Kısaca
Seksiyonel, hızlı ve sürgülü endüstriyel kapılarda üç ana risk vardır: kapanan kanatla sıkışma ve ezilme, yay veya halat koptuğunda kanadın düşmesi, sürgülü kapının rayından çıkıp devrilmesi. İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği bu risklere karşı düzenekleri, İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III ise standartta daha kısa süre yoksa yılda bir periyodik kontrolü ister. Günlük fotosel ve güvenlik kenarı testi bu kontrolü tamamlar.
Endüstriyel kapılarda kazalar nasıl olur?
Depoların ve fabrikaların motorlu kapıları gün içinde yüzlerce kez açılıp kapanır ve çoğu zaman kimse onlara bakmaz. Kazalar da bu alışkanlıktan doğar: kapanmakta olan kanadın altından geçmeye çalışan bir yaya, kapının yarı açıkken hareket ettirdiği forklift, gerilmiş yayı ayarlamaya çalışan bir bakım çalışanı. Endüstriyel kapı periyodik kontrolü bu yüzden yalnızca bir belge işi değildir; kapının sıkışmayı, düşmeyi ve devrilmeyi önleyen düzeneklerinin çalıştığını yılda en az bir kez bağımsız bir gözle doğrulamanın yoludur.
Sahada sık karşılaşılan kapı tipleri ve öne çıkan riskleri şunlardır:
| Kapı tipi | Tipik tehlike | Koruma düzeneği |
|---|---|---|
| Seksiyonel (paneli yukarı katlanan) | Kapanma kenarında ezilme, paneller arasında parmak sıkışması, yay veya halat kopunca kanadın düşmesi | Güvenlik kenarı, fotosel, yay kırılma ve halat kopma emniyeti, parmak sıkışmasını önleyen panel profili |
| Hızlı kapı (PVC perde veya rulo) | Yüksek hızda yayaya veya forklifte çarpma, kapanma kenarında sıkışma | Işık perdesi veya fotosel, yumuşak alt kenar, darbede raydan çıkıp geri takılabilen perde |
| Sürgülü kapı | Kapanma kenarında ve duvar arasında ezilme, makaralarda kesilme, rayından çıkıp devrilme | Güvenlik kenarı, fotosel, devrilme önleyici kılavuz, makara koruyucu |
| Rampa kapısı | Rampa köprüsü ve araçla etkileşim, forklift darbesi | Kapı-köprü sıralaması, darbe bariyeri, ayrı yaya kapısı |
Yangın kapıları ve kaçış yolundaki kapılar ayrı kurallara tabidir; bunları kaçış yolu ve acil çıkış kapısı kuralları yazımızda ele aldık.
Yasal çerçeve: iki yönetmelik
Kapının nasıl olması gerektiğini İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik Ek-1 md. 35 belirler:
- Raylı (sürgülü) kapılarda rayından çıkmayı ve devrilmeyi önleyen bir sistem bulunur.
- Yukarı doğru açılan kapılarda kapının düşmesini önleyen bir sistem bulunur.
- Araç trafiğine açılan kapıların yayalar için güvenli olmadığı yerlerde, hemen yakınında açıkça işaretlenmiş ve her zaman açık tutulan ayrı yaya kapıları bulunur.
- Mekanik kapılar çalışanlara kaza riski oluşturmayacak şekilde çalışır; kolayca fark edilen ve ulaşılabilen acil durdurma düzeneği bulunur ve elektrik kesildiğinde kendiliğinden açılmıyorsa elle açılabilir.
- Kaçış yollarındaki kapılar işaretlenir ve içeriden her zaman yardımsız açılabilir.
Kapının ne sıklıkla ve hangi ölçütlerle kontrol edileceğini ise İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III belirler. 23 Aralık 2025’te yenilenen Ek-III’ün endüstriyel raf ve kapılar tablosuna göre endüstriyel kapılar, standartlarda daha kısa bir süre yoksa en geç yılda bir, TS EN 13241+A2, TS EN 12453 ve TS EN 12604+A1 standartlarındaki kriterlere göre kontrol edilir.
