Kaç Kilo Kaldırılabilir? NIOSH Kaldırma Denklemi

Kaç kilo kaldırılabilir? Mevzuatın cevabı

“Bir işçi kaç kilo kaldırılabilir?” sorusu depo ve üretim işletmelerinde sık sorulur ve cevabı çoğu kişiyi şaşırtır: Türk mevzuatında herkes için geçerli tek bir kilogram sınırı yoktur. Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği önce elle taşımanın mekanik sistemlerle ortadan kaldırılmasını ister (md. 5/a); kaçınılamıyorsa riski Ek-1’deki dört grup faktöre göre değerlendirmeyi ve azaltmayı ister: yükün özellikleri, gereken fiziksel güç, çalışma ortamının özellikleri ve işin gerekleri.

Bu yaklaşımın mantığı basittir. Aynı 12 kilogramlık koli, bel hizasındaki bir masadan yan rafa konurken düşük risk taşır; zemindeki bir paletten omuz hizasındaki bir banda, dakikada iki kez ve gövde döndürülerek kaldırılırken yüksek risk taşır. Tek bir kilo sınırı bu farkı göremez.

Kadın çalışan yük sınırı var mı?

Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği kadın çalışanlar için ayrı bir kilogram sınırı koymaz. Yönetmelik md. 7 ve Ek-2, değerlendirmede bireysel risk faktörlerinin dikkate alınmasını ister: çalışanın fiziki yapısının işe uygun olmaması, uygun olmayan giysi veya ayakkabı ve yetersiz bilgi ve eğitim. Gebe ve emziren çalışanlarda yük taşıma, ayrı bir risk değerlendirmesinin konusudur; süreç için gebe ve emziren çalışanlar yazımıza bakın. 18 yaşından küçük çalışanların yapabileceği işler ise çocuk ve genç işçiler yazımızda anlattığımız yönetmeliğe bağlıdır. Bireysel uygunluk kararını işyeri hekimi verir.

NIOSH kaldırma denklemi nedir?

Yönetmelik belirli bir yöntemi zorunlu kılmaz. Uygulamada en yaygın kullanılan sayısal araçlardan biri, ABD Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Enstitüsü’nün (NIOSH) geliştirdiği gözden geçirilmiş kaldırma denklemidir. Denklem, belirli bir kaldırma işi için önerilen ağırlık sınırını (RWL) hesaplar:

RWL = 23 kg × HM × VM × DM × AM × FM × CM

23 kg, ideal koşullardaki kaldırma için başlangıç değeridir (yük sabiti). Her çarpan 1 veya 1’den küçüktür ve koşullar idealden uzaklaştıkça sınırı düşürür. Ardından kaldırma indeksi (LI) hesaplanır:

LI = Kaldırılan yükün ağırlığı / RWL

LI 1’in altındaysa iş, sağlıklı çalışanların büyük çoğunluğu için kabul edilebilir kabul edilir. LI 1’in üzerine çıktıkça risk artar; NIOSH yayınlarında 3’ün üzerindeki değerler birçok çalışan için yüksek risk olarak yorumlanır. LI, aynı zamanda iyileştirmelerin önceliğini belirlemek için kullanılır.

Çarpanlar: ölçmeniz gereken altı değişken

Hesaba başlamadan önce sahada şu değerleri ölçün. Masa başında tahmin, en sık yapılan hatadır.

Sıklık çarpanı için kısaltılmış tablo (V < 75 ve V ≥ 75 için aynı değerler):

Kavrama çarpanı: iyi kavrama (kulplu kasa) 1,00; orta kavrama, eğilerek kaldırmada (V < 75) 0,95, ayakta (V ≥ 75) 1,00; kötü kavrama (kaygan, şekilsiz, kulpsuz büyük yük) 0,90.

Adım adım örnek: koli kaldırma işinde önerilen ağırlık sınırı

Bursa’daki bir dağıtım deposunda, sipariş toplama hattında çalışan bir operatörü düşünelim. Operatör, zemindeki paletten 12 kg’lık kolileri alıp yanındaki konveyöre koyuyor. Sahada ölçülen değerler:

• H = 40 cm: Palet kenarı nedeniyle koli vücuttan uzakta tutuluyor.
• V = 30 cm: Kaldırma, paletin üst sırasından, diz altı hizadan başlıyor.
• D = 80 cm: Konveyör 110 cm yükseklikte; yük 30 cm’den 110 cm’ye çıkıyor.
• A = 30°: Konveyör yanda olduğu için gövde dönüyor.
• Sıklık: Dakikada 2 kaldırma, vardiya boyunca (2–8 saat) → FM = 0,65.
• Kavrama: Kulpsuz ama düzgün koli, eğilerek kaldırma → orta, CM = 0,95.

Çarpanları hesaplayalım:

1. HM = 25 / 40 = 0,625
2. VM = 1 − 0,003 × |30 − 75| = 1 − 0,135 = 0,865
3. DM = 0,82 + 4,5 / 80 = 0,876
4. AM = 1 − 0,0032 × 30 = 0,904
5. FM = 0,65
6. CM = 0,95

RWL = 23 × 0,625 × 0,865 × 0,876 × 0,904 × 0,65 × 0,95 ≈ 6,1 kg

LI = 12 / 6,1 ≈ 2,0

Sonuç açık: bu düzende 12 kg’lık koli, önerilen sınırın yaklaşık iki katıdır. Sorun kolinin ağırlığından çok, işin nasıl düzenlendiğindedir. Çarpanlara bakınca en büyük kayıpların sıklık (0,65) ve yatay mesafeden (0,625) geldiği görülür.

