Odyometri (İşitme Testi) Sonuçları Nasıl Okunur?

Odyometri testi nedir, işitme testi kimlere yapılır?

Odyometri testi, kulaklığa farklı frekanslarda ve şiddetlerde ses verilerek kişinin her frekansta duyabildiği en hafif sesin, yani işitme eşiğinin bulunmasıdır. Sonuç, odyogram adı verilen bir grafikte gösterilir. İşyeri sağlık gözetiminde kullanılan temel test saf ses odyometrisidir.

İşitme testinin kimlere yapılacağını Gürültü Yönetmeliği md. 13 belirler:

• Günlük gürültü maruziyeti 85 dB(A) üst eylem değerini aşan çalışanlara işitme testi işverence yaptırılır.
• 80 dB(A) alt eylem değerini aşan ve risk değerlendirmesi ile ölçüm sonuçları sağlık riski gösteren çalışanlara işitme testi yaptırılabilir.
• Bunların dışında sağlık gözetiminin sıklığını ve kapsamını işyeri hekimi belirler.

Gürültülü bir işe başlayacak çalışanda işe giriş testi ayrıca önemlidir: sonraki bütün testler bu temel çizgiyle karşılaştırılır. Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde işe uygunluk raporu olmadan çalışan işe başlatılamaz; raporun nereden alındığını işe giriş sağlık raporu yazımızda anlattık. Değerlerin ayrıntısı için Gürültü Yönetmeliği: 80, 85 ve 87 dB yazımıza bakın.

Odyogramı okumak: eksenler ve semboller

Odyogram yorumlama, grafiğin nasıl çizildiğini bilmekle başlar. İlk bakışta en çok karıştırılan nokta, dikey eksenin “ters” olmasıdır: yukarısı iyi işitmeyi, aşağısı kaybı gösterir.

Çoğu sınıflamada 20–25 dB HL’ye kadar olan eşikler normal kabul edilir. Hava yolu ile kemik yolu eşikleri birlikte düşükse kayıp iç kulak kaynaklıdır (sensörinöral); gürültüye bağlı işitme kaybı da bu tiptedir. Hava yolu düşük ama kemik yolu normalse, yani aralarında boşluk varsa, kulak kiri tıkacı veya orta kulak sorunu gibi gürültüyle ilgisi olmayan bir neden düşünülür ve çalışan kulak burun boğaz değerlendirmesine yönlendirilir.

4000 Hz çentik: gürültüye bağlı kaybın imzası

Meslek hastalıkları listesi, gürültü sonucu işitme kaybının odyogramdaki görünümünü açıkça tarif eder (Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği Ek-2, E-3): başlangıçta 4000 Hz’de V şeklinde bir düşme görülür; kayıp sonra 500–2000 Hz frekans alanlarına yayılır. Bu ikinci aşamada çalışan konuşmayı anlamakta zorlanmaya başlar.

Tipik tabloyu şu özelliklerle tanırsınız:

• İki taraflı ve birbirine benzer: Her iki kulakta yaklaşık aynı derinlikte bir çentik.
• 3000–6000 Hz bölgesinde en derin nokta: Çoğu zaman 4000 Hz, bazen 6000 Hz.
• 8000 Hz’de toparlanma: Çizgi çentikten sonra yeniden yukarı çıkar. Yaşa bağlı kayıpta ise çizgi tiz seslere doğru sürekli iner ve 8000 Hz’de toparlanma görülmez.
• Sensörinöral tip: Hava ve kemik yolu birlikte düşer.

Tek taraflı veya iki kulak arasında belirgin fark olan bir kayıp, ani başlayan kayıp ya da iletim tipi bir kayıp bu tabloya uymaz. Bu durumlarda hekim başka nedenleri araştırmak için çalışanı ileri değerlendirmeye yönlendirir.

İşe giriş ve periyodik testi karşılaştırmak

İşitme testi sonucu tek başına “normal” ya da “anormal” diye okunmamalıdır. Asıl soru şudur: Bu çalışanın işitmesi, işe girdiği günden bu yana değişti mi? Karşılaştırmanın anlamlı olması için testlerin aynı koşullarda yapılması gerekir:

1. Aynı frekanslar: En az 500, 1000, 2000, 3000, 4000, 6000 ve 8000 Hz.
2. Gürültüden dinlenmiş kulak: Vardiya sonunda yapılan test, geçici işitme yorgunluğunu kalıcı kayıp gibi gösterebilir. Testi vardiya başında veya dinlenme döneminden sonra planlayın.
3. Sessiz ortam ve kalibre cihaz: Testin yapıldığı kabin veya oda yeterince sessiz, odyometre kalibrasyonu geçerli olmalıdır.
4. Kulak muayenesi: Kulak kiri tıkacı, soğuk algınlığı veya kulak enfeksiyonu sonucu etkiler; test öncesi kontrol edilir.
5. Aynı kayıt düzeni: Sonuçlar sayısal değerleriyle saklanır; yalnız “normal” yazan bir rapor karşılaştırmaya izin vermez.

