Kısaca
Taşıtlar için kablo seti imalatı (29.31.04) tehlikeli sınıftadır, ama bu üretimin asıl yükü ağır kazalardan çok tekrarlayan hareketlerdedir: montaj panosunda saatlerce ayakta durmak, bant sarmak, konnektöre terminal itmek ve küçük kusurları gözle aramak. Bu yazı tehlike sınıfının getirdiği yükümlülükleri, pano ve istasyon düzenini, krimpleme makinesi güvenliğini ve kalite kontroldeki görsel yükü anlatır.
Kablo seti üretimi iş güvenliği: tehlike sınıfı ne getirir?
Bir otomobilin kablo demeti; yüzlerce kablonun, terminalin ve konnektörün büyük ölçüde elle birleştirildiği bir üründür. Kablolar kesilip soyulur, terminaller krimplenir, montaj panosunda demet oluşturulur, bantlanır ve test edilir. Kablo seti üretimi iş güvenliği bu nedenle ağır makinelerden çok, binlerce kez tekrarlanan küçük hareketlerin yönetimidir.
2025’te yenilenen İşyeri Tehlike Sınıfları Listesi’nde “taşıtlar için kablo setleri” 29.31.04 koduyla tehlikeli sınıftadır. Bu sınıfın temel yükümlülükleri şunlardır:
| Yükümlülük | Tehlikeli sınıf için | Dayanak |
|---|---|---|
| İş güvenliği uzmanı | En az B sınıfı belge; çalışan başına ayda en az 20 dakika | 6331 md. 8, İGU Yönetmeliği md. 12 |
| İşyeri hekimi | Çalışan başına ayda en az 10 dakika | Hekim ve DSP Yönetmeliği md. 12 |
| Temel İSG eğitimi | En az 12 ders saati; işe başladıktan sonra en geç 3 ay içinde | 2026 Eğitim Yönetmeliği md. 8, 13 |
| Eğitim tekrarı | 2 yılda bir, en az 8 saat | 2026 Eğitim Yönetmeliği md. 14 |
| Periyodik muayene | En geç 3 yılda bir | Sağlık gözetimi mevzuatı |
| Risk değerlendirmesi yenileme | En geç 4 yılda bir ve değişikliklerde | Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği |
Eğitim hükümlerinin birincil metni Resmî Gazete’de yer alır. Çalışan sayınıza göre süreleri İSG yükümlülük hesaplama aracı ile hesaplayabilirsiniz. Otomotiv ve metal faaliyetlerinin sınıflarını otomotiv ve metalde tehlike sınıfı yazımızda karşılaştırdık.
Kablo demeti montaj panosunda duruş
Kablo demeti montajı genellikle eğimli, büyük montaj panolarında ayakta yapılır. Operatör kabloyu panodaki çatallara yerleştirir, demetin bir ucundan diğerine yürür, bantlar ve klipsler. Sorun yaratan üç şey vardır: panonun yüksekliği ve eğimi, uzak noktalara uzanma ve gün boyu sert zeminde ayakta durma.
- Yükseklik ve eğim: Pano, çalışanların çoğu için dirsek hizasına yakın bir çalışma bölgesi oluşturacak şekilde ayarlanır. Farklı boydaki operatörlerin aynı panoda çalıştığı hatlarda yüksekliği ayarlanabilir pano veya platform ilk tercih olmalıdır.
- Uzanma: Panonun üst kenarındaki noktalara ulaşmak için omuz kaldırılıyor ve gövde öne eğiliyorsa pano eğimi değiştirilir ya da o bölgedeki işlem başka bir istasyona alınır.
- Hareketli panolar: Döner veya bant üzerinde ilerleyen pano sistemlerinde operatör yürümek yerine panonun gelmesini bekler. Bu yürüme yükünü azaltır ama tempo baskısını artırabilir; hat hızı belirlenirken ergonomik yük de hesaba katılır.
- Zemin: Ayakta çalışılan istasyonlarda yorgunluk önleyici paspas, uygun ayakkabı ve kısa oturma molaları için yarı oturma sandalyesi düşünülür.
Ayakta çalışmanın etkileri için ayakta çalışma riskleri yazımıza bakabilirsiniz.