Sonucu iyileştirmeye çevirmek

Denklemin asıl değeri, hangi değişikliğin ne kadar fayda getireceğini önceden göstermesidir. Aynı iş için üç değişiklik planlayalım:

1. Paleti, yüksekliği ayarlanabilen bir palet kaldırıcıya koyarak kaldırmanın başlangıcını bel hizasına (V = 75 cm) getirmek.
2. Konveyörü operatörün önüne almak ve palet kenarını engel olmaktan çıkarmak: gövde dönmüyor (A = 0), koli vücuda yakın (H = 30 cm), yük 75 cm’den 110 cm’ye çıkıyor (D = 35 cm).
3. İki operatör arasında görev paylaşımıyla sıklığı dakikada 1’e indirmek.

Kolinin ağırlığı değişmeden, yalnızca iş düzeni değiştirilerek kaldırma indeksi 2,0’dan 0,9’a iner. Bu, Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği’nin önce iş organizasyonu ve mekanik yardım isteyen yaklaşımının sayıyla ifadesidir. Önlemleri kontrol hiyerarşisi sırasıyla seçin; kaldırma tekniği eğitimi listenin sonunda gelir ve tek başına bu sonucu sağlamaz. Doğru kaldırma tekniğinin eğitimde nasıl anlatılacağını elle taşıma ve kaldırma tekniği yazımızda bulabilirsiniz.

Denklemin sınırları ve sık yapılan hatalar

NIOSH denklemi iki elle, ayakta ve sınırlı alanda yapılan kaldırma ve indirme işleri için geliştirilmiştir. Şu durumlarda tek başına kullanılmaz veya sonucu dikkatle yorumlanır:

• Tek elle kaldırma, oturarak veya diz çökerek kaldırma
• İtme, çekme ve uzun mesafe taşıma
• Dengesiz yükler (içi çalkalanan sıvı, insan veya hayvan)
• Kaygan zemin, çok sıcak veya soğuk ortam
• Kaldırmanın 8 saati aşan vardiyalarda yapılması

Hasta kaldırma gibi insanın yük olduğu işler bu yüzden farklı yöntemlerle değerlendirilir; örnek için hasta kaldırma ve transfer yazımıza bakın. Transpalet ve istif makinesiyle mekanik yardım seçeneklerini transpalet ve istif makinesi güvenliği yazımızda anlattık.

Sahada sık gördüğümüz hatalar şunlardır:

• 23 kg’ı yasal sınır sanmak. 23 kg yalnızca ideal koşullardaki başlangıç değeridir; gerçek işlerde RWL çoğu zaman çok daha düşüktür.
• Ölçmeden hesaplamak. H ve V değerlerini şerit metreyle ölçün, sıklığı kronometreyle sayın.
• En kötü kaldırmayı atlamak. Paletin en alt sırası ile en üst sırası farklı V değerleri verir; değerlendirme en kötü durumu da kapsamalıdır.
• Sonucu raporda bırakmak. LI 1’in üzerindeyse risk değerlendirmesine bir aksiyon, sorumlu ve termin yazılmalıdır.

Bursa ve çevre illerdeki lojistik ve depo işletmelerinde elle taşıma işlerinin sahada ölçülerek değerlendirilmesi ve iyileştirme önerilerinin hazırlanması risk değerlendirmesi hizmetimizin parçasıdır. Puanlama yöntemiyle birlikte kullanım için Fine-Kinney yöntemi yazımıza da bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

İşçi kaç kilo taşıyabilir?

Türk mevzuatında herkes için geçerli bir kilo sınırı yoktur. Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği, yükün özelliklerini, gereken gücü, ortamı ve işin gereklerini birlikte değerlendirmeyi ister. NIOSH denklemi bu değerlendirmeyi belirli bir iş için sayıya dökmenin yollarından biridir.

NIOSH denklemindeki 23 kg yasal bir sınır mı?

Hayır. 23 kg, ideal koşullardaki kaldırma için başlangıç değeridir. Yük vücuttan uzaklaştıkça, kaldırma yerden veya omuz üstünden yapıldıkça, gövde döndükçe ve sıklık arttıkça önerilen sınır düşer.

Kadın çalışanlar için ayrı bir yük sınırı var mı?

Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği kadın çalışanlar için ayrı bir kilogram sınırı koymaz; bireysel risk faktörlerinin değerlendirilmesini ister. Gebe ve emziren çalışanlarda ayrı risk değerlendirmesi yapılır ve uygunluk kararını işyeri hekimi verir.

Kaldırma indeksi 1’in üzerinde çıkarsa ne yapılmalı?

İş yeniden düzenlenir: yük vücuda yaklaştırılır, kaldırma bel hizasına alınır, gövde dönüşü kaldırılır, sıklık düşürülür veya mekanik yardım sağlanır. Yeni düzen için hesap tekrarlanır ve sonuç risk değerlendirmesine işlenir.