Yapı İskelesi Kontrolü ve Yeşil, Kırmızı Etiket

İskele kontrolü neden dört katmanlıdır?

Bir cephe iskelesi şantiyede aylarca durur. Bu sürede rüzgâr alır, üzerine malzeme istiflenir, başka ekipler tarafından bir bölümü sökülür, ankrajı cephe işleri için çözülür. Tek seferlik bir kontrol bu değişiklikleri yakalayamaz. Bu yüzden mevzuat iskele kontrolünü farklı sıklık ve tetikleyicilerle katmanlara ayırır.

Kontrol	Ne zaman	Kim yapar	Dayanak
İlk kontrol	Kurulumdan sonra, kullanılmaya başlamadan önce	Yetkili kişi; ilk kurulum sonrası kontrol periyodik kontrol yapmaya yetkili kişiyle	Yapı İşleri Yönetmeliği Ek-4; İş Ekipmanları Yönetmeliği md. 7
Rutin kontrol	Haftada en az bir kez	İşverenin görevlendirdiği yetkili kişi	Yapı İşleri Yönetmeliği Ek-4
Olay sonrası kontrol	Değişiklik, belli süre kullanılmama, olumsuz hava veya sağlamlığı etkileyen başka bir durum sonrası	Yetkili kişi; yükseltme, değişiklik ve güvenliği bozan olaylarda periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi	Yapı İşleri Yönetmeliği Ek-4; İş Ekipmanları Yönetmeliği md. 7
Periyodik kontrol	Standartta daha kısa süre yoksa 6 ayda bir	EKİPNET’e kayıtlı yetkili kişi	İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III
Kullanım öncesi gözle kontrol	Her çalışmaya başlamadan önce	İskeleyi kullanan ekip	İyi uygulama; Ek-III’teki kullanım öncesi kontrol ilkesi

Kurallar iki yönetmelikte yer alır. Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği Ek-4, iskelelerin işveren tarafından görevlendirilen yetkili kişi tarafından kullanılmaya başlamadan önce, haftada en az bir kez, üzerinde değişiklik yapıldığında, belli bir süre kullanılmadığında ve olumsuz hava şartlarına veya denge ve sağlamlığını etkileyebilecek diğer koşullara maruz kaldığında kontrol edilmesini ister. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği md. 7 ise iskelelerin ilk kurulumundan sonra, yükseltme veya değişiklik sonrasında ve doğal olaylar gibi güvenliği bozabilecek durumlardan sonra periyodik kontrol yapmaya yetkili kişilerce kontrol edilmesini öngörür; Ek-III’te de 6 aylık periyodik kontrolü düzenler.

Kurulumdan önce: hesap, plan ve eğitimli ekip

Kontrolün kolay geçmesi, kurulumun doğru planlanmasına bağlıdır. İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-II’nin iskelelere ilişkin bölümü şunları ister:

Hesap: İskelenin dayanım ve denge hesabı yapılmadan iskele kullanılamaz. Standart konfigürasyonun dışına çıkılıyorsa ayrıca hesap gerekir.
Plan: Kurma, kullanma ve sökme planı yapı işlerinde inşaat mühendisi tarafından hazırlanır.
Gözetim: Kurma, sökme ve önemli değişiklikler görevli inşaat mühendisinin gözetiminde yapılır.
Eğitimli ekip: İskele kurulumunu, işle ilgili yeterli eğitim almış çalışanlar yapar. Eğitim; planı anlama, kurma ve sökme sırasında güvenlik, çalışan ve malzeme düşmesini önleme, değişen hava koşullarına göre önlemler, iskelenin taşıyabileceği yükler ve diğer riskleri kapsar.
Kaymayı önleme: Taşıyıcı elemanlar yeterli sağlamlıktaki zemine sabitlenir; seyyar iskelelerin kendiliğinden hareketi engellenir.

Yüksekte çalışma eğitiminin içeriğini yüksekte çalışma eğitimi yazımızda bulabilirsiniz.

İlk ve haftalık kontrolde neye bakılır?

