilmeden lift kullanılmaz. Diğer ekipmanların süreleri için iş ekipmanları periyodik kontrol süreleri yazımıza bakın.

Kanal üstü çalışma

Kanallar hem düşme hem de solunum tehlikesi taşır. Kanal üstü çalışma için temel kurallar:

Düşme: Kullanılmayan kanal kapakla veya bariyerle kapatılır. Kanal kenarı sarı-siyah şeritle işaretlenir; araç kanala girerken yönlendirme rayı veya tekerlek takozu kullanılır.
Giriş ve çıkış: Kanala atlanmaz; sabit merdiven kullanılır. Uzun kanallarda iki uçta çıkış olması kaçışı kolaylaştırır.
Ağır buharlar: Benzin buharı ve LPG havadan ağırdır ve kanalın tabanında birikir. Kanal havalandırılır, kanal içinde ateşli iş yapılmaz, LPG’li araçta yakıt sistemine kanalda müdahale edilmez. Kanal, gerektiğinde kapalı alan kurallarıyla değerlendirilir; bunun için kapalı alanda çalışma yazımıza bakabilirsiniz.
Aydınlatma ve elektrik: Kanal içi aydınlatma nemli ortama uygun seçilir; seyyar lambaların kabloları ezilmeyecek şekilde yönlendirilir.

Egzoz gazı tamirhanede: görünmeyen tehlike

Egzoz gazı tamirhanede en sık hafife alınan tehlikedir. Benzinli motorların egzozu karbonmonoksit, dizel motorlarınki ayrıca azot oksitler ve ince partikül içerir. Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC), dizel motor egzozunu insanlarda kanserojen (Grup 1) olarak sınıflandırır.

Önlemler:

Hortumlu egzoz emişi: Atölye içinde çalışan her motorun egzozuna emiş hortumu takılır. Hortum araç çalışmaya başlamadan bağlanır.
Kapalı kapı riski: Kışın kapılar kapalı çalışılır ve maruziyet artar. Motoru çalışan araç kapalı atölyede emişsiz bırakılmaz.
Karbonmonoksit dedektörü: Özellikle kapalı ve küçük atölyelerde ortam CO dedektörü erken uyarı sağlar; dedektör emişin yerini tutmaz.
Belirtiler: Baş ağrısı, baş dönmesi ve bulantı karbonmonoksit maruziyetinin ilk belirtileri olabilir. Bu şikâyetle karşılaşan çalışan temiz havaya çıkarılır ve işyeri hekimine bildirilir. Belirtiler ve ilkyardım için karbonmonoksit zehirlenmesi yazımıza bakın.

Ortamdaki gaz ve partikül düzeylerinin ölçülmesi gerekiyorsa ölçümleri yetkili laboratuvarlarla planlarız ve sonuçları risk değerlendirmesine işleriz.

Akü şarjında patlama ve yakıt sistemi

Kurşun-asit akü şarj edilirken, özellikle şarjın sonuna doğru hidrojen açığa çıkar. Hidrojen havayla patlayıcı karışım oluşturur ve tek bir kıvılcım, akünün kapağını ve asidi yüze fırlatabilir. Akü şarj patlaması riskine karşı:

Şarj, iyi havalandırılan ve sigara, kaynak ve taşlama gibi kıvılcım kaynaklarından uzak bir yerde yapılır.
Şarj cihazı, maşalar aküye bağlandıktan sonra açılır; sökmeden önce kapatılır.
Araç üzerindeki akü sökülürken önce şaseye bağlı kutup, takılırken en son o kutup bağlanır; böylece anahtarın gövdeye değmesiyle oluşacak kısa devre önlenir.
Asit sıçramasına karşı göz koruması kullanılır; şarj alanının yakınında göz yıkama imkânı bulunur.
Takviye kablosuyla çalıştırmada imalatçının gösterdiği bağlantı noktaları kullanılır.

