Yüksekte Çalışma İzin Formu Nasıl Doldurulur?

Yüksekte çalışma izni neden yazılı olmalı?

Mevzuatta “yüksekte çalışma izin formu” adıyla bir şablon yoktur. Buna karşılık Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği Ek-4, yüksekte çalışmanın önceden planlanmasını, toplu koruma önlemlerine öncelik verilmesini, donanımın düzenli kontrol edilmesini ve işin işveren tarafından görevlendirilen ehil bir kişinin gözetim ve kontrolü altında yapılmasını ister. Aynı yönetmeliğin Ek-1’i bakım, boyama ve temizleme işlerini de yapı işleri arasında sayar; yani bir fabrika çatısındaki bakım da bu kuralların kapsamındadır.

Bu şartların sahada yerine getirildiğini gösteren en pratik araç yazılı izindir. Form; işi yapan ekibin, alanın sorumlusunun ve gözetim yapan kişinin aynı kontrolleri aynı anda yaptığını kayda bağlar. İzin sisteminin genel mantığını iş izin sistemi nedir yazımızda, yüksekte çalışmanın tanımını ve önlem sırasını yüksekte çalışma nedir yazımızda anlattık. Burada formun kendisine odaklanıyoruz.

Örnek iş: çatı oluğu temizliği ve fan bakımı

Formu somut bir iş üzerinden dolduralım. Bir üretim binasının sandviç panel çatısında, ışıklıkların yanından geçen oluk temizlenecek ve bir çatı fanının kayışı değiştirilecek. İşi bakım ekibinden iki kişi yapacak; çatıya dış cephedeki sabit merdivenle çıkılacak. Çatı kenarında korkuluk yok, ışıklıklar kırılgan.

Bu tarif, formun neden tek bir “yüksekte çalışma” kutusuyla geçiştirilemeyeceğini gösterir. Aynı işte kenardan düşme, ışıklıktan düşme, fanın beklenmedik çalışması ve aşağıya alet düşmesi gibi dört ayrı tehlike vardır. Çatı işlerinin kendine özgü riskleri için çatı çalışmaları ve GES yazımıza bakabilirsiniz.

Yüksekte çalışma izin formu bölüm bölüm

Aşağıdaki tablo, iyi bir yüksekte çalışma izin formunun bölümlerini ve örnek işte bu bölümlere ne yazılacağını gösterir:

Formdaki “bağlantılı izinler” satırı önemlidir. Fan bakımında asıl tehlike, kayışı değiştirirken fanın uzaktan çalıştırılmasıdır; bu yüzden yüksekte çalışma izni, enerji izolasyonu yapılmadan geçerli sayılmamalıdır. Kilitleme ve etiketleme adımları için LOTO kilitleme etiketleme yazımıza bakabilirsiniz.

Yüksekte çalışma öncesi kontrol listesi

Form ofiste hazırlanabilir, ama aşağıdaki kontroller işin başladığı yerde ve o gün yapılmalıdır. Çalışma izni kontrol listesi olarak forma eklenen bu maddeler, “evet” işaretlenmeden iş başlamaz:

1. Hava: Rüzgâr, yağış, buzlanma ve görüş işi engelliyor mu? İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-II, yüksekte geçici işlerin çalışanların güvenliğini tehlikeye atmayacak hava koşullarında sürdürülmesini ister.
2. Kemer: Kayışlarda kesik, yanık, dikiş açılması var mı; tokalar çalışıyor mu; periyodik muayene etiketi güncel mi?
3. Lanyard ve şok emici: Şok emici açılmamış, kancalar kendiliğinden kilitleniyor mu?
4. Ankraj ve yaşam hattı: Bağlantı noktası belirlenmiş ve dayanımı belgelenmiş mi? Ankraj seçimi için ankraj noktası ve yaşam hattı yazımıza bakın.
5. Serbest düşme mesafesi: Lanyard boyu ve şok emicinin açılma payı, çalışanın alttaki yapıya çarpmadan durmasına yetiyor mu?
6. Kırılgan yüzeyler: Işıklıklar kapatılmış veya üzerinden geçiş fiziksel olarak engellenmiş mi?
7. Erişim: Sabit merdiven sağlam, seyyar merdiven kullanılacaksa sabitlenmiş mi?
8. Alt bölge: Düşebilecek alet ve malzeme için alan kapatılmış, aletler bileğe veya kemere bağlanmış mı?
9. Enerji: Fan, konveyör veya elektrik hattı gibi kaynaklar kesilmiş, kilitlenmiş ve denenmiş mi?
10. İletişim: Çatıdaki ekip ile yerdeki kişi telefon veya telsizle haberleşebiliyor mu?
11. Kurtarma: Kurtarma ekipmanı sahada ve kullanacak kişi orada mı?
12. Kişi: Ekipte baş dönmesi, uykusuzluk veya ilaç kullanımı gibi o güne özgü bir durum var mı?

Kemerin kullanım öncesi kontrolü ve periyodik muayenesi için paraşüt tipi emniyet kemeri, sağlık uygunluğu için yüksekte çalışma sağlık raporu yazılarımıza bakabilirsiniz.

