Kısaca
İşyerlerinde “yük asansörü” denilen ekipman iki ayrı mevzuata girebilir; hangisine girdiği, periyodik kontrolü kimin yapacağını ve sonucun nasıl gösterileceğini belirler. İnsan seyri için tasarlanmamış yük asansörüne binmek, kapı kilitlerinin köprülenmesi ve kırmızı etiketli asansörün kullanılmaya devam etmesi en ağır kazaların başlıca nedenleridir. Bakım sözleşmesi, kapı kilidi kontrolleri ve etiketlerin anlamını bilen bir bina sorumlusu bu riskleri yönetir.
Yük asansörü güvenliği: önce hangi asansör olduğunu bilin
Depo, fabrika ve mağazalarda “yük asansörü” denilen ekipman iki farklı mevzuata girebilir. Yük asansörü güvenliği bu ayrımla başlar; çünkü periyodik kontrolü kimin yapacağı, kontrol sonucunun nasıl gösterileceği ve bakımın nasıl yürüyeceği buna göre değişir.
Asansör Yönetmeliği, kişi veya kişi ve yük taşıyan asansörleri ve yalnız yük taşıyan ama taşıyıcısına kişinin girebildiği ve kumandaları taşıyıcının içinde veya içindeki kişinin erişiminde olan asansörleri kapsar. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III ise “yük asansörleri” satırında yükleme amacıyla erişilen, taşıyıcısında insan seyri bulunmayan ve yalnız yük taşınan asansörleri sayar.
| Konu | Asansör Yönetmeliği kapsamındaki asansör | İş ekipmanı olarak yük asansörü |
|---|---|---|
| Periyodik kontrol dayanağı | Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği | İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III |
| Kontrolü yapan | A tipi muayene kuruluşu | EKİPNET’e kayıtlı yetkili kişi |
| Sıklık | Yılda en az bir | Standartta süre yoksa en fazla yılda bir (TS EN 81-31) |
| Sonucun gösterimi | Renkli bilgi etiketi | Periyodik kontrol raporundaki sonuç ve kanaat |
| Bakım | Sözleşmeli firma, ayda en az bir | İmalatçı talimatı ve risk değerlendirmesi |
Asansörünüzün hangi gruba girdiğini uygunluk beyanından, kullanım kılavuzundan ve imalatçı etiketinden öğrenebilirsiniz. Mutfaklarda kullanılan küçük servis asansörleri de Ek-III’te ayrı bir satır olarak yer alır.
Yük asansörüne insan binmesi neden bu kadar tehlikeli?
İnsan seyri için tasarlanmamış bir yük asansöründe kabin içinden kumanda yoktur; yolcu asansörlerinde bulunan kabin içi alarm ve iletişim gibi donanımlar da bulunmayabilir. Asansör arıza yapıp durduğunda içerideki kişi kimseye ulaşamayabilir; kabin ile kat arasında kalan bir boşluktan çıkmaya çalışırken düşebilir.
Yük asansörüne insan binmesi sahada çoğunlukla aynı senaryoyla olur: transpaletle paleti kabine iten çalışan, “bir kat çıkıp hemen inerim” diye yükle birlikte kabine biner. Palet ile kabin duvarı arasında sıkışma, devrilen yük ve kapının açık kalması bu senaryonun tipik sonuçlarıdır.
Önlemler:
- Her kat kapısına görülebilir bir “İnsan binemez” uyarı levhası asın.
- Yükleme ve alma düzenini yazın: bir katta yükleyen çalışan kabine binmez; diğer kattaki çalışan yükü alır. İki kat arasında telsiz veya dahili telefonla haberleşilir.
- Kumandanın kabinden erişilemeyecek yerde kalmasını sağlayın; kumandayı kabin içine taşımak gibi değişiklikler yapmayın.
- Kuralı işe başlama eğitiminde gösterin ve ihlali disiplin konusu sayın; çalışanların talimatlara uyma yükümlülüğü için çalışanların İSG yükümlülükleri yazımıza bakın.
