Spor Salonlarında İSG: Ekipman ve Hijyen

Spor salonu iş güvenliği kimi korur?

Bir spor salonunda 6331 sayılı Kanun’un doğrudan koruduğu kişiler çalışanlardır: eğitmenler, resepsiyon görevlileri, temizlik ve teknik personel. Üyeler kanun anlamında çalışan değildir; ancak koptuğu anda üyeyi yaralayan bir kablo, onu değiştirmeye çalışan teknisyeni de yaralar. Bu yüzden spor salonu iş güvenliği pratikte ekipman, ilkyardım ve hijyen üzerinden hem çalışanı hem üyeyi birlikte korur.

Küçük bir stüdyo da yükümlülük kapsamındadır. Anayasa Mahkemesi kararından sonra 50’den az çalışanı olan az tehlikeli işyerleri için de erteleme kalmamıştır. Salonunuzun tehlike sınıfını ve buna bağlı uzman ile hekim sürelerini İSG yükümlülük hesaplama aracıyla görebilirsiniz.

Spor aleti bakımı: kontrol listesi ve kayıt

Spor salonundaki kazaların önemli bir kısmı ekipmandaki küçük bir aşınmanın fark edilmemesinden kaynaklanır. Spor aleti bakımı üç katmanda planlanmalıdır: açılışta gözle kontrol, haftalık ayrıntılı kontrol ve üretici talimatına göre periyodik servis.

Kontrol listesine şunları da ekleyin:

• Arızalı aleti hemen kapatın. “Kullanım dışı” etiketini asın ve aleti fiziksel olarak kullanılamaz hâle getirin; yalnızca etiket asmak yoğun saatte yetmez.
• Yerleşim: Koşu bandının arkasında, üreticinin kılavuzda belirttiği serbest alanı boş bırakın. Bandan düşen kişinin arkasındaki makineye veya duvara çarpması ciddi yaralanma nedenidir.
• Elektrik: Koşu bantları ve kardiyo aletleri için uzatma kablosu ve çoklu priz yerine sabit, topraklı priz kullanın. Elektrik iç tesisatı ve topraklama, İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-III’e göre yılda bir periyodik kontrole tabidir.
• Kayıt: Her kontrolü tarih ve imzayla kaydedin. Bir kaza sonrasında ilk istenecek belge bakım kaydıdır.

Sabit antrenman ekipmanının güvenlik şartları TS EN ISO 20957 standart serisinde yer alır; yeni alet alırken bu standarda uygunluğu ve Türkçe kullanım kılavuzunu isteyin.

Fitness eğitmeni riskleri

Fitness eğitmeni riskleri dışarıdan bakıldığında görünmez, çünkü eğitmenin işi zaten fiziksel aktivitedir. Oysa iş kaynaklı yük, kişinin kendi antrenmanının üstüne biner:

• Spot verme: Bench press veya squat sırasında üyenin bırakmak zorunda kaldığı barı tutmak, ani ve kontrolsüz bir yük demektir. Ağır setlerde güvenlik barlı istasyon kullanmak, spot vermeyi iki kişiyle yapmak ve eğitmenin bel pozisyonunu öğretmek gerekir.
• Tekrarlayan gösterim: Gün içinde aynı hareketi onlarca üyeye göstermek omuz ve diz yükünü artırır. Ders programında eğitmen başına yoğun ders sayısını sınırlayın.
• Plaka ve dambıl toplama: Kapanışta yerden toplanan plakalar elle taşıma işidir. Plaka arabası kullanın, askıları bel hizasına yakın konumlandırın. Yöntemler için kas-iskelet rahatsızlıklarını önleme yazımıza bakabilirsiniz.
• Ses ve gürültü: Grup derslerinde yüksek müziğin üstüne konuşan eğitmende ses kısıklığı sık görülür; ders boyunca çalan müzik ise işitme için bir maruziyettir. Gürültü Yönetmeliği 80 dB(A) alt ve 85 dB(A) üst eylem değeri ile 87 dB(A) sınır değer koyar. Kablosuz mikrofon kullanmak, müziği eğitmenin sesini bastırmayacak düzeyde tutmak ve şüphe varsa ölçüm planlamak gerekir.
• Çalışma saatleri ve şiddet: Sabah erken ve gece geç saatlerde tek başına çalışan resepsiyon görevlisi ve eğitmen için iletişim düzeni kurun. Üyeden gelebilecek sözlü veya fiziksel şiddete karşı yapılacaklar çalışana yönelik şiddet yazımızdadır.

Spor salonu ilkyardım: senaryoya göre hazırlık

Spor salonu ilkyardım hazırlığı, salonda gerçekten yaşanabilecek olaylara göre kurulmalıdır: bayılma ve baş dönmesi, düşük kan şekeri, kas ve eklem yaralanmaları, düşen ağırlığa bağlı ezilme ve kalp durması.

İlkyardım Yönetmeliği tehlike sınıfına göre ilkyardımcı sayısı belirler: az tehlikeli işyerlerinde her 20, tehlikelide her 15, çok tehlikelide her 10 çalışana bir ilkyardımcı. Sertifika üç yıl geçerlidir ve güncelleme eğitimi geçerlilik bitmeden önceki üç ay içinde alınır. Uygulamada, salonun açık olduğu her vardiyada en az bir ilkyardımcının bulunacağı bir nöbet düzeni kurmak gerekir. Sertifika süreci için ilkyardım sertifikası nasıl alınır yazımıza bakabilirsiniz.

İlkyardım malzemelerini resepsiyonda ve antrenman alanında kolay ulaşılan bir dolapta tutun; içeriği ilkyardım dolabı malzemeleri yazımızdaki listeyle karşılaştırın. 112’yi kimin arayacağı, kapıyı kimin açıp ambulansı karşılayacağı ve diğer üyeleri kimin uzaklaştıracağı önceden belirlenmelidir.

