Kısaca
Sanayi tipi LPG tanklarının periyodik kontrolü, işverenin standartlara göre hazırladığı yazılı planda verilen sürelerde yapılır ve tank 10 yılın sonunda yeniden değerlendirilir; LPG tank ve tesisatının kontrolü akredite bir muayene kuruluşunca yapılmak zorundadır. Tank çevresindeki güvenlik mesafeleri, çit, gaz algılama ve söndürücüler Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’te tanımlıdır. Forklift tüplerinde ise kaçak kontrolü yalnız köpüklü suyla yapılır, tüpler açıkta ve dik depolanır.
LPG tankı periyodik kontrol: süre neden “yazılı plan”a bağlı?
Fırın ve kavurma hatlarında, buhar kazanlarında, ısıtmada ya da forkliftlerde LPG kullanan pek çok tesisin sahasında yerüstü veya gömülü bir dökme LPG tankı bulunur. LPG tankı periyodik kontrol konusunda en sık yapılan hata, tankı kompresör tankı gibi “yılda bir” kontrol edilen bir basınçlı kap sanmaktır. Kural farklıdır.
23 Aralık 2025’te yenilenen İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III Tablo-1, “sıvılaştırılmış gaz tankları (LPG ve benzeri, yeraltı ve yerüstü)” için şu dönemi verir:
- Yazılı planda verilen sürede periyodik kontrol, yalnızca muayene olarak yapılır.
- Tank 10 yılın sonunda yeniden değerlendirilir.
- Kontrol kriterleri olarak TS EN 13445-5, TS 1446, TS EN 12817 ve TS EN 12819 standartları sayılır.
Tablonun dipnotu “yazılı plan”ı, işverenin periyodik kontrollere yönelik olarak ilgili standartlara göre hazırladığı doküman olarak tanımlar. Yani tankınızın kontrol sıklığını belirleyen belge, sizin hazırlattığınız plandır; planı olmayan bir tank için “süresi gelmedi” demek mümkün değildir. Aynı tablonun bir başka dipnotu da LPG tankları gibi standardında emniyet valfi testi bulunan ekipmanlarda emniyet valflerinin, standartta belirtilen azami sürelerde teste tabi tutulmasını ister.
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) md. 111 ise LPG depolanan yerler için ayrıca şu takvimi koyar: statik topraklama ölçümleri yılda en az bir kez yetki belgeli kişi veya kuruluşlarca yapılır, yaylı emniyet valflerinin hidrostatik testleri 5 yılda bir, tankların hidrostatik testleri 10 yılda bir yapılır; standartlarda hidrostatik teste alternatif olarak tanımlanan test ve kontrol yöntemleri de uygulanabilir.
LPG tankı akredite muayene şartı ve kontrolü kim yapar?
LPG tank ve tesisatı, periyodik kontrolünü tek bir yetkili kişinin değil, akredite muayene kuruluşunun yapması gereken ekipmanlardandır; yenilenen metinde bu kuruluşlar “ekipman muayene kuruluşu” olarak anılır. Sahada bunun anlamı şudur:
- Kontrolü yapacak kuruluşun akreditasyon kapsamında LPG tank ve tesisatının yer aldığını teyit edin.
- Kontrol tarihinden önce, İSG-KATİP üzerinden yapılması gereken sözleşme ve kayıt işlemlerini kuruluşla birlikte teyit edin.
- Raporda dayanılan standart, tankın seri numarası, ölçüm ve test değerleri ile “kullanılabilir” veya “kullanılamaz” kanaatinin açıkça yazdığını görün. Rapor okuma için periyodik kontrol raporu nasıl okunur yazımıza bakabilirsiniz.
Tank çoğu zaman LPG dağıtım şirketine aittir ve işletmeye sözleşmeyle bırakılır. Bu durumda yazılı planın, muayenenin ve valf testlerinin kim tarafından yaptırılacağını sözleşmede açıkça yazın. Ekipman kimin mülkiyetinde olursa olsun, işyerinizde kullanılan ekipmanın kontrol ve ölçümlerinin yaptırılması 6331 sayılı Kanun kapsamında sizin sorumluluğunuzdadır; raporun bir kopyasını İSG dosyanızda bulundurun.
Tank çevresi güvenlik mesafeleri
BYKHY md. 107, dökme LPG tanklarının binalara, komşu arsa sınırına, ana trafik yollarına ve birbirlerine olan uzaklıklarının yönetmeliğin Ek-10’undaki gibi olmasını şart koşar. Sanayi tesislerinde en sık rastlanan tank hacimleri için değerler şöyledir:
| Her bir tankın su hacmi | Yeraltı tankı | Yerüstü tankı | Tankların birbirine uzaklığı |
|---|---|---|---|
| 0,5 m³’ten az | 3 m | 3 m | 0 |
| 0,5–3,0 m³ | 3 m | 3 m | 1 m |
| 3,1–10 m³ | 5 m | 7,5 m | 1 m |
| 10,1–50 m³ | 7,5 m | 10 m | 1 m |
| 50,1–120 m³ | 10 m | 15 m | 1,5 m |
Tablonun notları ölçümü nasıl yapacağınızı belirler: yerüstü tanklarda mesafe tankın dış yüzeyinden, yeraltı tanklarında emniyet valfi ve dolum ağzından ölçülür ve yeraltı tankının herhangi bir kısmı binaya ve üzerine bina yapılabilecek arsa sınırına 3 m’den yakın olamaz. Yerüstü tankta komşu arsa sınırına veya ana trafik yoluna bakan tarafa en az 1,5 m yüksekliğinde, yangına 4 saat dayanıklı betonarme duvar yapılırsa mesafeler üçte bir oranında azaltılabilir.
