Salgın Hastalıkta İşyeri Hazırlık Planı

Salgın hastalık işyeri planı ne işe yarar?

Kış aylarında bir hafta içinde bir bölümün üçte biri ateşle eve gidiyorsa, o noktada yapılacak her şey aceleyle yapılır: kimin ne zaman döneceği belli olmaz, yemekhane düzeni tartışılır, vardiya amiri kendi kuralını koyar. Salgın hastalık işyeri planı, bu kararları sakin bir dönemde, işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve bölüm yöneticileriyle birlikte vermenizi sağlar. Mevsimsel grip için hazırlanan bu plan, daha geniş bir salgında işyerinin pandemi planı olarak da kullanılabilir. Plan bir tıbbi protokol değildir; hastalık sırasında işyerinin nasıl çalışmaya devam edeceğini ve çalışanların birbirine hastalık bulaştırma ihtimalinin nasıl azaltılacağını düzenleyen bir işletme planıdır.

Yasal çerçeve üç dayanaktan oluşur. 6331 sayılı Kanun md. 10, işverenin çalışanların maruz kalabileceği riskleri değerlendirmesini; md. 11 ise acil durumlara karşı hazırlıklı olmasını ister. İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik md. 9 da işyeri hekimine, bulaşıcı hastalıkların kontrolü için yayılmayı önleme ve bağışıklama çalışmaları yürütme görevi verir. Salgın hazırlığını bu yüzden yeni bir dosya icat etmek yerine mevcut risk değerlendirmenize ve acil durum planınıza bağlamanız en sağlam yoldur.

İşin doğası gereği biyolojik etkenle çalışan sağlık, laboratuvar veya gıda işletmeleri için ayrıca Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik uygulanır; bu konuyu biyolojik etkenler ve risk grupları yazımızda ele aldık. Bu yazı ise her işyerini ilgilendiren toplumsal salgın senaryosuna odaklanıyor.

Planın bileşenleri ve sorumluları

Planı tek sayfalık bir özet tabloyla başlatın. Her satırın bir sahibi ve somut bir çıktısı olmalı:

Bileşen	Sorumlu	Çıktı
Belirti bildirimi ve ayırma	İşyeri hekimi, vardiya amirleri	Bildirim akışı, ayırma alanı, eve gönderme kararı
Ortak alan düzeni	İş güvenliği uzmanı, idari işler	Yemekhane, servis, soyunma ve toplantı kuralları
Kritik görevlerin yedeklenmesi	Bölüm yöneticileri, insan kaynakları	Yedek listesi, çapraz eğitim kayıtları
Acil durum ekiplerinin sürekliliği	İş güvenliği uzmanı	Yedek ilkyardımcı ve destek elemanı listesi
Bağışıklama ve risk grupları	İşyeri hekimi	Aşı programı önerisi, risk grubundaki çalışanlar için iş uyarlaması
İletişim	İşveren vekili	Duyuru şablonları, tek bilgi kaynağı
Planın devreye alınması ve kapatılması	İşveren vekili ve hekim	Tetikleyici ölçütler, karar tutanağı

Tablodaki “tetikleyici ölçütler” satırı çoğu planda unutulur. Planın ne zaman devreye gireceğini önceden yazın: örneğin sağlık otoritesinin bölgesel uyarısı, bir bölümde aynı hafta içinde art arda gelen solunum yolu şikâyetleri veya devamsızlığın olağan düzeyinin belirgin biçimde üstüne çıkması. Ölçütü işyerinizin kendi devamsızlık verisiyle belirleyin.

