Otel Kat Görevlilerinde Kimyasal ve Bel Riskleri

Kat görevlisi iş güvenliği bir oda döngüsüyle başlar

Bir kat görevlisinin vardiyası aynı döngünün tekrarıdır: kapıyı aç, kirli çarşafları sök, yatağı yap, banyoyu temizle, çöpü topla, eksikleri tamamla ve arabayı bir sonraki odaya it. Kat görevlisi iş güvenliği konusunda en sık yapılan hata, bu döngüyü tek bir “temizlik işi” olarak değerlendirmektir. Oysa her adımın kendine özgü bir yükü vardır ve bu yükler bir vardiyada onlarca kez tekrarlanır.

Housekeeping riskleri üç başlıkta toplanır: bel, omuz ve diz üzerindeki fiziksel yük; temizlik kimyasallarına solunum ve cilt yoluyla maruziyet; misafirden kalan kesici atık ve vücut sıvılarıyla karşılaşma. Otelin genel İSG düzenini, yani mutfak, teknik servis ve misafirli binada acil durum konularını otellerde İSG yazımızda anlattık. Bu yazıda yalnızca kat hizmetlerine odaklanıyoruz.

Yatak yapma: bel ve omuz yükü nereden gelir?

Yatak yapma bel üzerinde iki nedenle yük oluşturur: gövdenin öne eğilmesi ve bu eğik duruşta şilte kenarının kaldırılması. Çarşafı şiltenin altına sıkıştırmak için şilteyi kaldırmak, yatağın uzak kenarına uzanmak ve nevresimi geçirirken kolları omuz hizasının üstünde tutmak en çok şikâyet getiren hareketlerdir. İlave yatakların katlanıp taşınması ve şiltelerin periyodik olarak çevrilmesi ise seyrek yapılan ama tek seferde en ağır yükü getiren işlerdir.

Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği md. 4, elle taşımayı yalnızca kaldırma olarak değil; indirme, itme, çekme, taşıma ve destekleme olarak tanımlar. Md. 5 ise işverenden önce işi elle taşıma gerektirmeyecek şekilde düzenlemesini, bu mümkün değilse riski azaltacak yöntemleri sağlamasını ister. Kat hizmetlerinde bu ilke şu düzenlemelere dönüşür:

Uzanmak yerine yürümek. Yatağın uzak kenarına gövdeyi uzatarak değil, yatağın öbür tarafına geçerek ulaşılır. Bunun için yatak ile duvar veya mobilya arasında geçiş boşluğu bırakılmalıdır.
Diz destekli çalışma. Şilte altına sıkıştırma, tek diz yere konarak ve şilte kenarı yalnızca birkaç santimetre kaldırılarak yapılır. Dizlik verilmesi bu duruşu kalıcı hâle getirir.
Kaldırmayı azaltan malzeme. Köşeleri lastikli alt çarşaf, şilte kaldırma ihtiyacını azaltır. Satın alma kararlarında bu etki de göz önüne alınmalıdır.
İki kişilik işler. Şilte çevirme ve ilave yatak taşıma tek kişiye bırakılmaz; kat şefi bu işleri planlı ve iki kişiyle yaptırır.
Oda yükü. Bir vardiyada temizlenecek oda sayısı, çıkış yapan ve konaklamaya devam eden oda oranına göre dengelenir. Çıkış odasında yatak tamamen söküldüğü için kaldırma ve eğilme çok daha fazladır.

Kaldırma eğitiminde kullanılabilecek temel hareketler için elle taşıma ve kaldırma tekniği yazımıza bakabilirsiniz.

Banyo temizliği: diz, uzanma ve kaygan zemin

Banyo, kat görevlisinin en çok eğildiği ve en çok kimyasal kullandığı yerdir. Küvetin dış kenarından iç duvarına uzanmak, klozetin arkasını silmek için diz çökmek ve duşakabin camını en üste kadar silmek tekrarlayan zorlanmaların kaynağıdır. Aynı alan ıslak olduğu için kayma riski de buradadır.

Uygulanabilir önlemler:

Uzun saplı fırça ve sünger kullanın; küvetin içine girmeden ve uzak duvara gövdeyle uzanmadan temizlik yapılabilsin.
Yüksek yüzeyler için sandalye veya küvet kenarı değil, uygun bir basamak kullanılır.
Diz çökülen işlerde dizlik kullanılır ve zeminde dizüstü geçirilen süre kısa tutulur.
Islak zeminde kaymaz tabanlı ayakkabı giyilir; zemin kapıya doğru, geri geri ilerleyerek kurutulur.
Banyonun havalandırması temizlik süresince çalıştırılır; kapı kapatılarak çalışılmaz.

