Ram Makinesi ve Kurutucularda Yangın Riski

Ram makinesi yangını nasıl başlar?

Ram (germe ve fiksaj) makinesi, kumaşı kenarlarından tutarak genişliğini ayarlar, kurutur ve terbiye kimyasallarını sabitler. Bunu yaparken kumaşı uzun bir sıcak hava kabininden geçirir. Kumaş üzerindeki iplik yağları, yumuşatıcılar ve diğer apre maddelerinin bir kısmı bu sıcaklıkta buharlaşır ve egzoz havasıyla dışarı atılır. Egzoz kanalı, fan, filtre veya ısı geri kazanım ünitesi gibi daha soğuk yüzeylerde bu buhar yoğuşarak yapışkan, yağlı bir tortu bırakır. Kumaştan kopan elyaf ve hav bu tortuya tutunur ve zamanla kalınlaşan, kolay tutuşan bir katman oluşur.

Ram makinesi yangını genellikle bu katmanın sıcak bir yüzey, brülör alevi veya kıvılcımla tutuşmasıyla başlar ve kanal boyunca hızla ilerler. Yağlı tortuya bağlı yangınlar söndürüldükten sonra bile yeniden alevlenebilir. Benzer bir mekanizma, sıcak havayla çalışan diğer tekstil kurutucu yangın senaryolarında da görülür.

Tekstil, Bursa’nın öne çıkan sektörlerinden biridir; Nilüfer’in Badırga bölgesindeki TOSAB Bursa Tekstil Boyahaneleri İhtisas OSB, boyahanelere ayrılmış bir organize sanayi bölgesidir. 2025 tehlike sınıfları listesinde tekstil ağartma ve boyama (NACE 13.30.01) tehlikeli sınıftadır. Boyahane ve terbiye işletmelerinin diğer riskleri için tekstil boyahane ve terbiye yazımıza bakabilirsiniz.

Yağ, elyaf ve sıcaklık: birikimin oluştuğu noktalar

Temizlik planı, birikimin nerede oluştuğunu bilmekle başlar:

Bölge	Ne birikir?	Yangın senaryosu	Kontrol
Kabin içi, sirkülasyon kanalları	Elyaf, hav, yağlı toz	Isıtıcı yüzeyine düşen tortunun tutuşması	Kabin içi elek ve filtrelerin vardiya veya gün bazında temizliği
Isıtma bölgesi (brülör veya termal yağ eşanjörü)	Yağlı toz, elyaf	Brülör alevi veya sıcak yüzeyle temas	Brülör çevresinin temiz tutulması, eşanjör yüzeyinin kontrolü
Egzoz fanı ve kanal	Yoğuşmuş yağ, yapışkan tortu	Kanal içinde ilerleyen yangın	Planlı kanal temizliği, temizleme kapakları
Isı geri kazanım ünitesi, filtre veya yıkayıcı	Yağ ve elyaf karışımı	Ünite içinde içten için yanan tortu	Üretici talimatına göre temizlik ve kontrol
Baca çıkışı	Yoğuşmuş yağ	Bacada tutuşma ve çatıya sıçrama	Baca temizliği, çatı çevresinin kontrolü

Birikim hızı; işlenen kumaşın türüne, kullanılan kimyasallara, çalışma sıcaklığına ve egzoz düzenine göre değişir. Bu yüzden “ayda bir” gibi sabit bir sıklık yerine, üretici talimatından başlayıp sahada ölçülen tortu kalınlığına göre ayarlanan bir sıklık daha güvenilirdir.

Ram makinesi temizliği: plan, kilitleme ve kayıt

Ram makinesi temizliği hem yangını önleyen hem de kendi başına risk taşıyan bir iştir. Güvenli bir temizlik şu adımları içerir:

Soğuma: Makine durdurulur, brülör veya termal yağ devresi kapatılır ve kabin, temizlik yapılabilecek sıcaklığa inene kadar beklenir.
Enerji izolasyonu: Zincir tahriki, fanlar, brülör ve yakıt hattı kilitlenip etiketlenir. Fanın biri temizlik yaparken çalıştırılırsa ciddi yaralanma olabilir. Ayrıntılar için LOTO yazımıza bakın.
Kapalı alan değerlendirmesi: Kanal veya ünite içine girilecekse burası kapalı alan olarak değerlendirilir; giriş izni, gaz ölçümü ve gözcü gerekir.
Uygun alet ve malzeme: Kıvılcım çıkarmayan kazıyıcılar kullanılır; temizlik kimyasalının güvenlik bilgi formu kontrol edilir.
Sıcak çalışma ayrımı: Temizlik sırasında kaynak veya taşlama gerekirse ayrıca sıcak çalışma izni düzenlenir; yağlı tortunun yakınında sıcak iş yapılmaz.
Kayıt: Temizlik tarihi, temizlenen bölge, tortu kalınlığına ilişkin gözlem ve yapan kişi forma yazılır.

Ram baca yağ birikimi ve egzoz hattı

Ram baca yağ birikimi, gözden en kolay kaçan risktir; çünkü kanal ve baca çoğu zaman tavanda veya çatıdadır ve içi görünmez. Kanal hattında şu düzenlemeler temizliği ve kontrolü kolaylaştırır:

Temizleme kapakları: Kanal boyunca, özellikle dirsek ve yön değişimlerinde, içine bakılabilen ve temizlenebilen kapaklar
Yoğuşma toplama: Yağın toplanıp boşaltılabileceği eğim ve drenaj noktaları
Sıcaklık izleme: Kanal veya egzoz sıcaklığındaki ani artışın alarm vermesi
Ayrı egzoz hatları: Birden fazla ram aynı bacaya bağlıysa, bir makinedeki yangının diğerlerine kanal yoluyla ulaşma ihtimalinin değerlendirilmesi

Isı geri kazanım ve emisyon kontrol üniteleri enerji ve çevre açısından yararlıdır; ama yağın toplandığı yer oldukları için yangın açısından da kritik noktalardır. Bu ünitelerin temizliği, üreticinin talimatına göre ve kayıt altında yapılmalıdır.

Ram söndürme sistemi ve algılama

Yangın kabin veya kanal içinde başladığında, portatif söndürücüyle müdahale çoğu zaman yetersiz kalır ve çalışanı riske atar. Bu yüzden makineye özgü bir ram söndürme sistemi önemlidir. Uygulamada makine üreticisinin tasarımına göre kabin ve kanal içine yerleştirilmiş su sisi, sprinkler, buhar veya gazlı söndürme sistemleri kullanılır. Hangi sistem seçilirse seçilsin şu özellikler aranmalıdır:

Algılama: Kabin ve kanalda sıcaklık veya alev algılayıcıları
Otomatik kesme: Algılama anında brülörün veya ısıtma devresinin kesilmesi, fanların yangın senaryosuna uygun şekilde durdurulması
Elle tetikleme: Operatörün güvenli bir noktadan sistemi devreye alabileceği bir düğme

Yangın söndürme tesisatı, sprinkler ve algılama sistemleri, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III’e göre en fazla yılda bir periyodik kontrolden geçer; bina genelindeki yangın önlemleri ise Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik çerçevesinde değerlendirilir. Ram çevresinde bulundurulacak portatif söndürücülerin türü için yangın söndürücü türleri yazımıza bakabilirsiniz.

Yangın anında ram operatörünün yapacakları

Ram yangınlarında ilk dakikadaki doğru adımlar, yangının kabinde kalmasını veya kanal boyunca yayılmasını belirler. Operatörün öğrenmesi gereken genel sıra şöyledir; ayrıntılar makinenin acil durum talimatına göre yazılmalıdır:

Acil durdurma ve ısıtmanın kesilmesi
Alarm verilmesi ve bölümdeki çalışanların uzaklaştırılması
Sabit söndürme sisteminin otomatik devreye girmediyse elle tetiklenmesi
Yangın başlangıç aşamasındaysa ve güvenli bir kaçış yolu varsa, eğitimli kişilerce portatif söndürücüyle müdahale
Yangın büyüyorsa müdahaleyi bırakıp tahliye ve 112 araması
Söndürme sonrası kabin ve kanalın yeniden alevlenmeye karşı izlenmesi

Bu sıranın kâğıtta kalmaması için ram bölümüne özgü bir senaryo yılda en az bir kez yapılan tatbikatlardan birine dahil edilmelidir.

