Kısaca
İSG eğitimlerinde geçen süre çalışma süresinden sayılır; eğitim haftalık çalışma süresini aşarsa aşan kısım fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma olur (6331 md. 17/7, 2026 eğitim yönetmeliği md. 5/6). Mesai dışı eğitim yasak değildir, ama ücret veya serbest zaman doğurur. Vardiyalı işyerlerinde eğitim, en az bir ders saatlik oturumlara bölünerek vardiya saatleri içinde planlanabilir.
İSG eğitimi mesai dışında verilebilir mi?
Kısa cevap: verilebilir, ama bedava değildir. Mevzuat eğitimin hangi saatte yapılacağını yasaklamaz; eğitimde geçen sürenin nasıl sayılacağını düzenler. Hüküm hem Kanunda hem de 2 Nisan 2026’da yayımlanan yeni eğitim yönetmeliğinde aynı açıklıktadır:
Bu yazı, bu üç hükmün bordroya, puantaja ve vardiya çizelgesine nasıl yansıdığını anlatır. Yönetmeliğin genel değişiklikleri için yeni İSG eğitim yönetmeliği 2026 yazımıza bakabilirsiniz.
Eğitim süresi çalışma süresinden sayılır: pratikte ne demek?
“Çalışma süresinden sayılır” ifadesi, eğitimdeki çalışanın o saatlerde işini yapıyormuş gibi kabul edildiği anlamına gelir. Bunun sahadaki sonuçları şunlardır:
- Puantaja yazılır. Eğitim saatleri, çalışma saati olarak kayda geçer; eğitim günü izin, mazeret veya “ücretsiz” olarak işaretlenmez.
- Ücret kesilmez. Eğitime katılan çalışanın o saatlerdeki ücreti ödenir; eğitim ücreti, yol veya materyal bedeli çalışandan alınmaz.
- Uzaktan eğitim de sayılır. Yönetmelik, sürenin çalışma süresinden sayılmasında eğitim yöntemine göre ayrım yapmaz. Çalışanın evden tamamladığı uzaktan eğitim de çalışma süresidir.
- İşe başlama eğitimi ilk günün parçasıdır. Çalışmaya başlamadan önce verilen en az iki saatlik işe başlama eğitimi, çalışanın ilk iş günündeki çalışma süresine dahildir; içeriği için işe başlama eğitimi programı yazımıza bakın.
Fazla mesai İSG eğitimi: örnek hesap
Eğitim mesai dışında yapıldığında, haftalık çalışma süresine eklenir. Sonucu belirleyen, çalışanın sözleşmedeki haftalık süresidir. İş Kanunu md. 41’e göre haftalık 45 saati aşan çalışma fazla çalışmadır ve her saati normal saat ücretinin %50 fazlasıyla ödenir. Haftalık süresi sözleşmeyle 45 saatin altında belirlenmişse, sözleşme süresi ile 45 saat arasındaki çalışma fazla sürelerle çalışmadır ve %25 fazlasıyla ödenir.
| Sözleşmedeki haftalık süre | Haftaya eklenen eğitim | Toplam | Sonuç |
|---|---|---|---|
| 45 saat | Cumartesi 4 saat | 49 saat | 4 saat fazla çalışma (%50 zamlı) |
| 40 saat | Cuma akşamı 4 saat | 44 saat | 4 saat fazla sürelerle çalışma (%25 zamlı) |
| 42,5 saat | 4 saat | 46,5 saat | 2,5 saat fazla sürelerle çalışma (%25) ve 1 saat fazla çalışma (%50) |
| 45 saat, eğitim mesai içinde | Eğitim, üretim saatinin yerine | 45 saat | Ek ödeme doğmaz |
Çalışan isterse ücret yerine serbest zaman kullanabilir: her fazla çalışma saati için 1 saat 30 dakika, her fazla sürelerle çalışma saati için 1 saat 15 dakika. Serbest zaman altı ay içinde kullandırılır. Fazla çalışma için işçinin onayı gerekir ve fazla çalışmanın toplamı yılda 270 saati geçemez (md. 41). Denkleştirme uygulanan işyerlerinde, iki aylık dönemde haftalık ortalama 45 saati aşmıyorsa, bazı haftalarda 45 saati aşan süre fazla çalışma sayılmaz (md. 63); bu ayrıntıyı bordro biriminizle birlikte değerlendirin.
Hafta sonu İSG eğitimi
Cumartesi veya pazar eğitimi, üretimi durdurmamak için en sık başvurulan çözümdür. Üç noktaya dikkat edin:
- Hafta tatili korunur. İşçiye yedi günlük dönem içinde kesintisiz en az 24 saat dinlenme verilir (İş Kanunu md. 46). Eğitimi bu dinlenmeyi ortadan kaldıracak şekilde yerleştirmeyin.
- Onay alınır. Hafta sonu eğitimi haftalık süreyi aşıyorsa fazla çalışmadır ve çalışanın onayı gerekir.
- Verim düşer. Hafta sonuna sıkıştırılmış uzun eğitimde dikkat azalır. Yönetmeliğin amacı, eğitimin çalışanın bilgi, tutum ve davranışını değiştirmesidir (eğitim yönetmeliği md. 5/3); yorgun bir salonda bu amaca ulaşmak zordur.
Hafta sonu eğitimi bir istisna olarak kalmalı; düzenli eğitim takvimini vardiya saatleri içinde kurmak hem maliyet hem verim açısından daha iyidir.