Haftalık kontrol formalite gibi görünse de en çok kusur bu kontrolde yakalanır. Kontrolü yapan kişi iskeleyi yalnızca aşağıdan değil, her kattaki platformda yürüyerek incelemelidir. Bakılacak başlıklar:

Zemin ve taban: taban plakaları ve ayarlı ayaklar sağlam zeminde mi, altında çökme, yıkama veya kazı var mı?
Dikmeler ve çaprazlar: dikmeler düşey mi, eksik veya sökülmüş çapraz var mı, bağlantı elemanları sıkı mı?
Ankrajlar: cepheye bağlantılar plandaki sayı ve yerde mi, cephe işleri için çözülen ankraj geri takılmış mı?
Platformlar: tam döşenmiş mi, aralarda ve korkuluk arasında tehlikeli boşluk var mı, kaymaya karşı sabit mi?
Kenar koruma: korkuluklar ve topuk levhaları tam mı?
Erişim: iskele içi merdivenler veya erişim kuleleri güvenli mi?
Yük: iskele üzerinde azami yükü aşan istif var mı, yük bilgisi iskele üzerinde görünüyor mu?
Çevre: file ve brandaların rüzgâr yükü hesapta var mı, enerji hatlarına mesafe yeterli mi, alttan geçen yaya ve araç yolu korunmuş mu?

İskelenin kullanıma hazır olmayan kısımları yalnızca sözlü olarak bildirilemez. İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-II, bu kısımların güvenlik işaretleriyle işaretlenmesini ve tehlikeli bölgeye girişin fiziki olarak engellenmesini ister. Etiket sistemi bu kuralın sahadaki karşılığıdır.

Olay sonrası kontrol: fırtına, kar, darbe ve değişiklik

Yapı İşleri Yönetmeliği, olumsuz hava şartlarına veya denge ve sağlamlığı etkileyebilecek diğer koşullara maruz kalan iskelenin yeniden kontrol edilmesini ister. İş Ekipmanları Yönetmeliği md. 7 de kazalar, doğal olaylar veya uzun süre kullanılmama gibi güvenliği bozabilecek durumlardan sonra periyodik kontrol yapmaya yetkili kişilerce kontrol yapılmasını öngörür. Hasarın boyutu belirsizse şantiyedeki yetkili kişinin kontrolüyle yetinmeyin, EKİPNET’e kayıtlı yetkili kişiyi çağırın. Sahada bu durumlar şunlardır:

Kuvvetli rüzgâr, fırtına veya yoğun kar yağışı. Kış öncesi hazırlık için kış aylarında iş güvenliği yazımıza bakabilirsiniz.
İskeleye vinç yükünün veya bir aracın çarpması.
Başka bir taşeronun çapraz, korkuluk veya ankraj sökmesi.
Bayram, kış tatili gibi uzun duruşlardan sonra şantiyenin yeniden açılması.

Bu kontrollerden geçmeden iskele kullanıma açılmaz. Olay sonrası kontrolde etiket kırmızıya çevrilir, kontrol tamamlanınca yeniden yeşile döner.

6 aylık periyodik kontrol

İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III, yapı iskeleleri için periyodik kontrol süresini “standartlarda süre belirtilmemişse 6 ay” olarak belirler. Kontrol, TS EN 12810-1, TS EN 12810-2, TS EN 12811-1 ve TS 13662 standartlarındaki kriterlere uygun olarak ve Ek-II’deki iskele hükümleri dikkate alınarak yapılır.

Periyodik kontrolü EKİPNET’e kayıtlı yetkili kişi yapar; yapı iskeleleri için yetkili meslekler arasında inşaat mühendisleri ve inşaat teknikerleri de bulunur. İşveren ile yetkili kişi arasındaki sözleşme kontrolden en geç 1 gün önce İSG-KATİP üzerinden kurulur; sözleşmesiz düzenlenen rapor geçersizdir. Rapor “kullanılamaz” diyorsa iskeleye görünür bir uyarı konur ve eksiklik giderildikten sonra yapılan ikinci kontrolde yeni rapor düzenlenir. Ek-III’ün genel kurallarını iş ekipmanı periyodik kontrol süreleri yazımızda anlattık.

Yeşil ve kırmızı etiket sistemi nasıl kurulur?