Kat arabası: itme, çekme ve yükleme düzeni

Kat arabası, gün boyu halı kaplı koridorlarda, eşiklerde ve asansör girişlerinde itilip çekilen ağır bir yüktür. Araba vardiya başında temiz havlu ve çarşafla en ağır hâlindedir; gün ilerledikçe bu kez kirli çamaşır torbası ağırlaşır. Islak havlularla dolan bir torba, göründüğünden çok daha ağırdır.

Kat arabası için bakılacak noktalar:

Tekerlek: Halıda kolay dönen, yeterli çapta tekerlek seçilir. Sıkışan veya ses yapan tekerlek bakım listesine alınır; bozuk bir tekerlek itme kuvvetini belirgin biçimde artırır.
Yükleme planı: Ağır malzemeler, örneğin şampuan kolileri ve su şişeleri, bel hizasındaki rafa konur. En üst ve en alt raf hafif malzemeye ayrılır.
Görüş: Arabanın üstüne görüşü kapatacak kadar yük yığılmaz. Araba önü görülerek itilir; dar dönüşler dışında arkaya doğru çekilerek yürünmez.
Kirli çamaşır: Torba belirli bir doluluk seviyesinde değiştirilir; aşırı dolu torba kaldırılırken bastırılıp sıkıştırılmaz.
Kat ofisi: Arabanın her sabah yüklendiği kat ofisinde raflar bel ile omuz arasında olacak şekilde düzenlenir.

Otel temizlik kimyasalları: dozaj, sprey ve cilt

Otel temizlik kimyasalları genellikle konsantre olarak alınır ve kat ofisinde seyreltilir. Riskin en yüksek olduğu an, konsantre ürünün açık kapta aktarıldığı bu andır. Seyreltilmiş ürünler ise küçük ve kapalı banyolarda sprey olarak kullanıldığında solunum yoluyla maruziyet artar.

Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik md. 7, tehlikeli kimyasalla çalışan sayısının ve kullanılan miktarın en az düzeyde tutulmasını, mümkünse daha az tehlikeli bir ürünle ikame yapılmasını ister. Kat hizmetlerindeki pratik karşılıkları şunlardır:

Konsantre ürünler mümkünse sabit bir dozaj ünitesinden seyreltilir; elle ölçme ve aktarma azaltılır.
Her püskürtme şişesi içerdiği ürünün adıyla etiketlenir; etiketsiz şişe arabaya konmaz.
Ürün yüzeye püskürtülmek yerine bezin üzerine uygulanabiliyorsa bu yöntem tercih edilir; havaya karışan miktar azalır.
Çamaşır suyu ile asitli kireç çözücü aynı banyoda kullanılacaksa ilk ürün durulanmadan ikincisine geçilmez. Hangi karışımların gaz çıkardığını temizlik personelinin riskleri yazımızda tablo hâlinde verdik.

Cilt tarafındaki asıl sorun “ıslak iş”tir: gün boyu su ve deterjanla temas eden eller kurur, çatlar ve tahriş olur. Eldiven, ürünün güvenlik bilgi formuna göre seçilir; eldiven içinde terleme uzun sürüyorsa pamuklu iç eldiven düşünülür. Kat ofisinde el kremi bulundurmak basit ama etkili bir önlemdir. Belirtiler ve hekim değerlendirmesi için mesleki dermatit yazımıza bakabilirsiniz.

Kesici atık ve vücut sıvıları: çarşafın içindeki risk

Kat görevlisinin batma yaralanması çoğu zaman görmediği bir nesneden gelir: çarşafların arasına kalmış bir insülin kalemi iğnesi, çöp kovasındaki jilet ya da kırık bardak parçası. Bu nedenle kurallar “görmediğin şeye elini sokma” ilkesine göre kurulmalıdır:

Kirli çarşaf ve havlu kucaklanarak değil, uçlarından tutularak toplanır ve silkelenmez.
Çöp kovası elle bastırılarak sıkıştırılmaz; torba ağzından tutulur ve gövdeden uzak taşınır.
Kat arabasında delinmeye dayanıklı küçük bir kesici atık kutusu bulunur. İğne veya jilet elle değil, uygun bir aparatla kutuya alınır.
Kan veya kusmukla kirlenmiş tekstil ayrı torbada toplanır ve çamaşırhaneye işaretli gönderilir.