Asansöre yük ile birlikte kişi binmesi gerçekten gerekiyorsa çözüm kuralı esnetmek değil, bu kullanıma göre tasarlanmış ve belgelendirilmiş bir asansördür.
Yükleme sırasında da üç kurala uyun: etikette yazan taşıma kapasitesini aşmayın; yükü kabin tabanına dengeli dağıtın ve devrilebilecek rulo, varil gibi yükleri sabitleyin; forklifti kabine ancak asansör bu tür yüklemeye göre tasarlanmışsa sokun. Transpalet kullanımı için akülü transpalet ve istif makinesi yazımıza bakabilirsiniz.
Kapı kilitleri: asansörün en önemli güvenlik donanımı
Kat kapısı kilidi, kabin o katta değilken kat kapısının açılmasını engeller. Kapı kontağı ise kapı açıkken asansörün hareket etmesini önler. Asansör kazalarının en ağırları, bu iki donanımın arızalandığı veya köprülendiği durumlarda yaşanır: kabin yokken açılan kapıdan kuyuya düşme ve kapı açıkken hareket eden kabinle kat arasında sıkışma.
| Belirti | Olası sorun | Yapılacak |
|---|---|---|
| Kabin katta değilken kat kapısı açılabiliyor | Kat kapısı kilidi arızalı | Asansörü derhal kullanım dışı bırakın, bakım firmasını çağırın |
| Kapı açıkken kabin hareket ediyor | Kapı kontağı arızalı veya köprülenmiş | Derhal kullanım dışı bırakın |
| Kabin kat seviyesinde durmuyor, basamak oluşuyor | Seviyeleme sorunu | Transpalet kullanmayın, bakım firmasına bildirin |
| Kapı tam kapanmadan asansör çalışıyor | Kapı donanımı arızası | Kullanım dışı bırakın |
| Kat kapısında darbe izi, eğilme | Transpalet veya forklift çarpması | Kontrol ettirin, kapı önüne çarpma koruması koyun |
Kat kapısını acil kilit açma anahtarıyla açmak ve kapı donanımına müdahale etmek yalnızca yetkili bakım personelinin işidir. Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği de bakım sözleşmesi yapılan firma dışındaki kişilerin asansöre müdahalesine izin verilmemesini ister. Depoda kapı önlerinin forklift ve transpalet trafiğinden korunması için depoda forklift ve yaya trafik planı yazımız yol gösterir.
Yük asansörü bakımı ve bakım sözleşmesi
Asansör Yönetmeliği kapsamındaki asansörlerde Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği şu çerçeveyi çizer:
- Bakım, periyodik olarak ayda en az bir defa yürütülür.
- Bakımı, bina sorumlusunun bakım sözleşmesi imzaladığı asansör firması veya onun yetkili servisi yapar.
- Bakım föyleri bina sorumlusu tarafından saklanır.
- Kabinde mahsur kalan kişiyi kurtarma çalışması bakım kapsamındadır. Kurtarma talimatı kolay görülebilecek yerde bulunur ve bina sorumlusunun belirlediği kişilere yılda en az bir kez kurtarma eğitimi verilir.
Fabrika veya depoda “bina sorumlusu” görevini kimin üstleneceğini yazılı olarak belirleyin. Sözleşmede şu başlıkların açıkça yer aldığından emin olun: bakım sıklığı, arıza bildirim yolu ve müdahale süresi, kurtarma hizmeti, bakım föylerinin teslimi, periyodik kontrolde çıkan kusurların giderilmesindeki sorumluluk ve yedek parça koşulları.
Ek-III kapsamındaki yük asansörlerinde bakım, imalatçı talimatına ve risk değerlendirmesine göre planlanır. İş Ekipmanları Yönetmeliği’ne göre bir ekipmanın bakımını yapan kişi, aynı ekipmanın periyodik kontrolünü yapamaz.