Ram bölümünde sık görülen hatalar

Ram yangınlarına zemin hazırlayan zayıflıklar çoğu işletmede benzerdir. Kendi bölümünüzü bu listeyle kontrol edin:

Temizliğin üretime kurban edilmesi: Yoğun sipariş dönemlerinde planlı temizlik ertelenir; oysa birikim tam da makinenin en uzun çalıştığı bu dönemde hızlanır.
Yalnızca görünen yerin temizlenmesi: Kabin içi ve elekler temizlenir, tavandaki kanal ve fan yıllarca açılmaz.
Kayıtsız temizlik: Temizliğin ne zaman, nerede ve kim tarafından yapıldığı yazılı değilse, bir sonraki temizliğin ne zaman gerektiği de bilinmez.
Devre dışı bırakılmış algılama: Sık yanlış alarm veren bir sensörün iptal edilmesi, sistemin tamamını işlevsiz bırakabilir. Yanlış alarmın nedeni giderilmeli, sensör iptal edilmemelidir.
Makine çevresinde yanıcı stok: Kimyasal bidonları, ambalaj malzemesi ve kumaş topları ram çevresinde biriktirilir. Yanıcı sıvıların depolanması için yanıcı sıvıların depolanması yazımıza bakabilirsiniz.
Tek bir operatörün bilmesi: Sabit söndürme sistemini elle tetiklemeyi yalnızca bir kişi biliyorsa, o kişinin olmadığı vardiyada sistem fiilen yok demektir.

Risk değerlendirmesi ve yangın eğitimine yansıtma

Ram yangını, risk değerlendirmesinde makine bazında ele alınmalıdır: hangi kumaş ve kimyasallar işleniyor, birikim nerede oluşuyor, temizlik kim tarafından ve ne sıklıkla yapılıyor, söndürme sistemi nasıl çalışıyor. Yaşanan bir yangın veya küçük bir alevlenme gibi ramak kala olaylar, risk değerlendirmesinin süre beklenmeden yenilenmesini gerektirir. Genel önlemler için işyerinde yangın önleme kontrol listesi yazımıza bakabilirsiniz.

SİSTEMER Yangın Eğitim Merkezi’nde teorik ve uygulamalı yangın eğitimi veririz; yangın eğitimi programını ram operatörleri ve söndürme ekibi için makineye özgü senaryolarla birlikte planlarız. Risk değerlendirmesi hizmetimizde ise temizlik planını, kilitleme adımlarını ve söndürme sisteminin kontrolünü dokümana bağlarız. Tekstil işletmelerine özgü yükümlülükler için tekstil sektörü ve Nilüfer OSGB sayfalarımıza, tatbikat ve kontrol tarihleri için İSG takvimi aracımıza bakabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Ram makinesi temizliği ne sıklıkla yapılmalı?

Sabit bir yasal sıklık yoktur. Üretici talimatı esas alınır ve sıklık, sahada gözlenen tortu kalınlığına, işlenen kumaş ve kimyasallara göre ayarlanır. Kabin içi elek ve filtreler kanal ve bacaya göre çok daha sık temizlenir.

Ram yangını su ile söndürülür mü?

Makine içindeki sabit sistemler üreticinin tasarımına göre su sisi, sprinkler, buhar veya gaz kullanabilir. Elektrik panoları ve brülör çevresinde suyla müdahale ayrı riskler taşır; portatif söndürücünün türünü yangın sınıfına göre seçin ve müdahaleyi yalnızca eğitimli kişiler yapsın.

Baca temizliği sırasında hangi izinler gerekir?

En az kilitleme ve etiketleme gerekir. Kanal veya ünite içine girilecekse kapalı alan giriş izni, kaynak veya taşlama yapılacaksa sıcak çalışma izni de düzenlenir.

Söndürme sistemi kaç ayda bir kontrol edilir?

Yangın söndürme tesisatı ve algılama sistemleri İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III’e göre en fazla yılda bir periyodik kontrolden geçer. Üretici daha kısa bir bakım aralığı öngörüyorsa o aralık uygulanır.