Mesafenin yanında tank sahasının kendisi de belirli kurallara uymalıdır (md. 107 ve md. 111):
- Yerüstü tank taş veya beton zemin üzerinde, yanmaz ayaklara oturur; akaryakıt veya solvent tanklarıyla aynı havuzlama duvarı içinde bulunamaz ve bu duvarlardan en az 3 m uzakta kurulur.
- Tank çevresinde çukur zemin, foseptik ve benzeri yerler bulunamaz. LPG havadan ağırdır ve bu tür çukurlarda birikir.
- Yerüstü tanklar en az 3 m, yeraltı tanklar en az 1 m uzaklıktan tel örgü veya çitle çevrilir; bu alanda ot ve kolay yanan malzeme tutulmaz.
- Tankın yakınından veya üstünden elektrik nakil hattı geçemez; tank sahasına her yönden okunacak uyarı levhaları konur.
- Depo ve tank alanında en az 2 adet 12 kg’lık kuru kimyevi tozlu söndürücü bulunur; toplam kapasitesi 10 m³’ü aşan depolarda ve yerüstü tanklarda soğutma için yağmurlama sistemi zorunludur.
Çitin içine palet, boş ambalaj veya hurda koymak, Bursa ve çevre illerdeki gıda ve metal tesislerinde sahada sık görülen bir eksiktir. Tank sahası depo değildir.
LPG tesisatı güvenliği ve kaçak kontrolü
Tank kadar ona bağlı boru hattı, vanalar ve kullanım noktaları da risk taşır. BYKHY md. 111, depo ve tank sahasında elektrik tesisatının patlama ve kıvılcım güvenlikli projelendirilmesini, gaz kaçağına karşı ATEX belgeli gaz algılama sistemi kurulmasını ve gaz kapatma vanasının algılama sistemine bağlanarak tehlike anında otomatik, ayrıca uzaktan kapatılabilmesini ister. Yıldırımdan korunma tesisatı ve tank, boru ve dispenserlerin uygun topraklanması da aynı maddededir.
LPG kaçak kontrolünde iki kural değişmez:
- Kaçak alevle aranmaz. BYKHY md. 109/11’e göre gaz kaçaklarının kontrolü bol köpürtülmüş sabunla yapılır; ateşle kontrol yapılmaz.
- Alçak noktalara bakılır. LPG zemine çöker; kanal, rögar, çukur ve bodrumlarda birikir. Gaz algılayıcılar bu nedenle zemine yakın konumlandırılır.
Tank sahası ve dolum noktası, patlayıcı ortam oluşabilecek yer olarak patlamadan korunma dokümanınızda sınıflandırılmalıdır; bunun için patlayıcı ortam ve ATEX dokümanı, kaçak anında yapılacaklar için gaz kaçağı yazılarımıza bakabilirsiniz.
Forklift LPG tüpü değişimi
LPG’li forkliftlerde risk çoğu zaman tankta değil, günde bir veya iki kez yapılan tüp değişiminde ortaya çıkar. BYKHY md. 109/11, ev tipi ve sanayi tipi tüplerin değiştirilmesini tüpleri satan bayilerin eğitilmiş elemanlarına ve bayinin sorumluluğuna bırakır. Forklift tüplerinin değişimini kimin yapacağını bu hüküm çerçevesinde tüp tedarikçinizle yazılı olarak netleştirin. Md. 111 ayrıca LPG’nin kullanılmasıyla doğrudan ilgilenen personele LPG güvenlik tedbirlerinin gaz şirketleri tarafından uygulamalı olarak anlatılmasını ve eğitim alanlara belge verilmesini öngörür.
Değişimi kim yaparsa yapsın şu adımlar uygulanmalıdır:
- Forklift, belirlenmiş ve havalandırılan tüp değişim noktasına çekilir; motor durdurulur, kontak kapatılır.
- Çevrede sigara, kıvılcım veya açık alev bulunmaz; değişim noktası rampa, kanal ve rögar ağzından uzaktır.
- Tüp vanası kapatılır; bağlantı sökülürken koruyucu eldiven ve gözlük kullanılır. Sıvı LPG cilde temas ederse soğuk yanığa yol açar.
- Yeni tüpün contası ve bağlantı ağzı kontrol edilir; tüp, üreticinin tarif ettiği yönde oturtulur ve kayışıyla sabitlenir.