Seksiyonel kapı güvenliği: fotosel ve güvenlik kenarı
Otomatik kapılarda en bilinen risk, kapanma kenarında sıkışmadır. Motorlu bir kapının bu riske karşı iki temel düzeneği vardır:
- Fotosel ve ışık perdesi: Kapı açıklığından geçen bir kişi veya aracı ışın kesilmesiyle algılar ve kapanmayı durdurur ya da kapıyı geri açar. Tek ışınlı fotosel belirli bir yükseklikteki engeli görür; yerdeki bir paleti veya eğilmiş bir kişiyi görmeyebilir. Hızlı kapılarda daha geniş alanı tarayan ışık perdeleri bu yüzden tercih edilir.
- Kapı güvenlik kenarı: Kanadın alt kenarındaki basınca duyarlı profildir. Kenar bir engele değdiğinde kapı durur ve geri açılır. Kenarın kablosu kopmuşsa, profil yırtılmışsa veya içindeki algılayıcı ezilmişse kapı engeli ezerek kapanmaya devam edebilir.
Bazı kapılar yalnızca basılı tutmalı kumandayla çalışır: kullanıcı butonu bıraktığında kapı durur. Bu yöntem, kumandanın kapıyı tamamen görebilen bir yere konması şartıyla kabul edilen bir korumadır. Kumanda kapıyı görmeyen bir köşeye taşınmışsa koruma ortadan kalkar.
Yay ve halat: seksiyonel kapının gizli enerjisi
Seksiyonel kapıların ağır kanadı, kapının üstündeki burulma yaylarıyla dengelenir. Kapı kapalıyken bu yaylar gergindir ve önemli bir enerji depolar. Yay koptuğunda veya askı halatı kırıldığında kanat aşağı düşebilir; yönetmeliğin yukarı açılan kapılar için istediği düşmeyi önleyici sistem, bu yüzden yay kırılma ve halat kopma emniyeti olarak kapıda bulunmalıdır.
Bakımda en tehlikeli iş, gergin yayın ayarlanması veya değiştirilmesidir. Bu iş yalnızca o kapı tipinde eğitimli bakım personeli tarafından, kapı motorunun enerjisi kesilip kilitlendikten sonra ve üreticinin talimatındaki aletlerle yapılır. Enerji kesme adımlarını LOTO prosedürü yazımızda anlattık. Depo çalışanının veya forklift sürücüsünün “sarkan” bir kapıyı elle düzeltmeye çalışması kesinlikle önlenmelidir.
Halat lifleri açılmış, yay üzerinde kırık veya pas görülen, açılıp kapanırken dengesiz duran kapı, yıllık kontrol beklenmeden bakım ekibine bildirilir.
Yıllık periyodik kontrol: ne kontrol edilir?
Yıllık kontrol, ilgili standartlar ve Bakanlığın yayımladığı rapor ve kriter dokümanları çerçevesinde yapılır. Yetkili kişinin raporunda tipik olarak şu başlıkları görürsünüz:
- Kanat, panel, ray ve taşıyıcı yapının durumu; bağlantı elemanları
- Yay, halat, makara ve denge sisteminin durumu; yay kırılma ve halat kopma emniyetinin çalışması
- Güvenlik kenarı, fotosel ve ışık perdesinin işlevi
- Acil durdurma düzeneği ve elektrik kesildiğinde elle açma imkânı
- Sürgülü kapılarda rayından çıkmayı ve devrilmeyi önleyen kılavuzlar
- Kumanda yeri, uyarı işaretleri ve kullanım talimatı
Ek-III’e göre endüstriyel kapıların periyodik kontrolünü makine, mekatronik, metalürji ve malzeme, imalat ve inşaat mühendisleri; inşaat, makine ve metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler; inşaat veya makine teknikeri ve yüksek teknikerleri yapar. Kontrolü yapacak kişi EKİPNET’e kayıtlı olmalı, sözleşme kontrolden en geç bir gün önce İSG-KATİP üzerinden kurulmalıdır. İSG-KATİP’in işveren tarafında nasıl kullanıldığını İSG-KATİP nedir yazımızda anlattık. Kapının bakımını yapan kişi, aynı kapının periyodik kontrolünü yapamaz (Yönetmelik md. 14/A-2).