Vardiyalı işyerinde eğitim nasıl planlanır?
Yönetmelik vardiyalı işyerlerine açık bir esneklik tanır: temel eğitim farklı zaman dilimlerine bölünebilir, ama her oturum en az bir ders saati olmalıdır. Bir ders saati en az 45 dakika ders ve 15 dakika ara dinlenmeden oluşur (eğitim yönetmeliği md. 4/1-b). Tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinde işe ve işyerine özgü riskler konusu (4. konu) yüz yüze verilir; ilk üç konu uzaktan da verilebilir.
Örnek: Bursa’daki bir OSB’de, 08–16, 16–24 ve 24–08 vardiyalarıyla çalışan, tehlikeli sınıfta bir metal işleme tesisi. Temel eğitim en az 12 ders saati, 4. konu en az 3 ders saati olmalıdır.
| Oturumlar | Süre | Konu | Yöntem | Vardiyalara göre zaman |
|---|---|---|---|---|
| 1–3 | 6 ders saati | Genel, sağlık ve teknik konular | Uzaktan, kayıtlı platform | Çalışanın kendi vardiyası içinde, üç ayrı günde ikişer saat |
| 4 | 2 ders saati | Teknik konular devamı | Yüz yüze | Vardiya başında, bölüm toplantı odasında |
| 5–6 | 4 ders saati | İşe ve işyerine özgü riskler | Yüz yüze, sahada | Vardiya içinde, ikişer saatlik iki oturum; hat yedek personelle döndürülür |
Bu planda hiçbir çalışan vardiyası dışında eğitime çağrılmaz, ek ödeme doğmaz ve 4. konu sahada, çalışanın kendi makinesi başında anlatılır. Gece vardiyası için ayrıca dikkat edin: eğitim süresi çalışma süresi olduğundan, gece postasının sonuna eklenen eğitim postayı uzatır. İş Kanunu md. 69’a göre işçilerin gece çalışması yedi buçuk saati geçemez; gece postasından çıkan çalışanı eğitime tutmak hem bu sınırı zorlar hem de eğitimin verimini düşürür. Ayrıntılar için gece postaları yazımıza bakın.
Yeni işe giren ve gece postasında çalışacak bir çalışanın işe başlama eğitimini, mümkünse eğitimcinin ve bölüm amirinin sahada bulunduğu gündüz saatlerinde planlayın. Bu saatler de çalışma süresidir ve çalışanın o haftaki postalarıyla birlikte haftalık süre hesabına girer; ilk haftanın çizelgesini eğitim saatlerini de gösterecek şekilde hazırlayın.
Bursa OSB’lerindeki vardiyalı üretime özgü diğer konular için Bursa OSB’de vardiyalı üretimde İSG yazımıza bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Öğle arasında eğitim: Ara dinlenmesi çalışma süresinden sayılmaz ve aralıksız verilir (İş Kanunu md. 68). Molayı eğitime çevirmek, çalışanın dinlenme hakkını ortadan kaldırır.
- Bir saatten kısa oturum: 30 dakikalık “vardiya başı eğitimleri” faydalı bilgilendirmelerdir ama temel eğitim süresine sayılmaz.
- Tutanakta saat yazmamak: Eğitim katılım tutanağında yer, tarih, katılımcıların ve eğitimcinin adı ve imzası bulunur (eğitim yönetmeliği md. 17/1). Mesai dışı eğitimin saatleri puantajla eşleşmelidir.
- Mesai dışı eğitimi puantaja işlememek: Denetimde tutanaktaki tarih ve saat ile bordro karşılaştırılabilir.
- Gece postasından çıkan çalışanı eğitime almak: Hem yasal sınırı zorlar hem de eğitimi anlamsızlaştırır.
Eğitim vermemenin 2026 temel idari para cezası çalışan başına 8.980 TL’dir; tutarları İSG idari para cezaları aracında görebilirsiniz. Eğitim konularının ayrıntısı için temel İSG eğitimi konuları yazımıza, vardiya düzeninize göre eğitim takvimi kurmak için İSG eğitimleri hizmetimize bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
İSG eğitimi mesai dışında verilirse ücret ödenir mi?
Evet. Eğitim süresi çalışma süresinden sayılır; haftalık çalışma süresini aşan kısım fazla çalışma (%50) veya fazla sürelerle çalışma (%25) olarak ücretlendirilir ya da çalışan isterse serbest zaman olarak kullandırılır.
Eğitim ücretini çalışandan kesebilir miyiz?
Hayır. Hem 6331 sayılı Kanun hem de 2026 eğitim yönetmeliği, eğitim maliyetinin çalışana yansıtılamayacağını açıkça düzenler.
Uzaktan eğitimi çalışan evden tamamlarsa bu süre çalışma süresi mi?
Evet. Kural, eğitimin yöntemine göre ayrım yapmaz. Uzaktan eğitim platformundaki tamamlanma kayıtları, sürenin belgelenmesine de yardımcı olur.
Vardiyalı işyerinde temel eğitim kaç parçaya bölünebilir?
Yönetmelik parça sayısı sınırı koymaz; her oturumun en az bir ders saati olması ve toplam sürenin tehlike sınıfına göre 8, 12 veya 16 ders saatini karşılaması gerekir. Temel eğitim işe başladıktan sonra en geç üç ay içinde tamamlanır.
2026 yönetmeliğine uygun işe başlama, temel ve tekrar eğitimleri; işyerinizde, sahanıza özgü örneklerle ve belgeli.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.