Batma veya kesik olduğunda yapılacakları kesici-delici alet yaralanması yazımızda anlattık. Çarşafta iğne bulunması gibi yaralanmayla sonuçlanmayan olaylar da ramak kala olarak kayda geçirilmelidir; aynı katta tekrarlanıyorsa odalara misafirler için kesici atık kutusu konması gibi önlemler düşünülür.

Kat hizmetleri için risk değerlendirmesi tablosu

Aşağıdaki tablo, kat hizmetleri bölümü için risk değerlendirmesi hazırlarken başlangıç noktası olarak kullanılabilir. Puanlama ve öncelik işletmenin kendi koşullarına göre yapılır.

Görev	Başlıca tehlike	Önlem	İzleme
Yatak yapma	Öne eğilme, şilte kaldırma, uzanma	Lastikli alt çarşaf, yatağın etrafında çalışma, dizlik	Kat şefi gözlemi, şikâyet kaydı
Şilte çevirme, ilave yatak	Tek seferde ağır yük	İki kişiyle planlı çalışma, tekerlekli ilave yatak	Görev planı
Banyo temizliği	Diz çökme, uzanma, kayma	Uzun saplı araç, basamak, kaymaz ayakkabı	Saha turu
Kat arabası	İtme ve çekme kuvveti, görüş kaybı	Tekerlek bakımı, yükleme planı, yük yüksekliği sınırı	Aylık araba kontrolü
Kimyasal seyreltme	Sıçrama, buhar	Dozaj ünitesi, etiketli şişe, eldiven, gerekirse gözlük	Etiket ve GBF kontrolü
Sprey kullanımı	Solunum maruziyeti	Bezle uygulama, havalandırma	Saha gözlemi
Çöp ve çarşaf toplama	Batma, kesik, vücut sıvısı	Kesici atık kutusu, uçtan tutma, ayrı torba	Olay ve ramak kala kaydı

Tablo, işyeri hekiminin sağlık gözetimiyle birlikte anlam kazanır. İşyeri hekimliği kapsamında kas-iskelet şikâyetleri ve el dermatiti erken fark edilirse, görev dağılımında veya malzeme seçiminde yapılacak küçük bir değişiklik iş göremezlikle sonuçlanacak bir tabloyu önleyebilir. Bursa ve çevre illerdeki konaklama işletmelerinde kat hizmetleri gözlemini, risk değerlendirmesini ve çalışan eğitimini birlikte planlıyoruz; hizmet işletmelerine yönelik genel çerçeve ofis ve perakende sektör sayfamızda yer alıyor.

Sık Sorulan Sorular

Kat görevlisi en fazla kaç kilo kaldırabilir?

Mevzuatta her iş için geçerli tek bir kilogram sınırı yoktur. Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği yükün ağırlığını, kaldırma sıklığını, duruşu ve ortamı birlikte değerlendirmeyi ister. Hesap yöntemi için kaç kilo kaldırılabilir yazımıza bakabilirsiniz.

Kat görevlisine hangi kişisel koruyucu donanım verilmeli?

Temel set; kullanılan kimyasalın güvenlik bilgi formuna uygun eldiven, kaymaz tabanlı ayakkabı ve diz çökülen işler için dizliktir. Konsantre ürünle çalışılan kat ofisinde göz koruyucu da bulundurulur. Seçim risk değerlendirmesine göre yapılır.

Odada iğne veya jilet bulunursa ne yapılmalı?

Nesneye çıplak elle dokunulmaz; uygun bir aparatla arabadaki delinmez kutuya alınır, olay kat şefine bildirilir ve kayda geçirilir. Batma olduysa yara akan suyla yıkanır ve vakit kaybetmeden işyeri hekimine veya bir sağlık kuruluşuna başvurulur.

Kat görevlilerinin periyodik muayenesi ne sıklıkla yapılır?

İşe girişte muayene yapılır. Periyodik muayene işyerinin tehlike sınıfına göre az tehlikelide en geç 5, tehlikelide en geç 3 yılda bir, çok tehlikelide her yıl tekrarlanır. İşyeri hekimi şikâyet ve maruziyete göre bu aralığı kısaltabilir.