Kısaca
OSGB, hizmeti tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre belirlenen sürelerden az olmamak kaydıyla yürütür; uzman, hekim ve DSP sözleşmede belirtilen süre kadar işyerinde hizmet sunar. Süre eksik kaldığında denetimde muhatap yine işverendir ve eksik görevlendirme, uzman veya hekim görevlendirmeme yaptırımı olarak değerlendirilebilir. Eksikliği giriş-çıkış formu ve onaylı defter gibi kayıtlarla tespit edin; yazılı uyarı, telafi planı, görevli değişikliği, fesih ve Bakanlığa şikâyet arasından duruma uygun olanı seçin.
OSGB süre eksikliği neden işverenin sorunudur?
“Uzmanımız ayda bir uğruyor, yarım saat kalıp gidiyor” şikâyeti sık duyulur. Çoğu işveren bunu OSGB ile kendisi arasındaki bir hizmet kalitesi meselesi olarak görür. Oysa OSGB süre eksikliği, mevzuat açısından doğrudan işverenin yükümlülük alanına girer.
Kurallar açıktır:
- OSGB’ler, sözleşme yaptıkları işyerlerine hizmeti tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre belirlenen sürelerden az olmamak kaydıyla yürütür (İSG Hizmetleri Yönetmeliği md. 12/4).
- İş güvenliği uzmanı sözleşmede belirtilen süre kadar işyerinde hizmet sunar (İGU Yönetmeliği md. 12/5). Aynı kural işyeri hekimi (Hekim ve DSP Yönetmeliği md. 12/5) ve diğer sağlık personeli (md. 19/3) için de geçerlidir.
- İşveren, görevlendirdiği kişilerin görevlerini yerine getirebilmesi için Bakanlıkça belirlenen sürelerden az olmamak kaydıyla yeterli çalışma süresini sağlamakla yükümlüdür (İSG Hizmetleri Yönetmeliği md. 5/5-d).
- Dışarıdan hizmet almak işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz (6331 sayılı Kanun md. 4/2).
Asgari sürelerin hesabı için işyeri hekimi ve uzman çalışma süreleri yazımıza, kendi rakamlarınız için İSG yükümlülük hesaplama aracına bakabilirsiniz.
İş güvenliği uzmanı gelmiyor mu? Kayıtlarla tespit
Süre eksikliğini izlenimle değil, kayıtla konuşmak gerekir. Aşağıdaki kaynaklar birbirini doğrulamalıdır:
| Kayıt | Ne gösterir? | Eksiklik nasıl görünür? |
|---|---|---|
| Ziyaret giriş-çıkış formu | Görevlinin işyerinde bulunduğu saatler | Aylık toplam, sözleşmedeki dakikanın altında |
| Kapı, turnike veya ziyaretçi kaydı | Bağımsız bir saat kaydı | Formdaki saatlerle uyuşmazlık |
| Onaylı defter | Ziyaret tarihleri ve yapılan tespitler | Aylarca boş sayfa veya kopyala-yapıştır tespitler |
| Eğitim katılım formları | Verilen eğitimlerin tarih ve süresi | Planlanan eğitimlerin yapılmaması |
| Yıllık çalışma planı | Ay ay planlanan faaliyetler | Gerçekleşenle plan arasındaki açık |
| İSG-KATİP sözleşmesi | Görevli kişi ve aylık süre | Sahaya gelen kişinin sözleşmedeki kişi olmaması |
İSG-KATİP’teki kişi ile sahaya gelen kişinin aynı olması da süre kadar önemlidir. Yönetmelik, kamu dışındaki işyerlerinde hesaplanan zorunlu sürenin bölünerek birden fazla kişiye görevlendirme yapılamayacağını söyler (md. 14/2). İSG-KATİP’teki uzman A iken sahaya her ay farklı bir uzmanın gelmesi bu kurala aykırı bir tabloya işaret eder. Ekranda neye bakacağınızı İSG-KATİP görevlendirme sorgulama yazımızda anlattık.
