Kereste ve Hızar Atölyelerinde İSG

Hızar iş güvenliği: tomruktan kuru keresteye

Mobilya ve ahşap ürün üretiminin ham maddesi kerestedir; kereste de tomruğun hızarda biçilmesi, istiflenmesi ve kurutulmasıyla elde edilir. Hızar iş güvenliği bu nedenle tek bir makinenin değil, ağır ve düzensiz biçimli bir malzemenin baştan sona taşındığı, kesildiği ve depolandığı bir zincirin güvenliğidir. Bursa’da İnegöl Mobilya Ağaç İşleri İhtisas OSB ve çevresindeki atölyeler başta olmak üzere ahşap işleyen işletmeler, bu zincirin ya bir halkasında ya da müşterisi konumundadır.

Aşama	Başlıca tehlike	Tipik olay	Temel önlem
Tomruk boşaltma ve saha	Yuvarlanma, ezilme	Bağlama kayışı çözülürken tomruğun kayması	Takoz, güvenli boşaltma bölgesi, yaya ayrımı
Şerit hızar ve araba	Kesilme, sıkışma	Testere üzerindeki talaşı elle almak, arabanın çarpması	Ayarlanabilir koruyucu, çevre koruması, kilitleme
Yan ve boy kesim	Kesilme, geri tepme	Daire testerede parçanın fırlaması	Yarma bıçağı, itme çubuğu
Kereste istifi	Devrilme, düşme	İstifin forkliftle alınırken yıkılması	Düz zemin, düzgün çıtalama, yükseklik sınırı
Kurutma fırını	Isı, nem, kapalı alan	Çalışan fan veya yüksek sıcaklıkta fırına girmek	Enerji kesme, soğutma ve havalandırma, içeriden açılan kapı

Tomruk taşıma ve tomruk sahası

Tomruk taşıma sırasında tomruklar birbirine dayanarak durur; tek bir tomruğun yer değiştirmesi bütün yığını harekete geçirebilir. Bu nedenle:

Kamyon boşaltılırken bağlama kayışları, yükün devrilebileceği taraftan değil karşı taraftan ve yükü kontrol eden bir araç hazırken çözülür.
Boşaltma ve istif bölgesinde, tomruğun yuvarlanabileceği taraf yasak bölge olarak işaretlenir; kimse tomruk ile araç veya duvar arasında durmaz.
Yerdeki tomruklar takoz veya kamayla sabitlenir ve mümkün olduğunca düz zeminde depolanır.
Tomruk kepçesi veya forkliftin çalıştığı alanda yaya yolları fiziksel olarak ayrılır. Planlama için depoda forklift ve yaya trafik planı yazımıza, operatörün vardiya başı kontrolü için forklift operatörü günlük kontrol yazımıza bakın.

Kış aylarında çamur ve buz, tomruk sahasında kaymayı artırır; zemin düzenlemesi ve uygun iş ayakkabısı bu dönemde ayrıca kontrol edilmelidir.

Şerit testere ile kereste kesimi

Şerit testere kereste biçiminde, tomruk bir araba üzerinde testereye doğru ilerler. Riskler testerenin kendisinde, arabanın hareket alanında ve testere bakımında toplanır:

Testere koruyucusu: Kesim için gereken bölüm dışında testere ve volanlar kapalı olmalıdır. Kesim bölgesindeki koruyucu tomruk yüksekliğine göre ayarlanır; en yüksek konumda bırakılan koruyucu, testerenin büyük bölümünü açıkta bırakır.
Araba hareket alanı: Tomruk arabası ile sabit yapılar arasında sıkışma boşlukları oluşur. Arabanın hareket alanı çitle veya korkulukla çevrilir; operatör kumanda yerinden ayrılmadan tomruğa müdahale etmez.
Talaş ve sıkışan parça: Testere çalışırken talaş elle alınmaz, sıkışan parça elle itilmez. Makine durdurulur ve testerenin tamamen durması beklenir.
Testere değişimi ve gerginlik ayarı: Bu işler enerji kesilerek ve kilitleme-etiketleme (LOTO) uygulanarak yapılır. Şerit testere kopabilir; volan kapakları kopan şeridi tutacak sağlamlıkta olmalıdır.
Testere bileme: Bileme ve çapak alma işlerinde taşlama tezgâhının koruyucuları ve göz koruması için taşlama makinesi güvenliği yazımıza bakın.

Biçilen kerestenin daire testerede boy ve yan kesimi ayrı bir risk grubudur; geri tepme, yarma bıçağı ve itme çubuğu için daire testere ve planya güvenliği yazımız ayrıntılı bilgi verir.

Kereste istifi: devrilen istif ve kesilen çember

Kereste istifi, kurumanın ve depolamanın temelidir; ama dengesi kolay bozulur. İstif güvenliği için:

İstif, sağlam ve düz bir zemin üzerinde, düzgün altlıklarla kurulur.
Kat arası çıtalar düşey bir hat üzerinde, altlıkların tam üstüne gelecek şekilde yerleştirilir. Kayık çıtalar istifi bükerek devrilmeye hazırlar.
İstif yüksekliği, istifin tabanına, zemine ve kullanılan forklift ya da kepçeye göre risk değerlendirmesinde belirlenir ve sahada işaretlenir.
İstiflerin arasında forklift ve yaya için yeterli koridor bırakılır; çalışanlar istif üzerine çıkmaz.
Paket çemberleri gergindir; kesildiğinde savrulur. Çember, yandan ve uygun bir makasla kesilir, paketin önünde durulmaz.