Asansör periyodik kontrol etiketleri ne anlama gelir?
Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği kapsamındaki asansörler, yılda en az bir kez A tipi muayene kuruluşunca kontrol edilir. Kontrol sonucu dört gruptan birine girer ve asansöre ilgili renkte bilgi etiketi yapıştırılır. Süreler, yönetmeliğin 2022 değişikliğiyle yeniden düzenlenmiştir:
| Etiket | Anlamı | Ne yapılır? |
|---|---|---|
| Yeşil | Kusursuz | Asansör kullanılır; bir sonraki periyodik kontrol planlanır |
| Mavi | Hafif kusurlu | Kusurlar bir sonraki periyodik kontrole kadar giderilir |
| Sarı | Kusurlu | Uygunsuzluklar en fazla 120 gün içinde giderilir; giderilmezse takip kontrolünden sonra asansör mühürlenir |
| Kırmızı | Güvensiz | Bina sorumlusu kullanıma izin vermez; uygunsuzluklar en fazla 60 gün içinde giderilir, giderilmezse ilgili idare asansörü mühürleyerek hizmetten men eder |
Ek-III kapsamındaki yük asansörlerinde renkli etiket yerine periyodik kontrol raporu esas alınır. Raporun sonuç ve kanaat bölümünde ekipmanın kullanılıp kullanılamayacağı açıkça yazılır. Bakanlığın kontrol kriterlerini yayımladığı ekipmanlarda ağır kusurlu ekipman kusur giderilmeden çalıştırılmaz; hafif kusurlar ise bir sonraki periyodik kontrolün başlangıç tarihine kadar giderilir. Raporu nasıl okuyacağınızı periyodik kontrol raporu nasıl okunur yazımızda, diğer ekipmanların süreleri iş ekipmanı periyodik kontrol süreleri yazımızda yer alır.
SİSTEMER, periyodik kontrol takibinde işyerinizdeki asansörlerin hangi rejime girdiğini belirler, rapor ve etiket tarihlerini izler ve kusurların giderilmesini risk değerlendirmesine bağlar. Depo ve lojistik işletmelerine özgü diğer riskler için lojistik ve depo sayfamıza, kontrol tarihlerini izlemek için İSG takvimi aracımıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Yük asansörüne kısa bir mesafe için binmek de yasak mı?
İnsan seyri için tasarlanmamış bir yük asansörüne mesafe ne olursa olsun binilmez. Kazaların çoğu “bir kat” için yapılan bu istisnada yaşanır. Kişi taşınması gerekiyorsa bu kullanıma göre tasarlanmış ve belgelendirilmiş bir asansör kullanılmalıdır.
Yük asansörümüzün periyodik kontrolünü kim yapmalı?
Asansör Yönetmeliği kapsamındaysa A tipi muayene kuruluşu yılda en az bir kez kontrol eder. İnsan seyri olmayan ve yalnız yük taşıyan bir iş ekipmanıysa kontrolü, İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III’e göre EKİPNET’e kayıtlı yetkili kişi yapar.
Kırmızı etiket alan asansörü yalnız yük için kullanabilir miyiz?
Hayır. Kırmızı etiket asansörün güvensiz olduğunu gösterir; uygunsuzluklar giderilene kadar asansör hiçbir amaçla kullanılmaz. Süre içinde giderilmezse ilgili idare asansörü mühürler.
Asansör bakımı ne sıklıkla yapılır?
Asansör Yönetmeliği kapsamındaki asansörlerde bakım ayda en az bir kez, sözleşmeli firma veya yetkili servisi tarafından yapılır. Ek-III kapsamındaki yük asansörlerinde bakım aralığını imalatçı talimatı ve risk değerlendirmesi belirler.
Yeni Ek-III sürelerine göre ekipman envanteri, kontrol takvimi, yetkili kişilerle planlama ve rapor ile kusur takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.