Eksik dakika hesabı: bir örnek
Bursa’da 60 çalışanlı, tehlikeli sınıfta bir metal işleme atölyesi düşünelim. İş güvenliği uzmanı için asgari süre çalışan başına ayda 20 dakikadır: 60 × 20 = 1.200 dakika, yani ayda 20 saat. Üç aylık giriş-çıkış kayıtları şöyle olsun:
| Ay | Sözleşmedeki süre | Gerçekleşen | Eksik |
|---|---|---|---|
| Ocak | 20 saat | 12 saat | 8 saat |
| Şubat | 20 saat | 6 saat | 14 saat |
| Mart | 20 saat | 18 saat | 2 saat |
Üç ayda 60 saatlik sözleşme süresinin 36 saati gerçekleşmiş, 24 saat eksik kalmıştır. Şubat ayında süre asgari sürenin üçte birine düşmüştür. Bu tablo, OSGB ile yapacağınız görüşmenin ve gerekirse yazılı ihtarın somut dayanağıdır.
Hesap yaparken iki noktaya dikkat edin. Yönetmelik ifadesi “işyerinde hizmet sunar” biçimindedir; rapor yazımı gibi işyeri dışında yapılan çalışmaların nasıl değerlendirileceğini sözleşme ekinde önceden netleştirin. İkincisi, 50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde işveren ve OSGB mutabık kalarak aynı sözleşme yılı içinde aylık süreleri birleştirebilir (md. 11/7). Bu işyerlerinde bir ayın boş geçmesi tek başına eksiklik göstermez; yıllık toplamın tutması gerekir.
Eksiklik her zaman OSGB’den mi kaynaklanır?
Hayır. Kayıtları incelerken işveren tarafındaki nedenleri de dürüstçe değerlendirin:
- Ziyaretin üretim gerekçesiyle ertelenmesi: “Bugün sevkiyat var, gelecek hafta gelin” cevabı, kaybedilen sürenin sorumluluğunu işverene taşır.
- Uzmana başka iş yüklenmesi: İSG çalışmalarını yaptığı süre içinde uzman, hekim ve DSP’ye başka görev verilemez (md. 14/8). Satın alma veya kalite işleri için kullanılan saatler İSG süresinden sayılmaz.
- Muhatap bulunamaması: Ziyaret günü yetkili kimsenin olmaması, tespitlerin konuşulamamasına ve ziyaretin kısalmasına yol açar.
- İzin ve hastalık: Görevli kişi doğum, hastalık veya yıllık izin gibi zorunlu nedenlerle değiştirilebilir; değişiklik 30 günü geçerse durum Genel Müdürlüğe bildirilir (md. 14/2). Geçici yerine görevlendirmenin nasıl yapılacağını sözleşmede yazın.
İşveren kaynaklı eksiklikler kayda geçmezse, ileride OSGB ile yaşanacak bir uyuşmazlıkta tablo tek taraflı okunur. Ziyaret ertelemelerini de tarih ve gerekçeyle not edin.
Yazılı uyarıdan feshe: seçenekleriniz
Süre eksikliğini tespit ettiğinizde aşağıdaki sırayı izleyin. Her adımı yazılı yapın; e-posta ve yazışmalar sonraki adımın dayanağıdır.
- Aylık mutabakat: Her ay sonunda gerçekleşen süreyi OSGB’nin hizmet raporuyla karşılaştırın ve farkı yazılı bildirin.
- Yazılı uyarı ve telafi planı: Eksik saatleri, nedenini ve hangi tarihlerde telafi edileceğini isteyin. Telafi, sonraki ayın asgari süresine eklenecek ziyaretlerle yapılmalıdır.
- Görevli değişikliği talebi: Sorun kişiye özgüyse OSGB’den başka bir görevli isteyin. Yeni kişi İSG-KATİP’te sözleşmeye işlenmeden göreve başlayamaz.
- Sözleşmedeki yaptırımlar: Sözleşmenizde süre eksikliğine bağlı ücret indirimi veya fesih hakkı varsa uygulayın. Yoksa bir sonraki sözleşmeye bu maddeyi ekleyin; örnekleri OSGB sözleşmesi maddeleri yazımızda bulabilirsiniz.
