Asansör Bakım Teknisyeninin Riskleri

Asansör teknisyeni iş güvenliği: kuyunun içindeki iş

Asansör bakım teknisyeni, kullanıcıların hiç görmediği yerlerde çalışır: kuyu, kabin üstü, kuyu dibi ve makine dairesi. Bu alanların ortak özellikleri dar ve karanlık olmaları, yüksekten düşme riski taşımaları ve hareketli büyük kütlelerin, yani kabin ile karşı ağırlığın yakınında bulunmalarıdır. Asansör teknisyeni iş güvenliği bu yüzden bakım işinin kendisinden önce, alana güvenli giriş kurallarıyla başlar.

Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği, bakım, onarım, arıza giderme ve periyodik kontrol sırasında 6331 sayılı Kanun kapsamında gerekli iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin alınmasını ister. Aynı yönetmelik teknik bakım personelinde ilgili meslek lisesi veya meslek yüksekokulu mezuniyeti, ustalık belgesi ya da asansör bakım ve onarımı alanında mesleki yeterlilik belgesi arar.

Çalışma noktası	Başlıca tehlike	Kontrol önlemi
Kat kapısı ve kuyu girişi	Kabin orada sanılarak boşluğa adım atma	Kabin konumunu gözle doğrulama, bariyer, yetkili anahtar
Kabin üstü	Düşme, karşı ağırlık ve kuyu donanımı arasında sıkışma, tavana yaklaşma	Revizyon kumandası, stop şalteri, korkuluk, gerekirse kemer
Kuyu dibi	Kabinin inmesi, tampon ve gergi kasnağı, kaygan zemin	Kuyu dibi stop şalteri, enerji kesme, kabinin sabitlenmesi
Makine dairesi ve tahrik	Dönen kasnak, regülatör, fren	Koruyucular, enerji kesme ve kilitleme
Kumanda panosu	Elektrik çarpması	Gerilim yokluğu kontrolü, yalıtkan el aletleri
Hidrolik asansör	Basınçlı yağ, kabinin kendiliğinden inmesi	Basınç boşaltma, mekanik destek

Asansör kuyusu güvenliği: kabin nerede?

Asansör bakım kazası denince akla gelen en ağır senaryo, kat kapısının açılması ve kabinin orada olduğu varsayılarak boşluğa adım atılmasıdır. Kuyuya giriş şu sırayla yapılır:

Asansörü servis dışı bırakın. Bina sorumlusuna haber verin; bütün kat kapılarına “Bakımda, kullanmayın” uyarısı asın, çalışılan katta kapı önüne bariyer koyun.
Kabini planlı konuma getirin. Kuyu dibine girilecekse kabin üst katlara, kabin üstüne binilecekse kabin üstü kat zemininin biraz altında kalacak şekilde getirilir.
Kat kapısını yalnız yetkili anahtarla açın. Acil kilit açma anahtarı yalnız bakım personelinde bulunur.
Kabin konumunu gözle doğrulayın. Kapı aralandığında fenerle bakın; kabin beklediğiniz yerde mi, karşı ağırlık nerede? Doğrulamadan adım atmayın.
Kapıyı açık bırakmayın. Kuyu boşluğu önünde çalışma süresince bariyer bulunur; teknisyen ayrıldığında kapı kapatılır ve kilitlendiği kontrol edilir.

Kabin üstü çalışma

Kabin üstü çalışma, asansörün hareket edebildiği bir alanda yapılır; bu nedenle önce hareketi kontrol altına almak gerekir.

Binmeden önce test edin. Kat zemininden uzanarak kabin üstü stop şalterine basın ve asansörün çağrıya cevap vermediğini doğrulayın. Ardından revizyon (bakım) kumandasını devreye alın.
Revizyon modunda kalın. Bu modda kabin yalnız butona basılı tutulduğu sürece ve düşük hızda hareket eder; kat çağrıları devre dışıdır. Kabin üstünde normal modda kalmak kabul edilemez.
Kenara dikkat edin. Kabin kenarı ile kuyu duvarı arasındaki açıklıkta korkuluk varsa kullanılır; korkuluk yoksa veya yetersizse uygun bir ankraja bağlı kemer kullanılır. Kemer seçimi için paraşüt tipi emniyet kemeri, kemerle çalışmada kurtarma için askıda kalma travması ve kurtarma planı yazılarımıza bakın.
Vücudu kabin hattında tutun. Kabin hareket ederken karşı ağırlık yanından geçer; kol, bacak veya el aletinin kabin dış hattından taşması makaslama yaralanmasına yol açar.
Tavanı izleyin. Kabin üst katlara çıkarken kuyu tavanıyla aradaki mesafe azalır. Yeni asansörlerde TS EN 81-20 güvenlik boşlukları tanımlar; eski asansörlerde bu boşluk yetersiz olabilir ve risk değerlendirmesinde ayrıca ele alınır.

Makine dairesi olmayan asansörlerde motor ve fren kuyunun içindedir; bakımın önemli bir kısmı kabin üstünden yapılır. Bu asansörlerde kabin üstünde geçirilen süre uzar ve yukarıdaki kuralların her biri daha da önemli hâle gelir.