El bileği zorlanması: bant sarma, terminal itme, klips takma
Kablo seti ergonomisinde en çok şikâyet bilek ve parmaklardan gelir. Bunun nedeni hareketin ağırlığı değil, sıklığı ve biçimidir:
- Bant sarma: Demetin çevresine bant sarılırken bilek tekrar tekrar döner ve yana bükülür.
- Terminal itme: Krimplenmiş terminali konnektör yuvasına itmek, parmak ucuyla kuvvet uygulamayı gerektirir. Küçük konnektörlerde tutuş, kuvvetin en zor uygulandığı parmak ucu tutuşudur.
- Klips ve kelepçe: Plastik klipsleri yerine oturtmak için başparmakla bastırılır.
El bileği zorlanmasına karşı önlemler:
- Araç: Bant sarma aparatları, terminal itme kalemleri ve konnektör tutucuları kullanılır.
- Görev dönüşümü: Aynı operatör bütün gün yalnızca bant sarmaz; dönüşüm farklı kas gruplarını kullanan işler arasında planlanır.
- Mikro mola: Kısa ama sık aralar, uzun ve seyrek aralardan daha etkilidir.
- Malzeme bilgisi: Konnektörlerin terminal itme kuvveti tedarikçiden istenir; istasyon tasarımında ve görev dönüşümünde bu bilgi kullanılır.
- Erken bildirim: Uyuşma, karıncalanma ve gece ağrısı şikâyetleri çekinmeden bildirilir.
Krimpleme makinesi ve kesme-soyma makineleri
Krimpleme makinesi, terminali kablo ucuna sıkıştıran bir pres düzeneğidir. Aplikatörün kapanma bölgesi parmak için ezilme noktasıdır. Otomatik kesme-soyma-krimpleme makinelerinde ise bıçaklar, besleme makaraları ve hareketli taşıyıcılar bulunur.
Krimpleme makinesi için temel kurallar:
- Aplikatör bölgesindeki koruyucu, parmağın ezilme noktasına ulaşmasını engelleyecek şekilde yerinde tutulur. Kablo beslemeyi kolaylaştırmak için koruyucunun açılması en sık görülen hatadır.
- Aplikatör değişimi, ayar ve sıkışan terminalin alınması makinenin enerjisi kesildikten sonra yapılır. Pnömatik makinelerde basınçlı havanın da boşaltılması gerekir; bu işler için kilitleme ve etiketleme uygulanır.
- Otomatik makinelerde kapak kilitleri devre dışı bırakılmaz; makine çalışırken kapak açılıp içeri müdahale edilmez.
- Kesilen kablo uçları ve hurda terminaller zeminde birikmeden toplanır.
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III, mekanik ve pnömatik presleri yıllık periyodik kontrol listesinde sayar. Krimpleme makinenizin bu kapsama girip girmediğini imalatçı belgeleri üzerinden periyodik kontrol yapan kişiyle birlikte netleştirin. Koruyucu tasarımı için makine koruyucuları yazımıza bakabilirsiniz.
Kalite kontrolde göz yorgunluğu ve aydınlatma
Kablo setinin son kontrolü büyük ölçüde görsel ve elektriksel testtir. Operatör test masasında konnektörleri takar, ekrandaki sonucu okur ve demeti gözle tarar: yanlış renkte kablo, eksik klips, hasarlı yalıtım. Saatlerce küçük ayrıntıya odaklanmak göz yorgunluğuna, baş ve boyun ağrısına yol açar.
- Aydınlatma: Kontrol istasyonunda genel aydınlatmaya ek olarak yönlendirilebilir, kamaşma yapmayan lokal aydınlatma kullanılır. Ölçüm yaklaşımı için aydınlatma ölçümü ve lux değerleri yazımıza bakabilirsiniz.
- Büyütme: Krimp kontrolünde büyüteçli lamba veya mikroskop kullanılıyorsa çalışanın boynunu öne eğmeden bakabileceği şekilde konumlandırılır.
- Ekran: Test sonuçlarını gösteren ekran göz hizasının biraz altında ve yansıma yapmayacak açıdadır. Kurallar için ekranlı araçlarla çalışma yazımıza bakabilirsiniz.
