Otellerde İSG: Kat Hizmetleri, Mutfak, Teknik

Otel iş güvenliği: bir binada birden çok işyeri

Bir otelin kat hizmetleri bir temizlik işletmesi, mutfağı bir toplu beslenme işletmesi, çamaşırhanesi küçük bir tekstil işletmesi, teknik servisi ise bir bakım atölyesi gibi çalışır. Üstelik bunların hepsi, binayı tanımayan ve gece uyuyan misafirlerle aynı yapıdadır. Otel iş güvenliği bu yüzden bölüm bölüm risk değerlendirmesiyle ve misafirleri de hesaba katan bir acil durum planıyla yönetilir.

Bursa’da şehir otelleri yıl boyu, Mudanya gibi kıyı ilçelerindeki tesisler ise sezonluk yoğunlukla çalışır. Sezonluk ve deneyimsiz personelin kısa sürede işe başladığı dönemler, işe başlama eğitiminin ve işe giriş muayenesinin aksama riskinin yüksek olduğu dönemlerdir. Aşağıdaki tablo otel çalışanları risklerini bölümlere göre özetler:

Bölüm	Başlıca riskler	Öncelikli önlemler
Kat hizmetleri	Yatak yapma ve banyo temizliğinde eğilme ve bel yükü, temizlik kimyasalları, iğne ve cam kırığı, ıslak zeminde kayma	Uygun temizlik arabası, kimyasal seyreltme talimatı, kesici atık kutusu, kaymaz ayakkabı
Mutfak	Kızgın yağ ve buhar yanığı, bıçak ve dilimleme makinesi, gaz kaçağı, kayma	Makine koruyucuları, gaz algılama ve kesme vanası, uygun söndürücü, kaymaz zemin
Çamaşırhane	Ütü ve kalender sıcak yüzeyi, silindirlere el kaptırma, sıcak ve nemli ortam, kimyasal dozaj, yük taşıma	Koruyucu ve acil durdurma, havalandırma, otomatik dozaj, taşıma arabası
Havuz	Klor ve asidin karışmasıyla gaz çıkışı, kimyasal depolama, kayma	Ayrı ve etiketli depolama, dozaj pompası, havalandırılan makine dairesi
Teknik servis	Elektrik, yüksekte çalışma, kazan ve basınçlı kaplar, asansör ve çatı işleri	Enerji kesme ve kilitleme, iş izni, periyodik kontrol

Kat hizmetleri: bel, kimyasal ve kesici atık

Kat görevlisi bir vardiyada çok sayıda yatak yapar ve banyo temizler; eğilme, uzanma ve yatak kaldırma hareketleri bel ve omuzda birikir. Temizlik arabasının yüksekliği, ağır yatakların iki kişiyle veya yükseltilebilir yatak tabanıyla düzenlenmesi ve oda sayısının iş yüküne göre planlanması önleyici ilk adımlardır.

Kimyasallarda kural basittir: çamaşır suyu (hipoklorit) ile asitli temizleyiciler asla karıştırılmaz, çünkü karışım zehirli klor gazı açığa çıkarır. Ürünler orijinal ambalajında ve etiketli tutulur, seyreltme oranı duvarda yazılıdır, eldiven ve gerektiğinde göz koruyucu kullanılır. Misafir odalarında karşılaşılan iğne, jilet ve cam kırıkları için delinmez kesici atık kutusu bulunur; batma yaralanmasında yapılacakları kesici-delici alet yaralanması yazımızda anlattık.

Kat hizmetlerinin yangın güvenliğine de doğrudan etkisi vardır. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik md. 50, otel yatak odalarının iç koridora açılan kapılarının yangına en az 30 dakika dayanıklı ve kendiliğinden kapanan düzeneklerle donatılmış olmasını ister. Temizlik sırasında oda kapısını takozla açık bırakmak bu korumayı ortadan kaldırır; temizlik bittiğinde kapının kendiliğinden kapandığı kontrol edilmelidir.

Mutfak ve çamaşırhane

Otel mutfağında yanık, kesik ve kayma başlıca tehlikelerdir. Kıyma, dilimleme ve hamur makinelerinde hijyen gerekçesiyle sökülen koruyucular ciddi el yaralanmalarına yol açar; bu konuyu gıda makinelerinde güvenlik yazımızda ele aldık. Doğal gaz veya LPG kullanılan mutfaklarda gaz algılama, otomatik kesme vanası ve davlumbaz bakımı birlikte planlanır. Kızgın yağ yangınına su ile müdahale edilmez; hangi söndürücünün hangi yangına uygun olduğunu yangın söndürücü türleri, cihazların bakımını yangın tüpü kontrolü ve dolum süresi yazılarımızda bulabilirsiniz.