- Fesih ve yeni OSGB: Eski hizmetin bittiği gün yeni hizmetin başlayacağı şekilde planlayın. Fesih, dışarıdan hizmet alınan durumda OSGB tarafından beş iş günü içinde İSG-KATİP üzerinden bildirilir (md. 14/9). Sözleşme bittiğinde OSGB, istenmese dahi bütün kayıt ve dosyaları işverene teslim eder (md. 13/2). Adımlar için OSGB değiştirme süreci yazımıza bakın.
- Zararın talebi: OSGB ve görevlendirdiği profesyoneller, hizmetin yürütülmesindeki ihmallerinden dolayı işverene karşı sorumludur (6331 md. 8/3). Ceza veya başka bir zarar oluştuysa hukuki yolu bir avukatla değerlendirin.
OSGB şikâyet: Bakanlığa başvuru
Yazılı uyarılar sonuç vermiyorsa veya eksiklik sistematikse, durumu Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına iletebilirsiniz. Bakanlığın sıkça sorulan sorular sayfasına göre İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü, kendisine ulaşan şikâyetlere dayalı denetimler de yapar. İSG-KATİP ana sayfası, sorular için ALO 170 ve CİMER kanallarını gösterir. Şikâyetinize şunları ekleyin:
- OSGB’nin unvanı ve İSG-KATİP sözleşme bilgileri,
- Ay ay sözleşmedeki ve gerçekleşen süre tablosu,
- Yazılı uyarılarınız ve OSGB’nin cevapları,
- Varsa kapı kaydı gibi bağımsız kanıtlar.
İhlali tespit edilen OSGB’lere ihtar puanı uygulanır; puanların toplamı 300’e ulaşan OSGB’nin yetki belgesi altı ay askıya alınır (md. 21–22). Askıya alınan OSGB’nin yetkilerini kullanamayacağını ve bunun işyerinize etkisini OSGB yetki belgesi sorgulama yazımızda anlattık. Şikâyet, sizin denetimdeki durumunuzu kendiliğinden düzeltmez; bu yüzden şikâyetle eş zamanlı olarak hizmet boşluğunu kapatacak bir çözüm de planlayın.
SİSTEMER’de süre nasıl izlenir?
SİSTEMER, Bursa ve çevre illerde iş güvenliği uzmanlığı ve işyeri hekimliği hizmetini tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre belirlenen yasal süreler üzerinden planlar. Hangi OSGB ile çalışırsanız çalışın, ziyaret saatlerinin işyerinde imzalanan bir formla kayda alınmasını ve yıllık çalışma planındaki faaliyetlerin gerçekleşme durumunun size düzenli raporlanmasını sözleşmede isteyin. Planın nasıl kurulacağı için yıllık çalışma planı yazımıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
OSGB ziyaret yapmıyorsa ceza kime kesilir?
Denetimde idari para cezası işverene kesilir. Dışarıdan hizmet almak işverenin sorumluluğunu kaldırmaz; ancak OSGB ihmallerinden dolayı işverene karşı sorumludur. Bu nedenle eksikliği yazılı kayıtlarla belgelemek, OSGB’ye karşı hakkınızı korur.
Eksik süre bir sonraki ay telafi edilebilir mi?
Asgari süreler aylık hesaplanır; telafi, eksikliğin giderildiğini gösterir ama o ayın eksikliğini ortadan kaldırmaz. Yalnızca 50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde taraflar anlaşarak aylık süreleri aynı sözleşme yılı içinde birleştirebilir.
OSGB’yi sözleşme bitmeden değiştirebilir miyim?
Sözleşmenizdeki fesih şartlarına bağlıdır. Yeni OSGB ile sözleşmeyi, eski hizmetin bittiği gün başlayacak şekilde önceden İSG-KATİP’te onaylatın; fesih beş iş günü içinde sisteme bildirilir ve kayıtlar işverene teslim edilir.
OSGB hakkında nereye şikâyet edilir?
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına ALO 170 veya CİMER üzerinden başvurabilirsiniz. Başvuruya sözleşmedeki ve gerçekleşen süreleri gösteren tabloyu, yazılı uyarılarınızı ve bağımsız kayıtları ekleyin.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.