Vaka bildirimi ve hastalanan çalışanın ayrılması

Bir salgında işyerinin yapabileceği en etkili şey, hasta çalışanın üretim alanında kalmamasıdır. Hastalanan çalışanın izolasyonu işyerinde tıbbi bir karantina anlamına gelmez; çalışanın eve veya sağlık kuruluşuna gidene kadar diğerlerinden ayrı tutulmasıdır. Bunun için akış basit olmalı ve herkes tarafından bilinmelidir:

Evde başlayan belirti: Ateş, öksürük veya halsizlikle uyanan çalışan işe gelmeden önce amirine haber verir. Amire bildirim için telefon veya mesaj yeterli olmalıdır; çalışanı işe gelip “rapor alıp almayacağını” sormaya zorlamayın.
İşte başlayan belirti: Çalışan amirine ve sağlık birimine haber verir. Sağlık personeli değerlendirene kadar çalışan, kalabalıktan uzak, havalandırılan ve önceden belirlenmiş bir ayırma alanında bekler.
Eve gönderme ve yönlendirme: Hekim veya hemşire, çalışanın eve ya da sağlık kuruluşuna yönlendirilmesine karar verir. Toplu taşıma veya şirket servisi yerine nasıl gideceği önceden planlanır.
Temas edilen alanın temizliği: Çalışanın kullandığı masa, kumanda paneli ve ortak eşyalar temizlenir.
Kayıt: Sağlık birimi kaydı tutar; yöneticiye yalnızca çalışanın hangi tarihe kadar çalışamayacağı bildirilir.

Ayırma alanı için büyük bir oda gerekmez; kapısı kapanabilen, penceresi açılabilen ve içinde sandalye, peçete, el antiseptiği ve atık kutusu bulunan küçük bir oda yeterlidir. Önemli olan, bu odanın salgın döneminde toplantı odası olarak kullanılmamasıdır.

Bulaşıcı hastalıkta ortak alanların düzeni

Bulaşıcı hastalık işyerinde özellikle ortak alanlarda kolay yayılır. Üretim hattında çalışanlar arasındaki mesafeyi değiştirmek her zaman mümkün olmaz, ama hattın dışındaki alanlar düzenlenebilir:

Yemekhane: Molaları bölümlere göre kaydırın, aynı masada oturanların aynı ekipten olmasını sağlayın, servis hattında bekleme kuyruğunu kısaltın.
Personel servisleri: Araçta pencere havalandırması ve aynı ekibin aynı araçta toplanması, karışık oturmaya göre bulaşma zincirini daraltır.
Soyunma odaları: Vardiya değişiminde giren ve çıkan grupların aynı anda soyunma odasında bulunmasını önleyin.
Toplantılar ve eğitimler: Kalabalık toplantıları kısa ayakta toplantılara veya çevrim içi görüşmelere çevirin. Mevzuatın yüz yüze şart koştuğu eğitimleri ise ertelemek yerine küçük gruplara bölün.
Havalandırma: Kapalı alanlarda temiz hava girişinin çalıştığını kontrol edin; mekanik sistemin bakım kaydını teknik ekipten isteyin.
Hijyen noktaları: Giriş, yemekhane ve tuvalet çıkışlarında el yıkama veya el antiseptiği noktası olsun ve sürekli dolu tutulsun.

Masa başı çalışanlar için evden çalışmayı geçici bir seçenek olarak planlayacaksanız, evden çalışmanın İSG tarafını evden ve uzaktan çalışma yazımızda bulabilirsiniz.

İş sürekliliği: salgında kritik görevleri yedekleyin

Salgının işletmeye asıl etkisi, belirli kişilerin aynı anda yokluğudur. İş sürekliliğini salgın öncesinde şu sırayla planlayın:

Kritik görevleri listeleyin. Durursa üretimi veya güvenliği durduran görevler: kazan dairesi operatörü, forklift operatörü, kalite onayı veren kişi, bakım elektrikçisi, sevkiyat planlayıcısı.
Her görev için en az bir yedek atayın. Yedeğin o işi yapabilecek eğitimi ve gerekiyorsa belgesi olmalıdır. Mesleki eğitim belgesi gerektiren bir işe belgesiz kişi “geçici” olarak da verilemez.
Çapraz eğitimi kayda alın. Yedeğin işi gözetim altında yaptığı tarih ve süreyi yazın.
Acil durum ekiplerini sayın. İlkyardımcı sayısı az tehlikelide her 20, tehlikelide her 15, çok tehlikelide her 10 çalışana bir kişidir. Acil Durumlar Yönetmeliği de destek elemanları ve yedekleri belirlenirken vardiya düzeninin dikkate alınmasını ister (md. 11/8). Salgında bu ekiplerin bir kısmı aynı anda eksilebilir; yedek listesini vardiya bazında tutun.
Dış hizmetleri dahil edin. Yemek, temizlik ve servis firmalarının kendi yedekleme planlarını isteyin.