Raporun bölümlerini nasıl okuyacağınızı periyodik kontrol raporu nasıl okunur yazımızda, bütün ekipmanların süre tablosunu iş ekipmanı periyodik kontrol süreleri yazımızda bulabilirsiniz.
Rampa kapısı ve forklift darbeleri
Lojistik depolarında kapı arızalarının tipik başlangıç noktalarından biri forklift darbesidir. Yarı açık kapının altından geçmeye çalışan forklift direği alt paneli eğer; eğilen panel rayda sıkışır, güvenlik kenarı ezilir, bir sonraki kapanmada kapı engeli algılamaz. Bunu önlemek için:
- Kapı açıklığının iki yanına ve ray kolonlarına darbe bariyeri koyun.
- Forklift sürücülerine kapı tamamen açılmadan geçmeme kuralını eğitimde uygulamalı gösterin.
- Darbe sonrası kapıyı bildirmeyi kolaylaştırın; bildirim cezaya dönüşürse hasar saklanır.
- Rampa kapısı ile rampa köprüsünün çalışma sırasını yazılı hâle getirin; tır şoförü ve forklift sürücüsü aynı sırayı bilsin. Rampanın diğer riskleri için yükleme rampası güvenliği yazımıza bakın.
- Araç kapısının yanında yayalar için ayrı ve açık tutulan bir kapı bulundurun.
SİSTEMER olarak periyodik kontrol hizmetimizde kapı envanterini çıkarıyor, yıllık kontrolleri EKİPNET’e kayıtlı yetkili kişilerle planlıyor ve rapordaki kusurların kapanmasını takip ediyoruz. Kontrol tarihlerini İSG takvimi aracıyla izleyebilir, lojistik ve depo sektörüne özgü diğer riskleri sektör sayfamızda bulabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Endüstriyel kapıların periyodik kontrolü ne sıklıkla yapılır?
İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III’e göre, ilgili standartlarda daha kısa bir süre öngörülmemişse en geç yılda bir. Kontrol TS EN 13241+A2, TS EN 12453 ve TS EN 12604+A1 kriterlerine göre yapılır.
Kapıyı bakımını yapan firma kontrol edebilir mi?
Ekipmanın bakımını yapan kişi, aynı ekipmanın periyodik kontrolünü yapamaz. Bakım ve kontrolün farklı kişilerce yapıldığını rapor ve servis kayıtlarından doğrulayın.
Fotoseli olan kapıya güvenlik kenarı da gerekir mi?
Fotosel belirli bir yükseklikteki engeli görür; yerdeki bir cismi veya eğilmiş bir kişiyi kaçırabilir. Hangi kombinasyonun gerektiğini kapının tipi, kullanım şekli ve ilgili standart belirler; yıllık kontrolde koruma düzeyinin yeterliliği değerlendirilir.
Elektrik kesildiğinde kapı nasıl açılır?
Yönetmelik, elektrik kesildiğinde kendiliğinden açılmayan mekanik kapıların elle açılabilmesini ister. Elle açma kolu veya zincirinin yerini ve kullanımını kapının yakınındaki çalışanlara gösterin ve acil durum tatbikatında deneyin.
Yeni Ek-III sürelerine göre ekipman envanteri, kontrol takvimi, yetkili kişilerle planlama ve rapor ile kusur takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.