Etiket sistemi mevzuatta adıyla geçmez; ancak “kullanıma hazır olmayan kısmı işaretle, girişi engelle” yükümlülüğünü uygulamanın en anlaşılır yoludur. Her iskelenin erişim noktasına, kontrolü yapan kişinin doldurduğu bir etiket asılır.

Etiket	Anlamı	Sahada yapılacak
Yeşil	Kontrol edildi, kullanılabilir	Etikette yazan yük ve kısıtlamalara uyularak çalışılır
Kırmızı	Kullanılamaz: kurulum, söküm, hasar veya kontrol bekleniyor	Erişim fiziksel olarak kapatılır, kimse çıkmaz
Sarı (isteğe bağlı)	Kısıtlı kullanım	Etikette yazan ek önlemle çalışılır; ör. yalnızca belirli ekip, ek bağlantı şartı

Etiket üzerinde şu bilgiler bulunmalıdır:

İskele numarası ve konumu (blok, cephe, aks)
Kontrol tarihi, saati ve bir sonraki haftalık kontrol tarihi
Kontrolü yapan kişinin adı ve imzası
İzin verilen yük veya yük sınıfı
Varsa kısıtlamalar

Sistemin işlemesi için üç kural koyun: etiketi yalnızca yetkili kişi değiştirir; tarihi geçmiş veya etiketsiz iskele kırmızı sayılır; kırmızı etiketin yanında erişim mutlaka fiziksel olarak kapatılır. Birden fazla taşeronun çalıştığı şantiyelerde bu kuralları ana yüklenicinin koordinasyon toplantısında duyurun; görev paylaşımını Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği yazımızda ele aldık.

İskele kontrol formu ve kayıt düzeni

Etiket sahadaki işarettir; kayıt ise formdur. Basit bir iskele kontrol formunda şunlar yer alır:

İskele numarası, konumu, tipi ve kurulum tarihi
Kontrol türü: ilk, haftalık, olay sonrası
Yukarıdaki sekiz başlık için uygun, uygun değil ve açıklama sütunları
Bulunan eksiklik, alınan önlem ve kapanış tarihi
Sonuç: yeşil, sarı veya kırmızı
Kontrolü yapanın adı, imzası ve gerekiyorsa fotoğraf numaraları

Formları iskele bazında dosyalayın ve 6 aylık periyodik kontrol tarihini İSG yenileme takvimine ekleyin. Periyodik kontrollerin planlanması için periyodik kontrol, haftalık saha denetimleri ve etiket sisteminin kurulması için iş güvenliği uzmanlığı hizmetlerimize bakabilirsiniz. Şantiyenin diğer başlıkları için inşaat sektörü sayfamızı ve şantiye kontrol listesini kullanabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

İskele kontrolü ne sıklıkla yapılır?

Kullanılmaya başlamadan önce, haftada en az bir kez, değişiklik, uzun süre kullanılmama ve olumsuz hava gibi durumlardan sonra yetkili kişi tarafından; ayrıca standartta daha kısa süre yoksa 6 ayda bir EKİPNET’e kayıtlı yetkili kişi tarafından periyodik olarak kontrol edilir.

Haftalık iskele kontrolünü kim yapabilir?

İşverenin bu iş için görevlendirdiği, iskele konusunda yeterli bilgi ve deneyime sahip yetkili kişi yapar. 6 aylık periyodik kontrol ise ayrıca EKİPNET’e kayıtlı yetkili kişi tarafından ve İSG-KATİP sözleşmesiyle yapılmalıdır.

Yeşil-kırmızı etiket zorunlu mu?

Etiketin rengi ve biçimi mevzuatta tanımlı değildir. Ancak kullanıma hazır olmayan iskele kısımlarının işaretlenmesi ve girişin fiziki olarak engellenmesi zorunludur. Etiket sistemi bu yükümlülüğü sahada uygulamanın pratik yoludur.

Cephe iskelesinin ankrajı geçici olarak sökülebilir mi?

Ankraj, iskelenin dengesinin parçasıdır. Cephe işi için sökülmesi gerekiyorsa bu bir değişikliktir: önceden planlanır, alternatif bağlantı sağlanır, iş bitince geri takılır ve iskele yeniden kontrol edilmeden kullanılmaz.