Mutfak, servis ve kat hizmetleri çalışanları için hijyen eğitimi de zorunludur: Hijyen Eğitimi Yönetmeliği kapsamına otel, motel, pansiyon ve misafirhaneler açıkça dahildir ve belgesi olmayan kişi bu işyerlerinde çalıştırılamaz. Ayrıntılar için hijyen eğitimi belgesi yazımıza bakın.

Çamaşırhanede ütü presleri ve kalender silindirleri sıcak yüzey ve el kaptırma riski taşır; koruyucuların yerinde olması, acil durdurmanın erişilebilir olması ve sıkışan çamaşırın makine durdurulmadan çekilmemesi temel kurallardır. Buhar kazanı kullanılan çamaşırhanelerde kazanın periyodik kontrolüne dikkat edin: İş Ekipmanları Yönetmeliği’ne göre buhar kazanlarının periyodik kontrolü 1 Ocak 2027’den itibaren ekipman muayene kuruluşları tarafından yapılacak. Basınçlı kaplar için basınçlı kap ve kompresör tankı yazımıza bakabilirsiniz.

Havuz ve otel teknik servis

Havuz makine dairesinde en ağır risk, klorlu ürünlerin asitle karışmasıdır. Kimyasallar ayrı, etiketli ve havalandırılan alanlarda depolanır; aktarma ve dozaj mümkün olduğunca pompayla yapılır, makine dairesine yalnız yetkili ve eğitimli personel girer. Havuz kenarında kaymaya karşı zemin ve uyarı işaretleri de risk değerlendirmesinde yer almalıdır.

Otel teknik servis ekibi binanın neredeyse tüm tehlike kaynaklarıyla çalışır:

Elektrik: Pano ve aydınlatma işlerinde enerji kesme, kilitleme ve gerilimsizliği doğrulama kuralları uygulanır; elektrikte 5 güvenlik kuralı yazımız bu adımları anlatır.
Yüksekte çalışma: Lobi aydınlatması, cephe ve çatı işleri için uygun platform, iskele ve düşüş durdurucu sistem gerekir; yüksekte çalışma yazımıza bakın.
Kazan dairesi: BYKHY md. 54’e göre kazan dairesinde en az bir adet 6 kg’lık çok maksatlı kuru kimyevi tozlu söndürücü, büyük kazan dairelerinde ayrıca yangın dolabı bulundurulur.
Periyodik kontroller: Elektrik tesisatı ve topraklama, jeneratör, yangın tesisatı, havalandırma ve klima tesisatı ile boyler ve basınçlı kaplar Ek-III’e göre standartta daha kısa süre yoksa yılda bir kontrol edilir. Asansörler ayrı mevzuata göre kontrol edilir.

Misafirli binada otel acil durum planı

İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik, acil durum ekiplerinin sayısını belirlerken çalışan sayısıyla birlikte işyerinde bulunan diğer kişilerin de dikkate alınmasını ve müşteri ve ziyaretçi gibi kişilerin acil durumlar konusunda bilgilendirilmesini ister. Otelde bu “diğer kişiler”, sayısı çalışanların birkaç katına çıkabilen ve binayı tanımayan misafirlerdir. Otel acil durum planı bu yüzden şu soruları cevaplamalıdır:

Gece kim var? Gece vardiyasında resepsiyon, güvenlik ve teknik nöbetçiyle sınırlı kalan ekip, katları tahliye etmeye yetecek mi? Destek elemanlarını vardiya düzenine göre görevlendirin.
Misafir nasıl uyarılır? Alarm, kat anonsları ve oda telefonları hangi sırayla kullanılacak; anons hangi dillerde yapılacak?
Kim, kimi sayacak? Toplanma alanında sayım için güncel doluluk listesi resepsiyondan nasıl alınacak?
Yardıma ihtiyacı olan misafir kim? Hareket kısıtlı, görme veya işitme engelli misafirler giriş sırasında kaydedilir ve tahliyede kimin yardım edeceği önceden belirlenir.
Enerji ve gaz nasıl kesilir? Mutfak gaz vanası, kazan dairesi ve elektrik ana şalterinin yerleri ve sorumlusu planda yazılıdır.