Havalandırma ve spor salonu hijyeni

Yoğun saatlerde kalabalık bir antrenman alanında nem, sıcaklık ve ter kokusu hızla artar. Yetersiz havalandırma eğitmenler için yorgunluğu ve baş ağrısını artırır, nemli yüzeylerde küf ve mantar üremesini kolaylaştırır.

• Havalandırma: Mekanik havalandırma sisteminin filtre ve bakım planını yazılı hâle getirin; yoğun saatlerde sistemin tam kapasitede çalıştığını kontrol edin. Karbondioksit göstergesi, havalandırmanın yeterli olup olmadığını izlemek için pratik bir araçtır.
• Ekipman temizliği: Tutma yerleri ve minderler için dezenfektan ve tek kullanımlık bez her istasyonda hazır olmalıdır. Temizlik personelinin kullandığı dezenfektanların güvenlik bilgi formları dosyada bulunmalı; eldiven ve karıştırma kuralları için temizlik personeli riskleri yazımıza bakın.
• Duş ve soyunma alanları: Islak zemin, düşmenin en sık nedenidir. Kaymaz zemin, su tahliyesi ve düzenli kurulama gerekir. Sıcak su sistemlerinde lejyonella riskini lejyonella riski ve su sistemleri yazımız anlatır.
• Kan ve vücut sıvıları: Yaralanma sonrası kan bulaşmış yüzey eldivenle ve uygun dezenfektanla temizlenir; kullanılan malzeme ağzı kapalı torbada atılır.

Havuzu olan tesislerde klor ve havuz kimyasalları ayrı bir risk başlığıdır; ayrıntılar havuz kimyasalları ve klor gazı yazımızdadır.

Acil durum planı ve tahliye

Spor salonlarına özgü iki tahliye sorunu vardır. Birincisi, yüksek müzik yangın alarmının duyulmasını engelleyebilir; alarm devreye girdiğinde müzik sisteminin otomatik kesilmesi veya ışıklı uyarıyla desteklenmesi gerekir. İkincisi, bodrum katlarda veya alışveriş merkezlerinin içinde kurulan salonlarda kaçış yolu uzundur ve yoğun saatte kapasite dolar.

Alışveriş merkezi içindeki bir salon, binanın ortak acil durum planına uyum sağlamalı ve tatbikatı bina yönetimiyle koordineli yapmalıdır. Tatbikatın nasıl planlanacağını acil durum tatbikatı nasıl yapılır yazımızda anlattık. Planın hazırlanması ve güncellenmesi acil durum planı hizmetimizin kapsamındadır.

Spor salonu için aylık kontrol listesi

1. Bütün kablolu makinelerde halat, makara ve pimler kontrol edildi mi?
2. Koşu bantlarının acil durdurma klipsleri yerinde ve çalışıyor mu?
3. Arızalı aletler kullanılamaz hâle getirildi ve kaydedildi mi?
4. Her vardiyada en az bir ilkyardımcı var mı; sertifika tarihleri güncel mi?
5. OED’nin pil ve pedleri kullanım süresi içinde mi?
6. Havalandırma filtreleri planlandığı gibi değiştirildi mi?
7. Duş ve soyunma alanlarında zemin ve tahliye uygun mu?
8. Alarm çaldığında müzik kesiliyor mu?

Kontrol ve eğitim tarihlerini İSG takvimi ile izleyebilirsiniz. Bursa ve çevre illerdeki spor salonları ve stüdyolar için iş güvenliği uzmanlığı hizmetimizde bu listeyi salonun ekipmanına göre uyarlıyoruz. Hizmet ve perakende işletmelerine genel yaklaşımımız ofis ve perakende sayfamızdadır.

Sık Sorulan Sorular

Spor salonunda iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi zorunlu mu?

Evet. En az bir çalışanı olan her işyeri 6331 sayılı Kanun kapsamındadır ve uzman ile hekim görevlendirmek zorundadır. Hizmet bir OSGB’den alınabilir.

Spor aleti bakımı kim tarafından yapılmalı?

Günlük ve haftalık gözle kontroller eğitilmiş salon personeli tarafından yapılabilir. Periyodik servis ve parça değişimi üretici talimatına göre yetkili servis veya ehil teknik personelce yapılmalı ve her işlem kaydedilmelidir.

Spor salonunda OED bulundurmak zorunlu mu?

Bu yazıda OED’yi risk değerlendirmesine dayalı bir önlem olarak ele alıyoruz; tesisinizin tabi olduğu diğer mevzuatta ayrı bir şart olup olmadığını izin aldığınız kurumla teyit edin. Yoğun egzersiz yapılan ortamlarda kalp durmasına hızlı müdahale hayati önem taşır; bu yüzden OED bulundurmayı ve ilkyardımcıları cihazla eğitmeyi öneririz.

Spor salonunda kaç ilkyardımcı bulunmalı?

İlkyardım Yönetmeliği’ne göre az tehlikeli işyerlerinde her 20, tehlikelide her 15, çok tehlikelide her 10 çalışana bir ilkyardımcı gerekir. Sayıyı hesapladıktan sonra, salonun açık olduğu her vardiyada en az bir ilkyardımcının bulunacağı bir nöbet düzeni kurun.

Grup dersi eğitmenlerinde gürültü ölçümü gerekir mi?

Müzik düzeyi yüksekse ve eğitmenler gün boyu birden fazla ders veriyorsa ölçüm planlanmalıdır. Ölçümü yetkili laboratuvarlarla planlar, sonucu risk değerlendirmesine işleriz.