Kısaca
Temizlik ekiplerindeki başlıca riskler dört kaynaktan gelir: birbirine karıştırılan kimyasallardan çıkan gazlar, ıslak zeminde kayma, su kovası ve çöp torbası taşırken zorlanma ve torbanın içinden çıkan kesici atıklar. Çamaşır suyu asitli ürünlerle karışınca klor gazı, amonyaklı ürünlerle karışınca tahriş edici buhar oluşur; bu yüzden ürünler hiçbir zaman karıştırılmaz ve etiketsiz kaba aktarılmaz. Kısa, uygulamalı ve resimli bir eğitim, bu risklerin çoğunu önler.
Temizlik personeli iş güvenliği: risk nerede başlar?
Ofislerde, mağazalarda, alışveriş merkezlerinde ve fabrikaların idari binalarında temizlik ekipleri çoğu zaman sabah erken ya da gece, başkaları yokken çalışır. Temizlik personeli iş güvenliği bu yüzden gözden kaçar: risk değerlendirmesinde tek satırla geçilir, eğitimleri “nasılsa basit iş” diye kısa tutulur. Oysa aynı çalışan gün içinde birkaç farklı kimyasal kullanır, ıslak zeminde yürür, ağır kovalar ve çöp torbaları taşır, içinde ne olduğunu bilmediği atıkları toplar.
Başlıca riskler ve önleme yaklaşımı şöyledir:
| Risk | Nerede görülür? | Temel önlem |
|---|---|---|
| Kimyasal karıştırma ve gaz | Tuvalet, lavabo, mutfak; küçük ve kapalı alanlar | Tek ürün, karıştırmama kuralı, havalandırma |
| Cilt ve göz teması | Seyreltme, dökme, fırçalama | Kimyasala dayanıklı eldiven, göz koruması |
| Kayma ve düşme | Yeni silinmiş zemin, merdiven, giriş | Uyarı levhası, bölümlü silme, kaymaz ayakkabı |
| Elle taşıma | Su kovası, çöp konteyneri, makine | Tekerlekli ekipman, yarım dolu torba |
| Kesici atık | Çöp torbası, kırık cam, iğne | Torbayı vücuttan uzak taşıma, ayrı cam kutusu |
| Elektrik | Islak zeminde kablo ve priz | Kuru elle fiş takma, hasarlı kablo kullanmama |
Hizmeti bir dış firmadan alıyorsanız bu riskler ortadan kalkmaz. Asıl işveren ile alt işverenin sorumluluk paylaşımını alt işverenin İSG sorumluluğu yazımızda anlattık.
Temizlik kimyasallarını karıştırmak: hangi ikililer gaz çıkarır?
Temizlik kimyasalları karıştırma sonucu oluşan gazlar, temizlik ekiplerinde ciddi ama tamamen önlenebilir bir zehirlenme nedenidir. Çoğu zaman niyet iyidir: “ikisini birlikte dökersem daha iyi temizler” düşüncesi. Sonuç ise kapalı bir tuvalette solunan tahriş edici bir gazdır.
| Karışım | Oluşan gaz veya tepkime | Belirtiler |
|---|---|---|
| Çamaşır suyu (sodyum hipoklorit) + tuz ruhu (hidroklorik asit) veya asitli kireç çözücü | Klor gazı | Gözde yanma, öksürük, göğüste sıkışma, nefes darlığı |
| Çamaşır suyu + amonyaklı cam veya yüzey temizleyici | Kloramin buharı | Göz ve solunum yolu tahrişi, öksürük |
| Lavabo açıcı (sodyum hidroksit gibi bazlar) + asitli ürün | Şiddetli ısı açığa çıkması ve sıçrama | Cilt ve göz yanığı |
Çamaşır suyu ve tuz ruhu ikilisi en sık görülen örnektir; çünkü ikisi de tuvalet temizliğinde kullanılır. Kural basittir: bir yüzeye bir ürün uygulanır, durulanır, ancak sonra başka ürün kullanılır. Pek çok kireç çözücü ve tuvalet temizleyicisi de asit içerdiğinden “tuz ruhu kullanmıyoruz” demek yetmez; ürünün etiketine ve güvenlik bilgi formuna bakılmalıdır.
Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik md. 7, birbirini etkileyebilecek kimyasalların birbiriyle temasının önlenmesini ister; md. 9 ise çalışanların kimyasalları tanımaları, Türkçe güvenlik bilgi formu ve kapların etiketlenmesi konusunda bilgilendirilmesini düzenler.
İki kural daha zehirlenmeleri önler: kimyasal, etiketsiz bir pet şişeye veya su şişesine aktarılmaz; seyreltme yapılacaksa üreticinin önerdiği oranla, etiketli bir püskürtme şişesine yapılır. Büyük bidondan döküntü olursa ne yapılacağını kimyasal sızıntı müdahalesi yazımızda anlattık.
Islak zemin ve kayma
Temizlik ekibi, kayma riskini hem yaşayan hem de başkaları için oluşturan taraftır. Yeni silinmiş bir koridorda düşen çalışan ya da müşteri, çoğu zaman uyarı levhasının olmadığı veya yanlış yere konduğu bir alanda kayar.
- Islak zemin uyarı levhasını, silinen alanın başına ve sonuna koyun; zemin kuruyunca kaldırın. Sürekli duran levha dikkat çekmez.
- Koridoru bir seferde değil, yarısını kuru bırakarak bölüm bölüm silin.
- Yoğun saatlerde ıslak silme yerine kuru temizlik yapın; mağazalarda ıslak işleri açılış öncesine ve kapanış sonrasına kaydırın.
- Merdivenlerde ıslak temizliği basamak basamak yapın ve tutunma tarafını kuru bırakın.
- Temizlik personeline kaymaz tabanlı ayakkabı verin.
Zemin, aydınlatma ve giriş paspasları gibi kalıcı önlemleri kayma, takılma ve düşmeyi önleme yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Elle taşıma: kova, çöp ve makineler
Dolu bir su kovası, içindeki suyun hacmine yakın bir ağırlıktadır; 10 litrelik kova yaklaşık 10 kilogram demektir. Günde onlarca kez kaldırılan kova, merdivenden taşınan çöp torbası ve bodrumdaki konteynere atılan atık, bel ve omuz yaralanmalarının nedenidir.
- Tekerlekli temizlik arabası ve sıkma presli kova kullanın; kovayı tam doldurmayın.
- Çöp torbalarını yarım ile üçte iki arasında doldurup bağlayın; ağır torbayı sürükleyerek değil tekerlekli konteynerle taşıyın.
- Zemin yıkama ve süpürme makinelerinin kablolarını yürüme yolundan geçirmeyin; hasarlı kabloyu kullanmayın.
- Yüksek camlar ve tavan aydınlatmaları için uzun saplı ekipman kullanın; sandalye veya masaya çıkılmasına izin vermeyin.
Kaldırma tekniğini ve ağırlık sınırlarını elle taşıma ve kaldırma yazımızda bulabilirsiniz.
Kesici atık ve çöp torbası
Çöp torbasının içinde ne olduğunu temizlik personeli bilmez. Kırık bardak, jilet, mutfak bıçağı, metal kutu kapağı ve bazen de kullanılmış bir enjektör torbanın dışına doğru batabilir. Önlemler:
- Torbayı bacağa veya vücuda yaslamadan, ağzından tutarak taşıyın.
- Torbanın içine elle bastırarak sıkıştırmayın.
- Kırık camlar için ayrı, sert kenarlı bir kutu kullanın; ofis çalışanlarına kırık camı çöp kovasına atmamaları söylensin.
- Torbadan iğne çıkarsa çıplak elle dokunmayın; maşa veya kürekle sert bir kaba alın ve yaralanma olursa hemen bildirin.
Sağlık kuruluşlarında çalışan temizlik ekiplerinin tıbbi atık kurallarına ayrıca uyması gerekir; bunları tıbbi atık yönetiminde çalışan güvenliği yazımızda anlattık. Yaralanma sonrası yapılacaklar için kesici-delici alet yaralanması yazımıza bakabilirsiniz.