- Dönüşüm: Sürekli görsel kontrol yapan operatör belirli aralıklarla başka bir işe geçer.
Yeni proje ve hat değişikliğinde değerlendirme
Kablo seti üretiminde ürün sık değişir: yeni bir araç projesi, yeni bir konnektör ailesi ya da müşteri talebiyle değişen bir bantlama şekli. Risk değerlendirmesi, süresi dolmasa bile teknoloji, ekipman veya üretim yöntemi değiştiğinde yenilenir. Yeni bir proje hatta alınırken şu adımlar ergonomik sorunların seri üretime taşınmasını önler:
- Deneme üretimi gözlemi: İlk partilerde her istasyon izlenir; uzanma, bilek bükme ve parmak ucu kuvveti gerektiren işlemler not edilir.
- Pano tasarımı: Montaj panosu üretime alınmadan önce farklı boydaki operatörlerle denenir; sorunlu bağlantı noktaları tasarım aşamasında taşınır.
- Çevrim süresi: Hat hızı belirlenirken yalnızca verimlilik değil, tekrar sayısı ve dinlenme payı da hesaba katılır.
- Eğitim: Yeni işlem, değişen riskleriyle birlikte operatöre uygulamalı anlatılır; eğitim kaydı tutulur.
- İlk ay takibi: Yeni hattaki şikâyetler ilk haftalarda işyeri hekimiyle birlikte izlenir.
Malzeme akışı ve gözden kaçan diğer riskler
Ergonomi dışında da riskler vardır. Ağır kablo makaraları elle değil, makara arabası veya kaldırma ekipmanıyla taşınır. Bitmiş demetlerin konduğu kasalar bel hizasında istiflenir. Bazı hatlarda kullanılan ultrasonik kaynak makineleri gürültü ve el ezilmesi riski taşır; lehim yapılan istasyonlarda duman için yerel havalandırma gerekir. Hat kenarında biriken kablo artıkları ve ambalaj atıkları ise kayma ve takılmanın en yaygın sebebidir.
Bursa’da otomotiv yan sanayiinde çalışan işletmelerde müşteri denetimleri de İSG düzenini doğrudan etkiler. Denetime hazırlık adımlarını tedarikçi İSG denetimine hazırlık yazımızda anlattık; sektörün genel risk ve belge listesi otomotiv yan sanayi sektör sayfamızda yer alıyor. Montaj ve kalite istasyonları için risk değerlendirmesi hazırlarken istasyon bazında gözlem yapıyor, el ve bilek yükünü işlem adımlarıyla eşleştiriyoruz.
Sık Sorulan Sorular
Kablo seti üretimi hangi tehlike sınıfında?
2025’te yenilenen İşyeri Tehlike Sınıfları Listesi’nde taşıtlar için kablo setleri 29.31.04 koduyla tehlikeli sınıftadır. İşyerinizin sınıfı SGK kaydındaki asıl iş koduna göre belirlenir.
Kablo demeti montajında görev dönüşümü nasıl planlanır?
Dönüşüm aynı kas grubunu kullanan işler arasında değil; örneğin bant sarma ile görsel kontrol veya malzeme hazırlama gibi farklı yük getiren işler arasında yapılır. Plan risk değerlendirmesine yazılır ve hat şefiyle birlikte uygulanır.
Krimpleme makinesinde en sık görülen kaza nedir?
Aplikatörün kapanma bölgesine parmak girmesi. Çoğu zaman koruyucunun besleme kolaylığı için açılması veya sıkışan terminalin enerji kesilmeden alınmaya çalışılması bu kazaya yol açar.
El bileği ağrısı olan çalışan için ne yapılmalı?
Şikâyet işyeri hekimine bildirilir. Hekim muayeneden sonra görev değişikliği, istasyon düzenlemesi veya ileri tetkik önerebilir. Aynı istasyonda benzer şikâyetler tekrarlanıyorsa sorun kişide değil işlemdedir ve risk değerlendirmesi güncellenir.
Sahada tehlikeleri belirleyip puanlayan, önlemleri sorumlu ve tarihe bağlayan, yenileme takvimi belli risk değerlendirmesi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.