Kısaca
Özel güvenlik görevlileri işyerinin güvenliğini sağlarken kendi İSG risklerini çoğu zaman görünmez kılar: uzun ve gece vardiyaları, gece tek başına nöbet, ziyaretçi veya şüpheliyle gerilen tartışmalar, saatlerce ayakta bekleme ve kulübede soğuk, sıcak ya da yanlış ısıtıcı. Gece çalışması kural olarak 7,5 saati geçemez; özel güvenlikte işçinin yazılı onayıyla daha uzun gece çalışması yapılabilir. Güvenlik firmasından hizmet alınıyorsa koordinasyon ve işyerine özgü eğitim asıl işverenle birlikte planlanmalıdır.
Güvenlik görevlisi iş güvenliği neden ayrı ele alınmalı?
Bir fabrikanın, sitenin veya mağazanın risk değerlendirmesinde güvenlik görevlisi çoğu zaman tek satırla geçer: “Kapı kontrolü.” Oysa güvenlik görevlisi, işyerinin en uzun vardiyasını çalışan, gece çoğu zaman tek başına kalan, ilk çatışmayı ve ilk alarmı karşılayan kişidir. Güvenlik görevlisi iş güvenliği bu nedenle kapı kontrolünden çok daha geniş bir alanı kapsar.
| Risk | Sahadaki görünümü | Öncelikli önlem |
|---|---|---|
| Uzun ve gece vardiyası | 12 saatlik nöbetler, art arda geceler | Vardiya planı, dinlenme süreleri, sağlık gözetimi |
| Yalnız çalışma | Gece tek görevli, uzak nizamiye | Düzenli temas, yalnız çalışan alarmı, devriye kaydı |
| Şiddet | Giriş kontrolünde tartışma, hırsızlık müdahalesi | Yetki sınırlarının netliği, gerilimi düşürme eğitimi, panik butonu |
| Ayakta bekleme | Mağaza ve AVM girişlerinde saatlerce ayakta | Dönüşümlü görev, oturma imkânı, uygun ayakkabı |
| Hava koşulları | Açık nizamiye, devriye, otopark | Mevsime uygun giysi, kulübe koşulları |
| Kulübe ısıtması | Soba, mangal, uygunsuz elektrikli ısıtıcı | Karbonmonoksit riski olmayan ısıtma, elektrik tesisatı kontrolü |
| Devriye | Karanlıkta düşme, araç trafiği | Aydınlatma, el feneri, yansıtıcı yelek |
Güvenlik görevlisi gece vardiyası ve yorgunluk
4857 sayılı İş Kanunu md. 69’a göre işçilerin gece çalışmaları yedi buçuk saati geçemez. Aynı madde, özel güvenlik hizmetlerinde işçinin yazılı onayı alınması şartıyla yedi buçuk saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabileceğini söyler. Bu istisna, sınırsız bir serbestlik değildir:
- Yazılı onay: Her görevliden ayrı ayrı alınır ve özlük dosyasında saklanır.
- Günlük sınır: Haftalık çalışma süresi günlere farklı dağıtıldığında günlük çalışma 11 saati aşamaz (md. 63).
- Posta değişimi: Gece ve gündüz postaları nöbetleşe yürütülür; postası değiştirilecek işçi kesintisiz en az 11 saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz (md. 69).
Uzun gece nöbetinin asıl riski yorgunluktur: dikkatin düştüğü saatlerde kamera ekranı izlemek, alarmı fark etmek ve doğru karar vermek zorlaşır. Vardiya planında art arda gece sayısını sınırlayın, nöbet ortasında kısa molalar planlayın ve ekran izleme görevini dönüşümlü yapın. Gece çalışanların sağlık raporu ve vardiya hesabı için gece çalışması yazımıza bakın.
İşyeri hekimi, gece çalışan görevlilerde uyku bozukluğu, kalp-damar hastalığı ve ilaç kullanımı gibi durumları değerlendirir. 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun md. 10 da görevin yapılmasına engel olabilecek vücut ve akıl hastalığı bulunmamasını özel güvenlik görevlisi olmanın şartları arasında sayar.