Blok istif ve palet kuralları için blok istif ve palet kuralları yazımıza bakabilirsiniz.

Kurutma fırınları: ısı, nem ve kapalı alan

Kurutma fırınlarında kereste sıcak ve nemli havayla kurutulur. Fırın içi; yüksek sıcaklık, nem, çalışan fanlar ve kapanan büyük kapılar nedeniyle tehlikelidir:

Fırına girmeden önce ısıtma ve fanlar durdurulur, kilitlenir; fırın kapıları açılarak havalandırılır ve iç ortam çalışılabilir sıcaklığa iner.
Fırın kapısı içeride kimse kalmadığı kontrol edilmeden kapatılmaz; içeriden açılabilecek bir düzen sağlanır.
Fırının havalandırma koşulları ve giriş düzeni, kapalı alan kriterlerine göre değerlendirilir; bkz. kapalı alanda çalışma.
Fırın buhar kazanıyla ısıtılıyorsa kazan İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III’e göre en geç yılda bir periyodik kontrole tabidir; 1 Ocak 2027’den itibaren buhar kazanlarının kontrolü akredite ekipman muayene kuruluşlarınca yapılır. Ayrıntılar için buhar kazanı güvenliği.

Talaş yakan kazanlar ve talaş siloları ayrıca yangın ve toz patlaması riski taşır; bkz. toz patlaması riski.

Hızar atölyesi gürültü ve ağaç tozu

Hızar atölyesi gürültü düzeyi, şerit testere, daire testere ve planya bir arada çalıştığında yüksektir. Gürültü Yönetmeliği üç eşik tanımlar: 80 dB(A) alt eylem değerinde kulak koruyucu hazır bulundurulur, 85 dB(A) üst eylem değerinde kulak koruyucu kullanımı zorunludur ve işitme testi yapılır, 87 dB(A) sınır değer ise kulak koruyucunun etkisi dahil hiçbir durumda aşılamaz. Gürültü ölçümünü yetkili laboratuvarlarla planlıyor, sonuçları risk değerlendirmesine işliyoruz; ölçüm yaklaşımı için işyerinde gürültü ölçümü, koruyucu seçimi için kulak koruyucu seçimi ve SNR yazılarımıza bakın.

Ağaç tozu ikinci büyük sağlık riskidir. Sert ağaç tozu ile çalışma, Kanserojen veya Mutajen Maddeler Yönetmeliği’nde kanserojen işlem olarak yer alır ve sınır değeri 5 mg/m³’tür. Talaş emiş sistemi ve toz ölçümü için ahşap tozu ve toz toplama yazımıza bakabilirsiniz.

Hızar için kontrol listesi

Tomruk boşaltma bölgesi işaretli mi, yaya yolları ayrılmış mı?
Şerit testere ve volan koruyucuları yerinde ve kesim koruyucusu ayarlı mı?
Araba hareket alanı çevrili mi?
Testere değişimi için yazılı kilitleme talimatı var mı?
İstif yükseklik sınırı belirlenmiş ve sahada işaretli mi?
Kurutma fırınına giriş talimatı ve içeriden açılabilen kapı düzeni var mı?
Gürültü ve toz ölçümleri güncel mi; kulak koruyucu kullanılıyor mu?

SİSTEMER olarak iş güvenliği uzmanlığı hizmetimizde Bursa ve çevre illerdeki hızar ve ağaç işleme atölyelerinde bu zinciri aşama aşama risk değerlendirmesine işliyor; buhar kazanı ve kaldırma ekipmanlarının periyodik kontrollerini yetkili kişi ve kuruluşlarla planlayıp takip ediyoruz. Sektöre özgü diğer riskler için mobilya ve İnegöl’deki hizmet düzenimiz için İnegöl OSGB sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Şerit testere çalışırken talaş temizlenebilir mi?

Hayır. Talaş ve sıkışan parçalar makine durdurulup testerenin tamamen durması beklendikten sonra, el yerine fırça veya uygun bir aparatla alınır. Testere değişimi ve bakım ise kilitleme-etiketlemeyle yapılır.

Kereste istifinin yüksekliği ne kadar olmalı?

Mevzuatta sabit bir yükseklik yoktur. Yükseklik; zeminin durumu, istif tabanı, çıtalama düzeni ve kullanılan forklift veya kepçe dikkate alınarak risk değerlendirmesinde belirlenir ve sahada işaretlenir.

Hızarda gürültü ölçümü zorunlu mu?

Gürültünün eylem değerlerine ulaşabileceği işyerlerinde ölçüm, risk değerlendirmesinin parçasıdır. Ölçüm yetkili laboratuvarlarca yapılır; 85 dB(A) üst eylem değeri aşılıyorsa kulak koruyucu kullanımı zorunludur ve çalışanların işitme testi yapılır.

Kurutma fırını kapalı alan sayılır mı?

Fırının boyutu, havalandırması ve giriş düzenine göre kapalı alan kriterleri taşıyabilir. Bu değerlendirme risk değerlendirmesinde yapılır; her durumda fırına giriş yazılı talimata bağlanmalıdır.

Hızar çalışanlarına hangi eğitimler verilir?

Her çalışan işe başlamadan önce işe başlama eğitimini, ardından tehlike sınıfına göre temel İSG eğitimini alır. İşe ve işyerine özgü riskler konusu, tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinde yüz yüze verilir; şerit testere, tomruk taşıma ve fırın girişi bu konunun parçasıdır. Forklift kullananlar için ayrıca forklift operatör belgesi gerekir.