Örnek bir sağ kulak kaydı şöyle olsun:

Okuma: Düşük frekanslar değişmemiş, en büyük değişiklik 4000 Hz’de, 8000 Hz’de çizgi yeniden yukarı çıkıyor. Bu, gürültüye bağlı kaybın erken dönemine uyan bir görünümdür. Yaş etkisini ayırmak için listenin açıklama notu, meslek hastalığı değerlendirmesinde 40 yaşından sonra her yaş için yarım desibellik düşmenin fizyolojik azalma olarak hesaplanmasını ister. Örnekte 40 yaşından sonra geçen 4 yıl için 2 dB düşülür; 4000 Hz’deki 30 dB’lik değişikliğin yaşla açıklanamayacağı görülür. Sol kulakta da benzer bir tablo varsa, hekim bulguyu doğrulamak için testi tekrarlatır ve işyeri sürecini başlatır.

Kayıp saptanınca işyerinde yapılacaklar

Gürültü Yönetmeliği md. 13/2, gürültüye bağlı bir işitme kaybı tespit edildiğinde işyeri hekiminin çalışanı sonuç hakkında bilgilendirmesini ister. İşveren ise risk değerlendirmesini ve alınan önlemleri gözden geçirir, çalışanın gürültüye maruz kalmayacağı başka bir işte görevlendirilmesi gibi tedbirleri uygular ve benzer maruziyetteki diğer çalışanların sağlık durumunun gözden geçirilmesini sağlar.

Odyogram, bu gözden geçirmede de yol gösterir. Aynı bölümden birden çok çalışanda benzer çentik çıkıyorsa sorun kişisel değil, bölümün gürültü düzeyi veya kulak koruyucu uygulamasıdır. O bölümde ölçüm yenilenmeli, kulak koruyucunun tipi ve kullanım oranı sahada kontrol edilmelidir. Bunun için test sonuçlarını kişi kişi değil, bölüm bölüm de okuyun: dokuma salonu, hazırlık, bakım ve depo gibi gruplar için sonuçları yan yana koymak, hangi alanda önleme öncelik verileceğini gösterir. Bu karşılaştırmada sağlık bilgilerinin gizliliği korunur; işverene bireysel sonuç değil, bölüm düzeyinde değerlendirme ve önerilen önlemler iletilir. Erken belirtiler, çalışanın bilgilendirilmesi ve meslek hastalığı süreci için gürültüye bağlı işitme kaybı yazımıza bakın.

Sık yapılan hatalar

• Testi vardiya sonunda, gürültülü bir günün ardından yapmak.
• Gürültülü işe başlayan çalışanda işe giriş testini atlamak.
• Sonucu yalnız “normal” veya “hafif kayıp” diye yazıp sayısal değerleri saklamamak.
• Her yıl farklı frekanslarda veya farklı koşullarda test yapmak.
• Kaybı yaşa bağlamak için karşılaştırma yapmadan dosyayı kapatmak.
• Aynı bölümde tekrar eden bulguyu ölçüm ve risk değerlendirmesine yansıtmamak.

İşitme testlerini yetkili sağlık kuruluşlarıyla planlarız; sonuçları gürültü ölçümleri ve önceki testlerle birlikte değerlendiririz. SİSTEMER’in sağlık gözetimi hizmeti, Bursa ve çevre illerdeki dokuma, iplik ve metal işleme işletmelerinde işitme testlerini işe giriş kaydıyla karşılaştırmalı olarak izler. Dokuma salonlarına özgü riskler için dokuma işletmelerinde İSG yazımıza ve tekstil sayfamıza, muayene aralıkları için periyodik muayene ve tetkikler yazımıza bakabilirsiniz. Test tarihlerini İSG takvimi aracıyla takip edebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

İşitme testi sonucunda kaç desibel normaldir?

Çoğu sınıflamada her frekansta 20–25 dB HL’ye kadar olan eşikler normal kabul edilir. Ancak işyeri açısından önemli olan, tek değerden çok işe giriş testine göre değişimdir.

4000 Hz çentik ne anlama gelir?

Odyogramda 4000 Hz civarında V şeklinde bir düşme ve 8000 Hz’de toparlanma, gürültüye bağlı işitme kaybının tipik erken bulgusudur. İki kulakta benzer görülmesi bu yorumu güçlendirir.

İşitme testi ne sıklıkla yapılmalı?

Gürültü Yönetmeliği sabit bir aralık vermez; işyeri hekimi belirler. 85 dB(A)’yı aşan maruziyette test zorunludur, 80 dB(A)’yı aşan ve risk taşıyan durumlarda yaptırılabilir.

Test sonucu kötü çıkan çalışan ne yapmalı?

Önce test, gürültüden dinlenmiş kulakla tekrarlanır. Kayıp doğrulanırsa işyeri hekimi çalışanı bilgilendirir, işveren önlemleri gözden geçirir; gerekirse çalışan ileri değerlendirme için yönlendirilir.