Kuyu dibinde çalışma

Kuyu dibine inen teknisyenin üzerinde birkaç ton ağırlığında bir kabin vardır. Güvenli çalışma sırası şöyledir:

Kabini üst katlara gönderin, kuyu dibi kapısını açın ve ilk iş olarak kuyu dibi stop şalterine basın.
Kuyu merdiveniyle inin; atlamayın.
Kabinin altında çalışılacaksa enerjiyi kesin, kilitleyin ve imalatçı talimatına göre kabini mekanik olarak destekleyin.
Zemindeki su, yağ ve atıkları temizleyin; kuyu dibi aydınlatmasının çalıştığını kontrol edin.
Tamponlar, regülatör gergi kasnağı ve halat uçları gibi hareketli veya sıkıştırıcı noktalardan uzak durun.

Bina inşaatı sırasında asansör kuyusunda yapılan montaj işlerinde ise üst katlardan düşebilecek malzemeye karşı koruma ve kuyu kenarı korkulukları gerekir; bkz. döşeme boşlukları ve kenar koruma.

Asansör kilitleme ve enerjinin kesilmesi

Ana şalterin kapatılması tek başına yeterli değildir; şalter kilitlenmeli ve etiketlenmeli, kilidin anahtarı işi yapan teknisyende kalmalıdır. Asansör kilitleme uygulamasının adımları LOTO prosedürü yazımızdaki genel sırayla aynıdır. Elektrik tarafında ayırma, tekrar kapanmaya karşı emniyet ve gerilim yokluğunun kontrolü için elektrikte 5 güvenlik kuralı uygulanır.

Enerji kesildikten sonra da sistemde enerji kalabilir:

Yerçekimi: Kabin ile karşı ağırlık tam dengede değildir; fren açıldığında kabin kendiliğinden hareket edebilir.
Hidrolik basınç: Hidrolik asansörlerde silindir ve hatlardaki basınç boşaltılmadan hat açılmaz.
Elektrik: Sürücü ve kumanda kartlarında enerji kesildikten sonra bir süre gerilim kalabilir; imalatçının bekleme süresine uyulur.

Arıza tespiti için asansörün enerjili kalması gerekiyorsa bu iş revizyon modunda, yetkin kişi tarafından ve ikinci bir kişi hazır bulunurken yapılır. Enerjili arıza tespitinin genel kuralları için bakım teknisyeni riskleri yazımıza bakabilirsiniz.

Kurtarma, yalnız çalışma ve koordinasyon

Kabinde mahsur kalan yolcuyu kurtarmak bakım hizmetinin parçasıdır. Elle kurtarmada fren açılarak kabin en yakın kata getirilir. En sık yapılan hata, kabin kat seviyesine tam gelmeden kapıyı açıp yolcuyu çıkarmaktır; kabin ile kat arasında kalan boşluktan kuyuya düşme riski doğar. Kapı, ancak kabinin kat seviyesinde olduğu doğrulandıktan sonra açılır. Yük asansörlerine özgü kurallar için yük asansörü güvenliği yazımıza bakın.

Kabin üstü ve kuyu dibi işlerinin tek başına yapılmaması, en azından teknisyenle düzenli haberleşme yönteminin tanımlanması gerekir. Kuyuda bayılan veya sıkışan bir teknisyenin fark edilmesi, yalnız çalışıldığında saatler sürebilir.

Bakım firması, hizmet verdiği binada başka bir işverenin alanında çalışır. Binadaki diğer işler (tadilat, temizlik, elektrik bakımı) ile çakışmayı önlemek ve acil durum düzenini paylaşmak iki tarafın ortak sorumluluğudur; bkz. aynı alanda birden fazla işveren.

SİSTEMER, asansör montaj ve bakım firmalarında iş güvenliği uzmanlığı hizmeti kapsamında kuyuya giriş, kabin üstü çalışma ve kurtarma prosedürlerini risk değerlendirmesine işler ve saha gözlemleriyle izler. İnşaat ve yapı işlerine özgü diğer riskler için inşaat sayfamıza, eğitim tarihlerini izlemek için İSG takvimi aracımıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Asansör bakımı tek teknisyenle yapılabilir mi?

Rutin kontrollerin bir kısmı tek kişiyle yapılabilir; ancak kabin üstünde hareketli çalışma, kuyu dibinde kabin altında çalışma ve elle kurtarma gibi işler iki kişiyle yapılmalıdır. Tek çalışılan durumlarda düzenli haberleşme yöntemi risk değerlendirmesinde tanımlanır.

Kabin üstünde emniyet kemeri gerekir mi?

Kabin kenarı ile kuyu duvarı arasındaki açıklıkta düşme riski varsa ve yeterli korkuluk yoksa, uygun ankraja bağlı kemer kullanılmalıdır. Korkuluk varsa bile vücudun kabin hattının dışına taşmaması gerekir.

Asansör bakım personelinde hangi belgeler aranır?

Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği, teknik bakım personelinde ilgili alanda meslek lisesi veya meslek yüksekokulu mezuniyeti, ustalık belgesi ya da asansör bakım ve onarımı alanında mesleki yeterlilik belgesi arar. Bunlara ek olarak İSG eğitimi ve elektrik işlerine ilişkin yetkinlik gerekir.

Mahsur kalan yolcuyu kurtarırken en sık hata nedir?

Kabin kat seviyesine tam gelmeden kapıyı açıp yolcuyu çıkarmaktır. Kabin ile kat arasındaki boşluktan kuyuya düşme riski oluşur. Kapı ancak kabinin kat seviyesinde olduğu doğrulandıktan sonra açılmalıdır.