Kısaca
İşyeri otoparkına veya filo alanına kurulan şarj üniteleri; projelendirilmiş bir elektrik tesisatı, doğru seçilmiş kaçak akım koruması, yıllık periyodik kontrol ve günlük kablo kontrolü gerektirir. Taşınabilir ev şarj kablosunun sıradan prize ve uzatma kablosuna takılması en sık görülen hatadır. Şarj noktaları, enerji kesme yerleri ve araç yangını senaryosu acil durum planına ayrıca işlenmelidir.
Elektrikli araç şarj istasyonu güvenliği neden önemli?
Elektrikli araçlar işyerlerine üç yoldan girer: şirketin servis veya teslimat filosu, yöneticilere tahsis edilen araçlar ve çalışanların kendi araçları. Her birinde işveren, otoparkına bir veya birkaç otopark şarj ünitesi kurar ya da çalışanların araçlarını bir prizden şarj etmesine izin verir. Bu noktadan sonra şarj alanı, işyerinin elektrik tesisatının, yangın güvenliğinin ve acil durum planının bir parçası olur.
Elektrikli araç şarj istasyonu güvenliği forklift akü şarj alanlarından farklıdır: şarj edilen batarya çok daha büyüktür, araçlar çalışanların ve ziyaretçilerin yürüdüğü otoparktadır ve şarj çoğu zaman gözetimsiz, saatlerce sürer. Forklift ve istif makinesi bataryaları için lityum batarya şarj alanı güvenliği yazımıza bakabilirsiniz; bu yazı otomobil ve hafif ticari araç şarjına odaklanıyor.
Şarj türleri ve işyerindeki karşılıkları
Şarj ekipmanları uluslararası standartlarda “mod”larla sınıflandırılır. İşyerinde karşılaşacağınız üç tür şunlardır:
| Tür | Ne demek? | İşyerindeki tipik kullanım | Başlıca risk |
|---|---|---|---|
| Mod 2 | Kablo üzerinde kontrol kutusu olan taşınabilir şarj kablosu, prize takılır | Çalışanın kendi aracını prizden şarj etmesi | Priz ve fişin ısınması, uzatma kablosu, ezilen kablo |
| Mod 3 | Sabit tesisata bağlı duvar tipi veya ayaklı AC şarj ünitesi | Personel otoparkı, filo alanı | Yanlış projelendirilmiş devre, koruma eksikliği, çarpma |
| Mod 4 | DC hızlı şarj ünitesi | Yoğun kullanılan filo ve teslimat araçları | Yüksek güç, ısınma, yüksek gerilim bileşenleri |
En çok sorun Mod 2’de görülür. Ev şarj kablosu, saatlerce yüksek akım çeker; eski, gevşek veya bu yük için tasarlanmamış bir priz ısınır ve erir. Taşınabilir kabloyu uzatma kablosuna, çoklu prize veya kablo makarasına takmak, sarılı kablonun ısınmasına yol açar. Kuralınız basit olmalı: Çalışanların kendi araçlarını şarj etmesine izin veriyorsanız, bunu yalnızca bu amaçla projelendirilmiş ve işaretlenmiş noktalarda yaptırın.
Elektrik tesisatı, topraklama ve kaçak akım koruması
Sabit şarj ünitesi, panodan ayrı bir hatla beslenen bir elektrik tüketicisidir ve diğer tesisat gibi projeye dayanmalıdır. Kurulumda ve kontrolde şunlara bakılır:
- Her şarj noktası için ayrı devre, yüke uygun kablo kesiti ve aşırı akım koruması,
- Kaçak akım koruma cihazının tipinin şarj ünitesi üreticisinin talimatına ve ilgili standarda (TS HD 60364-7-722) göre seçilmesi; şarj ünitesinin DC kaçak akıma karşı korumasının sorgulanması,
- Şarj alanı topraklama bağlantısının ve eş potansiyel bağlantıların sürekliliği,
- Açık otoparkta yağmur ve suya karşı uygun koruma sınıfı, kablo girişlerinin sızdırmazlığı,
- Panonun kilitli, etiketli ve yetkisiz kişilerin erişemeyeceği durumda olması.