- Vana yavaşça açılır, bağlantı noktası köpüklü suyla kaçak açısından kontrol edilir.
- Kaçak, koku veya buzlanma görülürse forklift çalıştırılmaz ve durum sorumluya bildirilir.
Dolu ve boş tüpler, açıkta, tel çitle çevrili, üzerinde uyarı levhası olan bir kafeste ve emniyet valfi gaz fazında kalacak şekilde dik depolanır (md. 106). Bina dışında tüp depolanan yer için BYKHY Ek-9 asgari mesafeleri verir: toplam 1250 kg’a kadar LPG’de binaya mesafe şartı yoktur, ancak cadde, kaldırım, okul ve kamuya açık yerlere en az 3 m uzaklık gerekir; miktar arttıkça mesafeler büyür. İşyeri veya topluma açık binaların zemin altındaki tam bodrum katlarında LPG tüpü bulundurulamaz (md. 109/6). Forkliftin vardiya başı kontrolleri için forklift operatörü günlük kontrol yazımıza bakın.
Kontrol takvimi ve sık görülen eksikler
| İş | Sıklık | Kim yapar? | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Tank muayenesi | Yazılı plandaki sürede; 10 yılda yeniden değerlendirme | Akredite muayene kuruluşu | İş Ekipmanları Yön. Ek-III Tablo-1 |
| Emniyet valflerinin testi | Standarttaki azami süre; yaylı valflerde hidrostatik test 5 yılda bir | Yetkili kuruluş | Ek-III dipnot, BYKHY md. 111 |
| Tank hidrostatik testi | 10 yılda bir (alternatif yöntemler mümkün) | Yetkili kuruluş | BYKHY md. 111 |
| Statik topraklama ölçümü | Yılda en az bir | Yetki belgeli kişi veya kuruluş | BYKHY md. 111 |
| Elektrik, topraklama ve paratoner | Standartta süre yoksa yılda bir | EKİPNET’e kayıtlı yetkili kişi | Ek-III Tablo-3 |
| Yağmurlama pompalarının denenmesi | Haftada en az bir | İşletme | BYKHY md. 111 |
| Gözle kontrol, kaçak ve çit kontrolü | Her vardiya veya kullanım öncesi | Operatör, sorumlu personel | Ek-III madde 1.3 |
Sahada sık görülen eksikler şunlardır: yazılı planın hiç hazırlanmamış olması, tankın dağıtıcıya ait olduğu gerekçesiyle raporun işletmede bulunmaması, çit içinin depo olarak kullanılması, gaz algılayıcının kalibrasyon ve test kaydının olmaması ve tüp kafesinin bina girişine veya kaçış yoluna dayalı konumlandırılması. Gerekli kontrol ve ölçümleri yaptırmamanın 2026 temel idari para cezası 33.326 TL’dir; tutarı çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre İSG idari para cezaları sayfasında hesaplayabilirsiniz.
Tüm ekipman gruplarının azami sürelerini iş ekipmanları periyodik kontrol süreleri, diğer basınçlı kapları basınçlı kap ve kompresör tankı yazılarımızda anlattık. LPG tankınızı, valf testlerini ve topraklama ölçümlerini tek bir takvimde toplamak için İSG takvimini kullanabilir, yetkili kuruluşlarla yapılacak kontrollerin planlanmasını ve takibini periyodik kontrol hizmetimiz kapsamında bize bırakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
LPG tankının periyodik kontrolü kaç yılda bir yapılır?
Ek-III, LPG tankları için sabit bir yıl vermez; kontrol, işverenin ilgili standartlara göre hazırladığı yazılı planda belirtilen sürede yalnızca muayene olarak yapılır ve tank 10 yılın sonunda yeniden değerlendirilir. Emniyet valfleri standarttaki sürelerde ayrıca test edilir.
LPG tankının kontrolünü EKİPNET’e kayıtlı bir mühendis yapabilir mi?
LPG tank ve tesisatının periyodik kontrolü akredite muayene kuruluşu tarafından yapılmak zorundadır. Kuruluşun akreditasyon kapsamında LPG tank ve tesisatının bulunduğunu kontrol edin.
Tank dağıtım şirketine aitse kontrol kimin sorumluluğunda?
Muayenenin kim tarafından yaptırılacağı sözleşmede yazılmalıdır. Ancak ekipman işyerinizde kullanıldığı için kontrollerin yaptırılmasını izlemek ve raporu dosyada bulundurmak işveren olarak sizin sorumluluğunuzdadır.
Forklift LPG tüpleri nerede depolanır?
Açıkta, çitle çevrili, uyarı levhalı bir kafeste ve dik olarak. Toplam 1250 kg’a kadar LPG için kafesin cadde, kaldırım ve kamuya açık yerlere en az 3 m uzakta olması gerekir; işyeri binalarının tam bodrum katlarında tüp bulundurulamaz.
Yeni Ek-III sürelerine göre ekipman envanteri, kontrol takvimi, yetkili kişilerle planlama ve rapor ile kusur takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.