Yakıt sisteminde çalışırken benzin buharının tutuşması en ciddi tehlikedir. Yakıt deposu ve hatları, bu amaçla üretilmiş boşaltma ekipmanıyla, açık kaplara dökülmeden boşaltılır. Yakıt sistemi açıkken atölyenin o bölümünde kaynak, taşlama ve ısıtıcı kullanılmaz. Fren hidroliği, antifriz, temizleme solventleri ve boyaların güvenli kullanımı için ürünlerin güvenlik bilgi formlarına bakılır; okuma yöntemi güvenlik bilgi formu yazımızda. Egzoz ve şasi kaynağı gibi işlerde sıcak çalışma izni uygulamak, yakıt ve yağ bulunan atölyelerde yangını önlemenin en etkili yoludur.

Hibrit ve elektrikli araçlarda yüksek gerilim

Hibrit ve elektrikli araçların tahrik bataryaları ve kabloları, çarpılma halinde öldürücü olabilecek gerilim taşır. Yüksek gerilim kabloları bu araçlarda genellikle turuncu renkle ayırt edilir. Bu sistemlere müdahale, sıradan oto elektrik işinden farklı bir yetkinlik ister:

İmalatçı talimatı esastır. Yüksek gerilim sisteminin devre dışı bırakılması, bekleme süresi ve gerilim yokluğunun kontrolü, aracın servis talimatındaki sıraya göre yapılır.
Yetkin personel: Bu işleri yalnız ilgili eğitimi almış çalışanlar yapar. Eğitimin işe özgü riskler kısmında yüksek gerilim prosedürü uygulamalı olarak gösterilir.
Ekipman: Uygun sınıfta yalıtkan eldiven ve yalıtımlı aletler kullanılır; eldivenler her kullanımdan önce kontrol edilir.
Alanın ayrılması: Yüksek gerilim sistemi açık olan araç bariyerle ayrılır ve işaretlenir. Çalışma bitmeden başka biri araca müdahale etmez.
Hasarlı batarya: Kaza geçirmiş veya bataryası hasarlı araç, yangın ihtimaline karşı binadan uzakta ayrı bir alanda bekletilir ve imalatçının talimatına göre ele alınır.

Gerilim yokluğunu doğrulamadan çalışmamak, elektrikle ilgili tüm işlerin ortak kuralıdır; genel ilkeleri elektrikte beş güvenlik kuralı yazımızda anlattık.

Tipik bir atölyede yıllık kontrol takvimine en az şunlar girer: araç liftleri, kompresör hava tankı, elektrik tesisatı ve topraklama, yangın söndürücüler. Bu kontrolleri tek bir takvimde toplamak ve raporlardaki kusurları takip etmek periyodik kontrol hizmetimizin konusudur. Lift, kanal, egzoz emişi ve akü şarj alanına ilişkin saha düzenini ve talimatları ise iş güvenliği uzmanlığı kapsamında risk değerlendirmesiyle birlikte hazırlarız.

Sık Sorulan Sorular

Araç liftinin periyodik kontrolü kaç ayda bir yapılır?

İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III’e göre araç kaldırma liftleri, standartta daha kısa bir süre yoksa en geç yılda bir kontrol edilir. Kontrolü EKİPNET’e kayıtlı yetkili kişi yapar; sözleşme kontrolden en geç bir gün önce İSG-KATİP üzerinden kurulur.

Tamirhanede egzoz gazına karşı maske yeterli mi?

Hayır. Karbonmonoksit, sıradan toz maskeleriyle tutulmaz. Asıl önlem, motoru çalışan her araca egzoz emiş hortumu takmak ve kapalı atölyede motoru emişsiz çalıştırmamaktır. KKD ancak toplu önlemlerden sonra kalan risk için kullanılır.

Akü şarj ederken neden patlama olur?

Şarj sırasında açığa çıkan hidrojen havayla patlayıcı bir karışım oluşturur. Maşaların şarj cihazı açıkken takılıp çıkarılması veya yakındaki bir kıvılcım bu karışımı tutuşturabilir. Havalandırma ve doğru bağlantı sırası riski önemli ölçüde azaltır.

Elektrikli araç tamirinde ayrı bir eğitim gerekir mi?

Yüksek gerilim sistemine müdahale edecek çalışanlar, aracın imalatçı talimatına ve işe özgü risklere göre ayrıca eğitilmelidir. Bu eğitim, temel İSG eğitiminin işe ve işyerine özgü riskler bölümünde uygulamalı olarak ele alınır.