İmza yetkileri: formu kim imzalar?

Yüksekte çalışma izninde imzaların her biri farklı bir sorumluluğu temsil eder. İmzalayanların kim olacağını işletme yazılı bir yetki listesiyle belirlemelidir:

• İzin alan (iş sorumlusu): İşi yapacak ekibin lideridir. Tehlikeleri ekibine anlatır, kişisel koruma donanımını kontrol eder ve işi formdaki şartlara uygun yürütür.
• İzin veren (alan sorumlusu): Çatının veya bölümün sorumlusudur. Toplu korumayı, enerji izolasyonunu ve alt bölgenin kapatılmasını sahada görerek imzalar. Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği’nin aradığı “ehil kişi” gözetimi çoğunlukla bu rol üzerinden kurulur.
• Ekip üyeleri: Bilgilendirildiklerini ve şartları anladıklarını imzalarıyla teyit eder.
• İş güvenliği uzmanı: İzin sistemini tasarlar, formu hazırlar, izin verenleri eğitir ve uygulamayı denetler. Her izni tek tek imzalaması gerekmez; ancak alışılmışın dışındaki işlerde görüşü alınmalıdır.

Alt işveren ekibi çalışacaksa izin, asıl işverenin izin sistemi içinde verilir; yüklenici kendi formunu kullanmak istiyorsa iki formun aynı kontrolleri içerdiği önceden doğrulanmalıdır.

İzin kapatma: işin son ve en çok atlanan adımı

İş bittiğinde izin, ekip çatıdan indi diye kendiliğinden kapanmaz. Kapatma bölümü şu soruları cevaplamalıdır:

1. Ekibin tamamı güvenli zemine indi mi?
2. Alet, malzeme ve atıklar çatıdan toplandı mı?
3. Geçici olarak kaldırılan koruyucular yerine kondu mu? İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-II, özel bir iş için kaldırılan toplu koruyucuların iş bitince yeniden yerine konmasını ister.
4. Geçici yaşam hattı söküldü mü, yoksa bir sonraki iş için güvenli biçimde mi bırakıldı?
5. Fanın kilidi kim tarafından, hangi sırayla açıldı ve fan denendi mi?
6. Alt bölgedeki şerit kaldırıldı ve alan sorumlusuna teslim edildi mi?

İş yarım kaldıysa, örneğin rüzgâr arttıysa veya vardiya bittiyse, izin askıya alınır ve devam edecek ekip için yeniden kontrol yapılır. Vardiya devrinde eski izinle çalışmaya devam etmek, sahada en sık gördüğümüz hatalardan biridir.

Sık yapılan hatalar

• Günlük “genel” izin: Bütün gün ve bütün çatı için tek izin yazılması. İzin belirli bir iş, yer ve saat aralığıyla sınırlı olmalıdır.
• Masa başında doldurulan form: Kontroller sahada yapılmadan imzalanan form, yalnızca kâğıt üretir.
• Kemer var, ankraj yok: Çalışanın bağlanacağı noktası belirlenmemiş bir kemer koruma sağlamaz.
• Işıklıkların unutulması: Kenar düşmesine odaklanıp kırılgan yüzeylerin gözden kaçırılması.
• İskele ve platformun kontrol tarihi: Yapı iskelesinin periyodik kontrol süresi 6 ay, makaslı platformlar gibi kaldırma ekipmanlarının en geç 1 yıldır; formda kontrol tarihi sorulmalıdır. Takvim takibi için İSG takvimi aracını kullanabilirsiniz.

SİSTEMER, iş güvenliği uzmanlığı hizmeti kapsamında izin formunu işletmenin işlerine göre hazırlar, izin verenleri eğitir ve sahadaki uygulamayı denetler. Şantiyelerde izin düzeninin yeri için inşaat sektörü sayfamıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Yüksekte çalışma izin formu yasal zorunluluk mu?

Mevzuat belirli bir form şablonu öngörmez. Ancak işin önceden planlanmasını, toplu korumaya öncelik verilmesini ve ehil bir kişinin gözetimini ister. Bu şartların yerine getirildiğini göstermenin en pratik yolu yazılı izindir.

Yüksekte çalışma izni ne kadar süre geçerlidir?

Süreyi işletme belirler; iyi uygulama, izni tek bir iş, yer ve vardiya ile sınırlamaktır. Hava koşulları, ekip veya iş kapsamı değişirse izin askıya alınır ve kontroller yeniden yapılır.

İzin formunu iş güvenliği uzmanı mı imzalamalı?

Zorunlu değildir. İzni alanın sorumlusu verir, işi yapacak ekibin lideri alır. Uzman sistemi kurar, izin verenleri eğitir ve uygulamayı denetler; olağan dışı işlerde görüşü alınmalıdır.

Taşeron ekip kendi izin formunu kullanabilir mi?

Kullanabilir, ama iş asıl işverenin sahasında yapılıyorsa izin onun sistemi içinde verilmelidir. İki form arasındaki farklar işe başlamadan önce kapatılmalı ve alan sorumlusunun imzası mutlaka alınmalıdır.