Özel Okul ve Kurslarda İSG Yükümlülükleri

Özel okul iş güvenliği: kim çalışan, kim değil?

Bir özel okulda veya kurs merkezinde gün içinde binada bulunanların çoğu çalışan değildir: öğrenciler, veliler, ziyaretçiler. Özel okul iş güvenliği planlamasında karışıklık buradan doğar. Bazı yükümlülükler yalnızca çalışanlar için doğarken, acil durum hazırlığı binadaki herkesi kapsar.

6331 sayılı Kanun md. 2’ye göre Kanun, faaliyet konusuna bakılmaksızın kamu ve özel sektöre ait bütün işlere ve işyerlerine uygulanır. Öğretmenler, idari personel, temizlik ve güvenlik görevlileri, servis şoförleri ve yemekhane çalışanları bu kapsamdadır; ders ücretli veya kısmi süreli çalışan öğretmenler de çalışandır. Öğrenciler ise Kanun’un tanımladığı çalışan değildir. Ancak İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik md. 10, acil durum müdahale ve tahliye yöntemleri oluşturulurken işyerinde bulunması muhtemel diğer kişilerin de göz önünde bulundurulmasını ister.

Bina tarafında ise Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) devreye girer. Yönetmeliğin 11. maddesi; altı veya daha fazla kişi tarafından günde 4 saat veya daha fazla ya da haftada 12 saatten fazla eğitim amacıyla kullanılan binaları eğitim tesisi sayar. Anaokulları, özel eğitim kurumları ve dershaneler bu sınıfta açıkça yer alır.

Çalışanlar için temel yükümlülükler

50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde işveren veya vekili, Bakanlık eğitimini tamamlarsa uzman ve hekim hizmetini kendisi yürütebilir; işe giriş ve periyodik muayeneler bunun dışındadır. Anayasa Mahkemesi’nin Aralık 2025’te yayımlanan kararıyla bu işyerleri için erteleme kalktığından küçük kurs merkezleri de yükümlülük kapsamındadır. İşletmenizin sınıfını varsaymayın; SGK kaydındaki faaliyet koduna göre kontrol edin. Yöntemi tehlike sınıfı nasıl öğrenilir yazımızda anlattık.

Öğretmen iş güvenliği eğitimi neyi kapsamalı?

2026 tarihli İSG eğitimleri yönetmeliği, temel eğitimi dört konu grubuna ayırır: genel, sağlık, teknik ve işe ve işyerine özgü riskler. Öğretmen iş güvenliği eğitiminde dördüncü grup, şablon bir sunumla değil okulun kendi koşullarıyla doldurulmalıdır:

• Fen laboratuvarı ve atölyeler: Kimyasal depolama, deney sırasında öğrenci gözetimi, el aletleri ve makineler.
• Beden eğitimi ve spor: Sabitlenmemiş kale ve pota, malzeme taşıma, yaralanmada ilk müdahale.
• Ses ve iletişim: Uzun süre yüksek sesle konuşmanın getirdiği zorlanma ve şikâyetlerin işyeri hekimine bildirilmesi.
• Psikososyal riskler: Veli veya öğrenci kaynaklı sözlü ve fiziksel şiddet, bildirim yolu.
• Acil durumdaki görev: Öğretmenin sınıfını nasıl tahliye edeceği, yoklama listesini nasıl taşıyacağı, engelli öğrenciye kimin refakat edeceği.

Yönetmeliğe göre ilk üç konu grubu uzaktan verilebilir; tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinde dördüncü konu yüz yüze verilir. Tekrar eğitimi az tehlikelide 3, tehlikelide 2 yılda bir, çok tehlikelide her yıl ve en az 8 saattir. Konu başlıklarının ayrıntısı için temel İSG eğitimi konuları yazımıza bakabilirsiniz.

Okul acil durum planı: öğrencileri plana nasıl yazarsınız?

Okul acil durum planı, iki farklı yönetmeliğin ekip hükümlerini birlikte karşılamalıdır. Bunu bir örnekle anlatalım: 24 çalışanı ve 300 öğrencisi olan bir okul düşünün.

• Acil Durumlar Yönetmeliği md. 11: Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin her biri için destek elemanı sayısı çalışan sayısına göre hesaplanır. Eşikler çok tehlikelide 30, tehlikelide 40, az tehlikelide 50 çalışandır; 24 çalışanlı okulda sınıf ne olursa olsun her ekip için en az bir kişi yeterlidir. İlkyardım ekibi ilkyardım mevzuatına göre kurulur.
• BYKHY md. 126: İçinde 50 kişiden fazla insan bulunan konut dışı yapılarda söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım ekipleri kurulur. Söndürme ve kurtarma ekipleri en az üçer, koruma ve ilk yardım ekipleri en az ikişer kişiden oluşur. Bu hesap binadaki kişi sayısına dayanır; öğrenciler de sayılır.

Sonuç olarak örnek okulda Acil Durumlar Yönetmeliği’nin asgarisi değil, BYKHY’nin daha yüksek asgarisi belirleyicidir. Ekip üyeleri çalışanlar arasından seçilir; öğrenciler ekip görevine yazılmaz.