Yalnız çalışma: gece nöbetinde tek görevli
Gece bir fabrikada veya depoda tek başına nöbet tutan görevli, düştüğünde, fenalaştığında ya da saldırıya uğradığında saatlerce fark edilmeyebilir. Yalnız çalışma için mevzuatta ayrı bir yönetmelik yoktur; risk, işyerinin risk değerlendirmesinde ayrı bir başlık olarak ele alınır. Uygulanabilir önlemler:
- Düzenli temas: Görevli belirli aralıklarla merkeze veya vardiya amirine telsiz ya da telefonla durum bildirir. Bildirim gelmezse ne yapılacağı yazılıdır.
- Yalnız çalışan alarmı: Hareketsiz kalma veya düşme durumunda otomatik uyarı veren cihazlar, tek görevli nöbetlerde değerlendirilir.
- Devriye kaydı: Devriye noktaları ve saatleri kayda alınır; bu kayıt hem hizmetin hem de görevlinin güvenliğinin göstergesidir.
- Riskli işlerden kaçınma: Tek görevli, şüpheli bir duruma tek başına müdahale etmez; önce bildirir, kolluğu ve amirini arar.
- Sağlık durumu: Kronik hastalığı olan görevliler için tek başına gece nöbeti hekimle birlikte değerlendirilir.
Güvenlik görevlisi şiddet riski
Giriş kontrolü, çanta araması, ziyaretçinin içeri alınmaması veya hırsızlık şüphesi, güvenlik görevlisini işyerindeki gerilimin ilk muhatabı yapar. Şiddet riskini azaltmanın yolu, görevliyi “her duruma tek başına müdahale eden kişi” olmaktan çıkarmaktır:
- Yetki sınırlarını yazın: Görevlinin hangi durumda müdahale edeceği, hangi durumda yalnızca kayıt alıp kolluğa haber vereceği talimatta açık olmalıdır.
- Gerilimi düşürme eğitimi: Sesi yükselen bir ziyaretçiyle konuşma, mesafe koruma ve ortamı terk etme teknikleri uygulamalı çalışılır.
- Fiziksel düzen: Giriş noktasında görevlinin arkasında kaçış yolu bırakan yerleşim, iyi aydınlatma, kamera ve panik butonu.
- Olay kaydı: Sözlü taciz dahil her olay kayda alınır; tekrarlayan olaylar risk değerlendirmesine işlenir.
- Olay sonrası destek: Saldırıya uğrayan görevli yalnız bırakılmaz; işyeri hekimiyle görüşmesi sağlanır.
Silahlı görev ayrı bir değerlendirme gerektirir. 5188 sayılı Kanun md. 8’e göre eğitim ve öğretim kurumlarında, sağlık tesislerinde, talih oyunları işletmelerinde ve içkili yerlerde silahlı özel güvenlik görevlisi çalıştırılmasına izin verilmez. Şiddet riskinin genel yönetimi için çalışana yönelik şiddet yazımıza bakın.
Ayakta bekleme, hava koşulları ve bekçi kulübesi
Mağaza ve AVM girişlerinde görevliler saatlerce aynı noktada ayakta durur. Uzun süre ayakta kalmak bacaklarda ağrı, varis ve bel sorunlarıyla ilişkilidir. Görev noktalarını dönüşümlü planlayın, uygun yerlerde yüksek tabure gibi oturma imkânı sağlayın ve destekli iş ayakkabısı seçin; ayrıntılar ayakta çalışma riskleri yazımızda.
Açık nizamiyede ve devriyede görevli yağmura, soğuğa ve yaz sıcağına doğrudan maruz kalır. Bekçi kulübesi bu yüzden bir dinlenme alanı değil, bir çalışma yeridir ve risk değerlendirmesinde ayrı bir çalışma yeri olarak ele alınmalıdır.
Acil durumda güvenlik görevlisinin rolü
Gece ve hafta sonu saatlerinde, yangın alarmını ilk gören ve itfaiyeyi kapıda karşılayan çoğu zaman güvenlik görevlisidir. Bu rol tesadüfe bırakılmamalı, acil durum planına yazılmalıdır:
- Alarm ve ihbar: Yangın algılama panelinin uyarılarını okumayı ve 112’ye doğru bilgiyle ihbar yapmayı bilmek.
- Giriş kontrolü: Tahliye sırasında içeri girişi durdurmak, itfaiye ve ambulansa yol açmak.
- Sayım: Ziyaretçi ve alt yüklenici kayıtlarını toplanma yerinde yapılacak sayıma hazır tutmak.