BYKHY otellere özgü bazı yapısal şartlar da koyar: toplam yatak sayısı 20’den fazla veya kat sayısı ikiden fazla olan otellerde her katta en az 2 çıkış bulunur (md. 50), otellerde acil durum aydınlatması zorunludur ve normal aydınlatma kesildiğinde en az 60 dakika çalışmalıdır (md. 72), toplam kapalı alanı 10.000 m²’yi aşan otellerde yangın tahliye projeleri bina girişinde itfaiyenin kolayca ulaşabileceği bir yerde bulundurulur (md. 7). Acil durum planı kapsamında hazırlanan tahliye krokisi de bina içinde kolayca görülebilecek yerlere asılır.

Otel yangın tatbikatı nasıl planlanır?

Acil Durumlar Yönetmeliği md. 13’e göre tatbikat en az yılda bir yapılır, tatbikatın tarihi, görülen eksiklikler ve yapılacak düzenlemeler bir raporla kayda geçirilir ve plan bu sonuçlara göre güncellenir. Otel yangın tatbikatını misafir konforunu bozmadan yapmanın yolları şunlardır:

Tam tahliye tatbikatını doluluğun düşük olduğu döneme planlayın ve misafirleri önceden bilgilendirin.
Yoğun sezonda bölüm bazlı tatbikatlar yapın: mutfak yangını, çamaşırhane, kazan dairesi gibi.
Gece vardiyası için ayrı bir tatbikat veya en azından masa başı tatbikat yapın.
Sezon başında işe başlayan personeli, işe başlamadan önce verilen en az 2 saatlik işe başlama eğitiminde acil durum görevleriyle tanıştırın.
Tatbikat sonrası raporda süreyi, sayım sonucunu ve aksaklıkları yazın; düzeltici önlemleri sorumlusu ve tarihiyle takip edin. Tatbikat, periyodik kontrol ve eğitim tarihlerini İSG takvimi aracına girerek sezon başına göre planlayabilirsiniz.

Tatbikat senaryolarının ayrıntıları için acil durum tatbikatı, planın bölümleri için acil durum planı rehberi ve deprem senaryosu için işyerinde deprem yazılarımıza bakabilirsiniz. Otellerin bölüm bazlı risk değerlendirmesini iş güvenliği uzmanlığı, misafirli binaya uygun planı ve tatbikatı acil durum planı hizmetimiz kapsamında hazırlıyoruz; personelin uygulamalı söndürme eğitimi için yangın eğitimi sayfamıza bakabilirsiniz. Hizmet ve perakende işletmelerine özgü notlar ofis ve perakende, Mudanya’daki işletmeler için Mudanya OSGB sayfamızdadır.

Sık Sorulan Sorular

Otellerde acil durum planı misafirleri de kapsar mı?

Evet. Acil Durumlar Yönetmeliği, ekiplerin belirlenmesinde işyerinde bulunan diğer kişilerin dikkate alınmasını ve müşteri ile ziyaretçilerin acil durumlar konusunda bilgilendirilmesini ister. Otelde bu, misafirlerin uyarılması, tahliyesi ve sayımı demektir.

Otel yangın tatbikatı ne sıklıkla yapılır?

En az yılda bir. Tatbikat raporla belgelenir ve görülen eksikliklere göre plan güncellenir. Gece vardiyası ve sezonluk personel için ek tatbikatlar, planın bu koşullarda da işlediğini gösterir.

Otel çalışanları için hijyen eğitimi zorunlu mu?

Evet. Hijyen Eğitimi Yönetmeliği otel, motel, pansiyon ve misafirhaneleri kapsar ve belgesi olmayan kişilerin bu işyerlerinde çalıştırılamayacağını söyler. Bu eğitim, İSG eğitimlerinden ayrı bir yükümlülüktür.

Otelde hangi bölümler öncelikli risk alanıdır?

Mutfak (yanık, kesik, gaz), kat hizmetleri (bel yükü, kimyasal, kesici atık), çamaşırhane (sıcak yüzey, sıkışma), havuz makine dairesi (klor gazı) ve teknik servis (elektrik, yüksekte çalışma) öncelikli alanlardır. Her biri risk değerlendirmesinde ayrı bölüm olarak ele alınmalıdır.