İş Güvenliği Uzmanının Görevleri Nelerdir?

İş güvenliği uzmanı görevleri: yönetmeliğin beş başlığı

“İSG uzmanı ne iş yapar?” sorusunun resmî cevabı, İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik md. 9’dadır. İş güvenliği uzmanı görevleri burada beş başlık altında sayılır. Aşağıdaki tablo her başlığın sahadaki karşılığını ve ortaya çıkması gereken kaydı gösterir:

Uzmanın bu görevleri yerine getirmesi için ayıracağı asgari süre, tehlike sınıfına göre çalışan başına ayda 10, 20 veya 40 dakikadır. Kendi işyerinizin süresini İSG yükümlülük hesaplama aracıyla bulabilirsiniz; hesap mantığını işyeri hekimi ve uzman çalışma süreleri yazımızda anlattık.

Rehberlik: işverene yazılı danışmanlık

Rehberlik başlığı, uzmanın işverenin danışmanı olduğunu gösterir. Yönetmeliğe göre uzman:

• İşyerinde yapılacak planlama, organizasyon ve uygulamalar, makine ve diğer teçhizatın durumu, kullanılan maddeler ve KKD seçimi gibi konularda işverene önerilerde bulunur.
• Alınması gereken önlemleri işverene yazılı olarak bildirir.
• İş kazası ve meslek hastalıklarının nedenlerini araştırır ve tekrarını önleyecek tedbirleri önerir.
• Ölüm veya yaralanmaya yol açmayan ama çalışana, ekipmana veya işyerine zarar verme potansiyeli olan olayları da inceler.

Sahada bunun en değerli karşılığı, karar öncesinde görüş almaktır. Yeni bir pres hattı kurulduktan sonra koruyucu eklemek, satın alma aşamasında doğru makineyi seçmekten hem pahalı hem zordur. Kaza araştırmasının yöntemini kök neden analizi yazımızda anlattık.

Risk değerlendirmesi ve çalışma ortamı gözetimi

Risk değerlendirmesi başlığında uzman, risk değerlendirmesi çalışmalarına katılır, alınması gereken önlemleri önerir ve uygulamaları takip eder. Burada önemli bir ayrıntı vardır: risk değerlendirmesi uzmanın tek başına yazdığı bir belge değildir. İşveren veya vekili, işyeri hekimi, çalışan temsilcisi ve bölümleri tanıyan çalışanlarla birlikte yapılan bir ekip işidir.

Çalışma ortamı gözetimi ise uzmanın sahadaki varlığıdır:

• Mevzuat gereği yapılması gereken periyodik bakım, kontrol ve ölçümleri planlar ve kontrol eder.
• İşyerinde meydana gelebilecek kaza, yangın ve patlamaların önlenmesi için yapılan çalışmalara ve acil durum planlarına katılır; tatbikat ve eğitimleri izler.

Uzman saha gözetiminde her ziyarette bölümleri gezmeli, önceki tespitlerin kapanıp kapanmadığına bakmalı ve yeni tespitleri kayda almalıdır. Masa başında belge hazırlayıp sahaya çıkmayan bir uzmanlık hizmeti, yönetmelikteki gözetim görevini karşılamaz.

Eğitim, bilgilendirme ve kayıt

Bu başlık uzmanın en çok belge ürettiği alandır. Yönetmeliğe göre uzman:

1. Çalışanlara verilecek İSG eğitimlerini planlar, işverenin onayına sunar ve uygulamasını yapar veya kontrol eder.
2. İşyeri hekimiyle birlikte yıllık değerlendirme raporunu hazırlar.
3. Çalışanların bilgilendirilmesine yönelik çalışmaları planlar ve izler.
4. İSG talimatlarını ve çalışma izin prosedürlerini hazırlar, işverenin onayına sunar ve uygulanmasını izler.
5. Bakanlıkça belirlenen İSG bilgilerini İSG-KATİP’e bildirir.

Ayrıca md. 11/4’e göre uzman, tespit ve önerilerini, 9. maddedeki faaliyetlerini ve hekimle ortak çalışmalarını onaylı deftere yazar. Deftere yazılan tespitler işverene tebliğ edilmiş sayılır; defterin nasıl tutulacağını onaylı defter yazımızda örneklerle anlattık.

İlgili birimlerle iş birliği

Uzman, işyeri hekimiyle birlikte iş kazası ve meslek hastalıklarını değerlendirir, tekrarını önleyecek önleyici faaliyet planlarını hazırlar ve uygulamayı takip eder. Yıllık çalışma planını da hekimle birlikte hazırlar. İSG kurulunun üyesiyse kurulla iş birliği yapar; çalışan temsilcisi ve destek elemanlarıyla birlikte çalışır.

Uzman ve hekimin görevleri birbirini tamamlar. Hekimin görevlerini işyeri hekimi görevleri yazımızda, ortak hazırlanan planı yıllık çalışma planı yazımızda bulabilirsiniz.

Sahada bir ziyaret günü nasıl geçer?