Acil durum ekiplerinin nasıl kurulduğunu acil durum planı ve destek elemanı rehberi yazımızda anlattık.

İşyeri hekiminin koordinasyon rolü

Salgın planında karar zincirinin tıbbi halkası işyeri hekimidir. Hekimin bu süreçteki tipik görevleri şunlardır:

Belirti bildirimi ve ayırma akışını yazmak, sağlık biriminin kapasitesini belirlemek.
Mevsimsel grip gibi aşıyla korunulabilen hastalıklarda bağışıklama programını işverene önermek; ayrıntılar için işyerinde aşılama programı yazımıza bakın.
Kronik hastalığı olan, gebe veya ileri yaştaki çalışanlar için geçici iş uyarlaması önermek. Bu çalışanlar için kronik hastalığı olan çalışan yazımız yol gösterir.
Hastalık sonrası dönüşte çalışanın işine uygunluğunu değerlendirmek; tekrarlayan uzaklaşmalardan sonra çalışan talep ederse işe dönüş muayenesi yapmak.
Devamsızlık verisini izleyip planın devreye alınması veya kapatılması için işverene görüş vermek.
Çalışanlara hijyen, öksürük ve hapşırık adabı ile hasta olunduğunda evde kalmanın önemi üzerine kısa bilgilendirmeler yapmak.

Hekimin önerileri işveren onayıyla uygulamaya geçer; kararların yazılı olması, salgın sonrasında neyin işe yaradığını değerlendirmenizi kolaylaştırır.

Planı canlı tutmak: masa başı tatbikat

Salgın planını yangın tatbikatı gibi sahada denemek mümkün değildir, ama bir saatlik masa başı tatbikatı eksikleri çabucak ortaya çıkarır. Senaryo örneği: “Pazartesi sabahı paketleme bölümünden altı kişi ateşle aradı, iki forklift operatöründen biri yok, gece vardiyasının ilkyardımcısı hasta.” Katılımcılar planı açıp her adımı sırayla uygular; kimin aranacağı, yedeğin kim olduğu, servisin nasıl düzenleneceği ve duyurunun kimden çıkacağı sorulur. Cevabı olmayan her soru plana eklenir.

Planı yılda bir, salgın dönemi başlamadan önce gözden geçirin ve İSG takvimi aracındaki yıllık işlerinize ekleyin. SİSTEMER olarak Bursa ve çevre illerdeki işletmelerde işyeri hekimliği hizmetimiz içinde salgın hazırlığını planlıyor, ekip yedeklerini de acil durum planı çalışmasına bağlıyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Salgın planı yasal olarak zorunlu mu?

İşveren, 6331 sayılı Kanun md. 10 ve 11 gereği riskleri değerlendirmek ve acil durumlara hazırlıklı olmakla yükümlüdür. Salgın hazırlığını bu iki belgeye bağlı bir ek ya da bölüm olarak hazırlamak, yükümlülüğü belgelemenin pratik yoludur.

Hastalanan çalışanı eve göndermeye kim karar verir?

Kararı işyeri hekimi veya onun yönlendirmesiyle sağlık personeli verir; amirin görevi çalışanı ayırma alanına yönlendirmek ve sağlık birimine haber vermektir. Kararın gerekçesi sağlık kaydında tutulur.

Yöneticiye çalışanın hastalığının adı söylenir mi?

Söylenmez. Sağlık bilgileri gizlidir; yöneticiye yalnızca çalışanın hangi tarihe kadar çalışamayacağı veya hangi kısıtla çalışabileceği bildirilir.

Salgın döneminde zorunlu İSG eğitimleri ertelenebilir mi?

Bakanlık ayrıca bir düzenleme yapmadıkça, mevzuattaki eğitim süreleri salgın nedeniyle kendiliğinden uzamaz. Yüz yüze verilmesi gereken eğitimleri küçük gruplara bölerek, havalandırılan bir salonda ve kısa oturumlar hâlinde planlamak daha güvenli bir çözümdür.