- Enerji kesme noktaları: Elektrik ve gaz kesme noktalarının yerini bilmek ve gerekirse yetkili kişiyi yönlendirmek.
- İlkyardım: Gece vardiyasında ilkyardımcı sayısı yeterli değilse görevlilerden birinin ilkyardımcı belgesi alması.
Görevliler bu rollerde destek elemanı olarak görevlendirilecekse uygun eğitim ve donanım sağlanır. Gece saatlerindeki ekip düzeni için gece vardiyasında acil durum ekipleri yazımıza bakın.
Güvenlik personeli eğitimi: üç katman
Güvenlik görevlisinin eğitimi tek bir sertifikadan ibaret değildir:
| Eğitim | Dayanak | İçerik |
|---|---|---|
| Özel güvenlik temel ve yenileme eğitimi | 5188 sayılı Kanun md. 14 | Temel eğitim en az 120, yenileme eğitimi en az 60 ders saati |
| İSG eğitimleri | 6331 sayılı Kanun md. 17 ve 2026 eğitim yönetmeliği | İşe başlama eğitimi, temel eğitim ve tekrar eğitimleri |
| İşyerine özgü bilgilendirme | 6331 md. 17/5 ve md. 23 | Tesisin tehlikeleri, acil durum planı, giriş kuralları, iletişim zinciri |
Güvenlik hizmeti bir güvenlik şirketinden alınıyorsa görevliler o şirketin çalışanıdır; ancak aynı çalışma alanını paylaşan işverenler İSG önlemlerinde iş birliği ve koordinasyon yapmak ve birbirlerini riskler konusunda bilgilendirmek zorundadır (6331 md. 23). Tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinde, başka işyerlerinden çalışmak üzere gelen çalışanlar risklere ilişkin eğitim aldıklarını gösteren belge olmadan işe başlatılamaz (md. 17/5). Sözleşme aşamasında istenecek belgeler için alt işveren İSG sorumluluğu yazımıza bakabilirsiniz.
SİSTEMER olarak Bursa ve çevre illerdeki işletmelerde güvenlik görevlilerinin risklerini iş güvenliği uzmanlığı kapsamında risk değerlendirmesine ayrı başlık olarak işliyor, güvenlik firmasıyla koordinasyonu planlıyoruz. Mağaza ve AVM’lerdeki genel riskler için ofis ve perakende sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Güvenlik görevlisi gece 12 saat çalışabilir mi?
Gece çalışması kural olarak 7,5 saati geçemez; özel güvenlik hizmetlerinde işçinin yazılı onayı alınarak daha uzun gece çalışması yaptırılabilir. Haftalık süre günlere farklı dağıtıldığında günlük çalışma 11 saati aşamaz ve posta değişiminde en az 11 saat kesintisiz dinlenme verilir.
Güvenlik firmasının görevlisi için İSG sorumluluğu kimde?
Görevlinin işvereni güvenlik firmasıdır; firma kendi çalışanının eğitimini, sağlık gözetimini ve KKD’sini sağlar. Hizmet alan işveren ise işyerinin tehlikeleri, acil durum planı ve koordinasyon konusunda firmayı ve görevlileri bilgilendirmekle yükümlüdür.
Bekçi kulübesinde soba kullanılabilir mi?
Önerilmez. Küçük ve kapalı bir kulübede soba veya mangal karbonmonoksit birikmesine yol açabilir. Topraklı ve kaçak akım korumalı bir hattan beslenen uygun bir elektrikli ısıtıcı daha güvenli bir seçenektir.
Gece tek başına nöbet tutan görevli için ne yapılmalı?
Belirli aralıklarla merkeze durum bildirmesi, bildirim gelmediğinde izlenecek adımların yazılı olması ve mümkünse hareketsiz kalmayı algılayan bir yalnız çalışan alarmı kullanılması gerekir. Görevli şüpheli bir duruma tek başına müdahale etmemeli, önce bildirmelidir.
Tehlike sınıfınıza uygun belgeli uzmanla saha denetimi, onaylı defter, eğitim planı, yıllık plan ve rapor takibi.
SİSTEMER OSGB Teknik Ekibi — iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimlerimizin sahadaki deneyimiyle hazırlanmıştır. Mevzuat bilgileri yayın/güncelleme tarihi itibarıyla geçerlidir; işletmenize özel değerlendirme için bize ulaşın.