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III’e göre elektrik tesisatı ve topraklama tesisatı, standartlarda daha kısa bir süre yoksa yılda bir periyodik kontrole tabidir. Kontrolde tesisat projesi aranır; projesi olmayan tesisatın projelendirilmesi işverenin sorumluluğundadır. Kontrolü yetkili elektrik mühendisleri, elektrik-elektronik mühendisleri, elektrik eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler veya elektrik tekniker ve yüksek teknikerleri yapar. Şarj üniteleri Ek-III tablolarında ayrı bir başlık olarak geçmez; bu yüzden kontrolü yapacak kişiden şarj noktalarını ve besleme hatlarını raporda ayrıca listelemesini isteyin.
Kaçak akım rölesinin işlevi ve test yöntemi için topraklama ve kaçak akım rölesi yazımıza, kimin elektrik işi yapabileceği için elektrik işini kimler yapabilir yazımıza bakın.
Kablo hasarı ve günlük kontrol
Şarj kabloları yerde durur, araç tekerleğinin altında kalır, kapıya sıkışır ve yağmurda ıslanır. Hasarlı bir kablo veya konnektör, elektrik çarpması ve yangın için doğrudan bir nedendir. Filo alanlarında görevli bir çalışana, personel otoparkında güvenlik veya bina sorumlusuna şu günlük kontrolü verin:
- Kablo kılıfında kesik, ezik, erime veya renk değişimi var mı?
- Konnektör ve fişte çatlak, yanık izi veya gevşeklik var mı?
- Kablo kullanımdan sonra askısına asılmış mı, yerde yaya yoluna uzanıyor mu?
- Şarj ünitesinin gövdesinde darbe izi, su girişi veya hata ışığı var mı?
- Çarpma bariyerleri ve zemin işaretleri yerinde mi?
Hasar görülen ünite kullanım dışı bırakılır, üzerine “kullanmayın” etiketi asılır ve yetkili kişiye bildirilir. Kullanıcıların onarım girişiminde bulunmaması, şarj kablosunu bantla tamir etmemesi talimatla yasaklanır.
Şarj istasyonu yangın senaryosu
Lityum iyon bataryalarda bir hücrenin aşırı ısınması komşu hücrelere yayılabilir; bu olay “termal kaçak” olarak bilinir. Araç bataryası yangınları uzun sürebilir, söndürüldükten sonra yeniden alevlenebilir ve yoğun, zehirli duman çıkarır. Şarj istasyonu yangın riski bu yüzden yerleşim kararıyla başlar:
- Şarj noktalarını kaçış yollarından, bina girişlerinden, yangın merdiveni çıkışlarından ve yanıcı malzeme depolarından uzakta konumlandırın.
- Araçların şarj ünitesine çarpmasını önleyen bariyer ve tekerlek takozu kullanın.
- Şarj alanının tümünü kesen, kolay ulaşılabilir ve işaretli bir enerji kesme noktası oluşturun.
- Kapalı otoparkta mevcut yangın önlemlerini şarj alanı açısından gözden geçirin. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik md. 60’a göre toplam alanı 600 m²’den büyük kapalı otoparklarda otomatik yağmurlama sistemi, yangın dolabı ve itfaiye su alma ağzı; 2000 m²’yi aşanlarda mekanik duman tahliye sistemi zorunludur.
Yağmurlama sisteminin şarj alanını kapsayıp kapsamadığını sprinkler zorunluluğu yazımızdaki esaslarla kontrol edin.
Kullanım kuralları ve filo bakım atölyesi
Şarj alanı kurallarını kısa ve görünür tutun; ünitenin yanına asılacak bir pano yeterlidir:
- Şarj noktalarını yalnızca yetkilendirilmiş araçlar ve kullanıcılar kullanır.
- Kablo, yaya yolunu ve kapı önünü kesecek şekilde çekilmez; şarj bitince askısına asılır.
- Şarj sırasında araçta yıkama, bakım veya ek elektrikli cihaz bağlama yapılmaz.
- Hata ışığı yanan, ısınmış veya koku yayan ünite kullanılmaz, hemen bildirilir.
- Araç tamamen dolduktan sonra yer boşaltılır; gece boyunca gözetimsiz şarj, filo alanında sorumlu kişinin bilgisi dışında yapılmaz.