Planın öğrencilere özgü bölümleri şunlardır:

1. Refakat: Yönetmelik md. 10, yaşlı, engelli ve gebe çalışanlarla kreşteki çocuklara tahliyede refakat edilmesini ister. Okulda bu ilke küçük yaş grupları ve engelli öğrenciler için isim isim uygulanır.
2. Sınıf sorumluluğu: Her ders saatinde sınıftaki öğretmen, sınıfın tahliyesinden ve toplanma alanındaki yoklamadan sorumludur. Teneffüs, öğle arası ve servis saatleri için ayrıca görevli belirlenir.
3. Yoklama: Sayım, günlük yoklama listesine göre yapılır. Gün içinde erken çıkan veya geç gelen öğrencinin kaydının nerede tutulduğu planda yazılıdır.
4. Aydınlatma: BYKHY md. 72, eğitim amaçlı binalarda acil durum aydınlatmasını şart koşar.
5. Sorumlu: BYKHY md. 124–125’e göre yangın güvenliğinden özel kurumlarda sahip veya yöneticiler sorumludur; görevliler arasından kat veya bölüm bazında yangın güvenliği sorumlusu seçilir.

Toplanma alanı seçimi ve tahliye sonrası sayım için toplanma alanı nasıl seçilir, ekip üyelerinin eğitimi için destek elemanı eğitimi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Okul tatbikatı: çalışan tatbikatı ile öğrenci tahliyesini birleştirmek

Acil Durumlar Yönetmeliği md. 13 tatbikatın en geç yılda bir yapılmasını ve tatbikat formuyla kayda alınmasını ister; BYKHY md. 129 da binada yılda en az bir kez söndürme ve tahliye tatbikatı yapılmasını öngörür. İki yükümlülük tek ve iyi kurgulanmış bir tatbikatla karşılanabilir.

Okul tatbikatı için adımlar:

1. Senaryo: Yangın, deprem veya gaz kaçağı gibi bir senaryo seçilir; senaryo ders saatine mi teneffüse mi denk geleceği belirlenir.
2. Hazırlık: Öğretmenlere görevleri hatırlatılır, küçük yaş grupları ve engelli öğrenciler için refakatçiler kontrol edilir.
3. Uygulama: Alarm verilir, sınıflar tahliye edilir, ekipler görev yerlerini alır.
4. Sayım: Her öğretmen sınıf yoklamasını yapar, koruma ekibi sonuçları toplar.
5. Ölçüm: Tahliye süresi, sayımın tamamlanma süresi ve görülen aksaklıklar kaydedilir.
6. Değerlendirme: Tatbikat formu doldurulur; eksikler plana ve bir sonraki tatbikata işlenir.

Tatbikatın kurgusu ve tatbikat formu için acil durum tatbikatı nasıl yapılır yazımıza bakabilirsiniz.

Kurs merkezleri ve paylaşılan binalar

Kurs merkezleri çoğu zaman bir iş merkezinin bir veya iki katında faaliyet gösterir ve akşam saatlerinde az personelle çalışır. Kurs merkezi İSG düzeninde bu nedenle iki konu öne çıkar:

• Ortak plan: Aynı binada birden fazla işveren varsa acil durum planı ortaklaşa hazırlanır ve iş merkezlerinde tatbikatlar yönetimin koordinasyonunda yürütülür (Acil Durumlar Yönetmeliği md. 13 ve 17). Ayrıntılar ortak binada acil durum planı yazımızda.
• Vardiya: Destek elemanları belirlenirken vardiya düzeni dikkate alınır (md. 11). Akşam derslerinde binada bulunan çalışanlar arasında da eğitimli destek elemanı olmalıdır.

Bursa ve çevre illerdeki özel okul ve kurs işletmelerinde iş güvenliği uzmanlığı ve acil durum planı hizmetlerini birlikte yürütüyor; öğretmenlere yönelik dördüncü konu eğitimini okulun laboratuvar, atölye ve tahliye düzenine göre hazırlıyoruz. Uygulamalı yangın eğitimi için yangın eğitimi sayfamıza, hizmet işletmelerine yönelik genel çerçeve için ofis ve perakende sektör sayfamıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Öğrenciler acil durum ekiplerinde görev alabilir mi?

Hayır. Acil Durumlar Yönetmeliği destek elemanlarının çalışanlar arasından görevlendirilmesini ister. Öğrencilere tatbikatta uyacakları kurallar öğretilir, ancak söndürme, kurtarma veya sayım görevi verilmez.

Okulda kaç destek elemanı olmalı?

İki hesap birlikte yapılır. Acil Durumlar Yönetmeliği’ne göre çalışan sayısı ve tehlike sınıfı, BYKHY’ye göre binadaki toplam kişi sayısı esas alınır. Binada 50’den fazla kişi varsa BYKHY’nin asgari ekip sayıları uygulanır; hangisi daha yüksekse o karşılanır.

Ders ücretli öğretmenler İSG eğitimine dahil mi?

Evet. Ders ücretli veya kısmi süreli çalışan öğretmen de çalışandır. İşe başlama eğitimi derse girmeden önce verilir; temel eğitim ve tekrar eğitimi de diğer çalışanlarla aynı kurallara tabidir.

Okul tatbikatı yılda kaç kez yapılmalı?

Hem Acil Durumlar Yönetmeliği hem BYKHY en az yılda bir tatbikat ister. Eğitim yılı başında yapılacak kısa bir tahliye denemesi, yeni öğrenci ve öğretmenler için ayrıca önerilir.