Görev listesi soyut kalmasın diye, tehlikeli sınıftaki 80 çalışanlı bir metal işleme firmasında uzmanın tipik bir ziyaret gününü örnekleyelim:

1. Açılış: Üretim müdürüyle kısa görüşme; son ziyaretten bu yana kaza, ramak kala, yeni makine, yeni kimyasal veya vardiya değişikliği olup olmadığı sorulur.
2. Önceki tespitlerin kontrolü: Onaylı defterdeki açık maddeler sahada tek tek kontrol edilir; kapananlar deftere işlenir.
3. Saha turu: Pres, kaynak, talaşlı imalat ve depo bölümleri gezilir; makine koruyucuları, KKD kullanımı, forklift trafiği, elektrik panoları ve kaçış yolları gözlenir. Çalışanlarla kısa görüşmeler yapılır.
4. Plan takibi: Yaklaşan periyodik kontrol, ortam ölçümü, tatbikat ve eğitim tarihleri takvimden kontrol edilir; gerekenler için işverene hatırlatma yapılır.
5. Eğitim veya bilgilendirme: Planda varsa bir bölüme işe özgü riskler eğitimi verilir veya yeni bir talimat tanıtılır.
6. Kapanış: Yeni tespitler onaylı deftere yazılır, işveren veya vekiliyle öncelikler konuşulur ve imza alınır.

Bu akışın her adımı yönetmelikteki bir görev başlığına karşılık gelir. Ziyaretlerin süresi ve sıklığı sözleşmede yazılı asgari süreye göre planlanır.

İş güvenliği uzmanı yetkileri ve sınırları

Yönetmelik md. 10, uzmana şu yetkileri verir:

• İşin durdurulması için başvurma: Hayati tehlike arz eden ve acil durdurmayı gerektiren hâllerde, işin durdurulması için işverene başvurmak.
• İnceleme ve bilgi alma: İşyerinin her bölümünde inceleme yapmak, gerekli bilgi ve belgelere ulaşmak, çalışanlarla görüşmek.
• Kurumlarla iş birliği: İşverenin bilgisi dahilinde ve işyerinin iç kurallarına uygun olarak ilgili kurumlarla iş birliği yapmak.

Uzmanın yükümlülükleri de vardır (md. 11): görevini yürütürken işyerindeki normal faaliyeti mümkün olduğunca aksatmamak, işverenin ticari sırlarını ve mesleki bilgilerini gizli tutmak ve görevini ihmal etmesi hâlinde işverene karşı sorumlu olmak.

Uzmandan ne beklemeli, ne beklememeli?

Uzman, işverenin İSG sorumluluğunu devraldığı kişi değildir. 6331 md. 4’e göre dışarıdan hizmet almak işverenin sorumluluğunu kaldırmaz. Uzmanın işi, işverenin doğru kararı zamanında vermesini sağlamaktır; önlemi almak, bütçeyi ayırmak ve uygulamayı denetlemek işverenin görevidir.

Uzmanın görevini iyi yapıp yapmadığını şu sorularla değerlendirebilirsiniz:

1. Belge sınıfı tehlike sınıfınıza uygun mu? Çok tehlikelide A, tehlikelide en az B, az tehlikelide en az C sınıfı gerekir.
2. Sözleşmedeki süre kadar işyerinde bulunuyor ve bu, onaylı defterde görünüyor mu?
3. Tespitleri somut mu; yer, öneri ve termin içeriyor mu?
4. Önceki tespitlerin kapanıp kapanmadığını takip ediyor mu?
5. Eğitimler planlı mı, kayıtları eksiksiz mi?
6. Periyodik kontrol, ölçüm ve tatbikat tarihleri bir takvimde izleniyor mu?
7. Kaza ve ramak kala olaylarını araştırıp rapor ediyor mu?

OSGB seçerken bu soruların sözleşmeye nasıl yansıyacağını OSGB seçerken dikkat edilecekler yazımızda anlattık. Bursa ve çevre illerdeki işletmelere tehlike sınıfına uygun belgeli uzmanla verdiğimiz hizmetin kapsamını iş güvenliği uzmanlığı sayfamızda bulabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

İş güvenliği uzmanı işi durdurabilir mi?

Doğrudan durduramaz. Hayati tehlike arz eden ve acil durdurmayı gerektiren hâllerde işin durdurulması için işverene başvurur. Hayati tehlike içeren öneriler makul sürede yerine getirilmezse il müdürlüğüne yazılı bildirimde bulunur.

Risk değerlendirmesini uzman tek başına mı hazırlar?

Hayır. Risk değerlendirmesi işveren veya vekili, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, çalışan temsilcisi ve bölümleri tanıyan çalışanlardan oluşan ekiple yapılır. Uzman bu ekipte yer alır, önlem önerir ve takip eder.

İSG uzmanı ne iş yapar, kısaca?

İşverene yazılı rehberlik yapar, risk değerlendirmesine katılır, sahayı düzenli denetler, bakım, kontrol ve ölçümleri planlar, eğitimleri planlayıp uygular, tespitlerini onaylı deftere yazar ve hekimle birlikte yıllık plan ve raporu hazırlar.

Uzman hangi durumda il müdürlüğüne bildirim yapar?

Yangın, patlama, göçme veya kimyasal sızıntı gibi hayati tehlike içeren konularda yazılı olarak bildirdiği önlemler işveren tarafından makul sürede yerine getirilmezse yapar.