Temizlikçi KKD seçimi
Temizlikçi KKD listesi kısa ama işe göre değişir. Doğru seçim, kullanılan ürünün güvenlik bilgi formunun 8. bölümünden başlar:
| İş | KKD |
|---|---|
| Kimyasal seyreltme ve büyük bidondan dökme | Kimyasala dayanıklı eldiven, sıçramaya karşı gözlük, su geçirmez önlük |
| Tuvalet ve lavabo temizliği | Kimyasala dayanıklı eldiven; püskürtmeli ürünlerde göz koruması |
| Zemin silme ve yıkama | Kaymaz tabanlı ayakkabı |
| Çöp toplama, dış alan temizliği | Delinmeye dirençli eldiven, kaymaz ayakkabı |
| Tozlu alanlarda süpürme | Ürünün ve tozun niteliğine uygun maske |
Kimyasal eldivenlerin üzerindeki işaretlerin nasıl okunacağını iş eldiveni seçimi yazımızda anlattık. Kişisel koruyucu donanım çalışana ücretsiz verilir ve yıprandığında değiştirilir.
Temizlik personeli eğitimi: kısa, uygulamalı ve resimli
Temizlik personeli eğitimi, uzun bir sunumdan çok göster-yaptır yöntemiyle verildiğinde etkili olur. 2026 eğitim yönetmeliğine göre işe başlama eğitimi çalışmaya başlamadan önce, en az 2 saat, yüz yüze ve uygulamalı verilir; temel eğitim işe başladıktan sonra en geç 3 ay içinde tamamlanır. İşe özgü riskler bölümünde temizlik ekibine şunları uygulamalı gösterin:
- Etiket ve piktogram okuma; aynı işi gören ürünlerin hangisinin asit, hangisinin çamaşır suyu içerdiği,
- Doğru seyreltme ve etiketli şişeye aktarma,
- Karıştırma yasağı ve gaz soluyan kişiye ilk müdahale,
- Islak zemin uyarısı ve bölümlü silme,
- Kova ve torba taşıma,
- Kesici atıkla karşılaşınca yapılacaklar.
Okuma güçlüğü olan veya Türkçeyi iyi bilmeyen çalışanlar için piktogramlı, resimli kartlar hazırlayın ve temizlik dolabının kapağına asın. Dış firma çalışanlarında 2026 eğitim yönetmeliği md. 22’ye göre asıl işveren, alt işveren çalışanlarının eğitim belgelerini kontrol eder ve onlara işe başlamadan önce işyerine özgü riskleri anlatır.
Ofis ve perakende işletmelerine özgü diğer riskler için ofis ve perakende sayfamıza, risklerin değerlendirilmesi için iş güvenliği uzmanlığı, eğitimlerin planlanması için İSG eğitimleri sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Çamaşır suyu ile tuz ruhu karışırsa ne yapılmalı?
Ortamdan hemen çıkın ve kimseyi içeri almayın; mümkünse dışarıdan pencere ve kapıları açarak havalandırın. Gaz soluyan kişiyi temiz havaya alın; nefes darlığı, göğüste sıkışma veya sürekli öksürük varsa 112’yi arayın. Karışımı temizlemek için içeri ancak ortam havalandıktan sonra girin.
Temizlik personeli hangi eldiveni kullanmalı?
Kimyasal kullanılan işlerde kimyasala dayanıklı eldiven, çöp toplama ve dış alan işlerinde delinmeye dirençli eldiven gerekir. Doğru malzemeyi, kullanılan ürünün güvenlik bilgi formunun 8. bölümü gösterir. Tek tip ince eldiven her iş için yeterli değildir.
Dış firmadan gelen temizlik personelinin eğitiminden kim sorumlu?
Her işveren kendi çalışanlarının eğitiminden sorumludur; yani temel eğitimi temizlik firması verir. Asıl işveren ise bu çalışanların eğitim belgelerini kontrol eder ve işe başlamadan önce işyerine özgü riskleri anlatır.
Temizlik kimyasalı başka bir şişeye aktarılabilir mi?
Aktarılacaksa, ürün adını ve tehlike uyarılarını gösteren etiketli bir kaba aktarılmalıdır. Etiketsiz pet şişe veya su şişesi kullanmak, hem yanlışlıkla içme hem de farkında olmadan karıştırma riskini doğurur.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.