Filo araçlarının bakımı işyerinin kendi atölyesinde yapılıyorsa ayrı bir risk daha vardır. Elektrikli araçların yüksek gerilim sistemi (genellikle turuncu renkli kablolarla işaretlenir), sıradan bir otomobil elektrik tesisatından çok farklıdır. Bu sisteme yalnızca üreticinin yöntemini bilen, bu konuda eğitilmiş ve işveren tarafından yetkilendirilmiş kişiler müdahale eder. Bakımdan önce aracın yüksek gerilim sistemi üreticinin talimatına göre devre dışı bırakılır ve gerilimsizlik doğrulanır; atölyede bu iş için uygun yalıtkan eldiven ve el aletleri bulunur. Hasarlı veya kaza geçirmiş bir araç, bataryası değerlendirilinceye kadar binadan ve diğer araçlardan uzakta, açık bir alanda bekletilir. Bu kurallar, atölyenin risk değerlendirmesine ayrı bir başlık olarak eklenmelidir.
Acil durum planına eklenecek maddeler
İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik kapsamındaki acil durum planı; acil durumları, müdahale ve tahliye yöntemlerini, krokiyi ve elektrik ile gaz kesme noktalarını içerir. Şarj alanı kurulduğunda plan şu maddelerle güncellenir:
| Plan bölümü | Eklenecek madde |
|---|---|
| Acil durumlar | Şarj sırasında araç yangını, elektrik çarpması, kablo veya ünite hasarı |
| Kroki | Şarj noktaları, şarj alanı enerji kesme noktası, en yakın yangın dolabı |
| Müdahale | Enerjinin kesilmesi, alanın boşaltılması, itfaiyeye aracın elektrikli olduğunun bildirilmesi |
| Görevliler | Enerji kesme ve alan güvenliğinden sorumlu kişi ve yedeği |
| Eğitim ve tatbikat | Senaryonun yıllık tatbikatta en az bir kez ele alınması |
| Bilgilendirme | Şarj alanı kurallarının kullanıcılara yazılı verilmesi |
Elektrik çarpmasında ilk müdahale için elektrik çarpmasında ilk müdahale yazımızı, planın genel yapısı için acil durum planı nasıl hazırlanır yazımızı kullanabilirsiniz.
Periyodik kontrol hizmetimizde şarj ünitelerini besleyen elektrik ve topraklama tesisatının yıllık kontrolünü planlar, acil durum planı hizmetimizde şarj alanını krokiye ve senaryolara işleriz. Filo ve teslimat araçlarıyla çalışan işletmeler için lojistik ve depo sayfamıza, kontrol tarihlerini izlemek için İSG takvimi aracımıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Şarj ünitesi periyodik kontrole tabi mi?
Şarj üniteleri Ek-III tablolarında ayrı bir başlık olarak geçmez. Ancak beslendikleri elektrik tesisatı ve topraklama tesisatı yılda bir periyodik kontrole tabidir; kontrolü yapan yetkili kişiden şarj noktalarını raporda ayrıca değerlendirmesini isteyin.
Çalışanlar kendi araçlarını işyerinde şarj edebilir mi?
Bu işverenin kararıdır. İzin veriliyorsa şarj, yalnızca bu amaçla projelendirilmiş ve işaretlenmiş noktalarda yapılmalı; uzatma kablosu, çoklu priz ve kablo makarası kullanımı yasaklanmalıdır.
Ev şarj kablosu neden sıradan prize takılmamalı?
Taşınabilir şarj kablosu saatlerce yüksek akım çeker. Bu yük için tasarlanmamış, eski veya gevşek bir priz ısınır ve yangına yol açabilir. Kablonun hangi priz tipine takılacağı üreticinin talimatında yazar.
Şarj alanında yangın çıkarsa ne yapılmalı?
Şarj alanının enerjisi kesilir, çevredeki kişiler uzaklaştırılır ve itfaiyeye aracın elektrikli olduğu bildirilir. Çalışanlar yanan araç bataryasına müdahale etmemelidir.
Yeni Ek-III sürelerine göre ekipman envanteri, kontrol takvimi, yetkili kişilerle planlama ve rapor ile kusur takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.